MEĐUNARODNO HUMANITARNO PRAVO
Međunarodno humanitarno pravo (MHP) dео je međunarodnog javnog prava koji
sadrži pravila i principe kojima se obezbeđuje zaštita ugroženih i posebno
osetljivih kategorija lica (ranjenika, bolesnika, brodolomnika, ratnih zarobljenika,
civila) koja ne učestvuju, ili više ne učestvuju, u oružanim sukobima i
neprijateljstvima, ali i ograničavaju metode i sredstva ratovanja. Dakle, reč je o
specifičnoj grani međunarodnog javnog prava koje predstavlja sistem normi
kojima se regulišu odnosi između subjekata međunarodnog prava. МHP se
primjenjuje u oružanim sukobima, ili neposredno posle njih.
U suštini, pod MHP-om podrazumevaju se pravila kojima se regulišu humanitarna
pitanja vezana za sve vrste oružanih sukoba (međunarodni, nemeđunarodni,
internacionalizovani). Na osnovu tih pravila ograničava se pravo zaraćenih strana
da koriste nehumane načine ratovanja i štite lica i imovina onih koji su, ili koji jesu,
potencijalne žrtve oružanih sukoba. Ta su pravila sadržana u međunarodnim
ugovorima, međunarodnim običajima i opštim pravnim načelima koja su prihvatili
prosvećeni narodi.
U savremenim uslovima neminovno se nameće pitanje da li se može govoriti o
međunarodnom humanitarnom pravu kao o pravu u oružanom sukobu u uslovima
kršenja prava, s obzirom na to da su zabranjene upotreba sile i pretnja silom.
Dilema se, dakle, odnosi na to da li je moguće govoriti o pravu u situaciji koja,
sama po sebi, prestavlja kršenje međunarodnog prava. Međutim, i u situacijama
kršenja prava, odnosno kršenja imperativne zabrane pretnje silom i upotrebe sile,
pravo je neophodno da bi se zaštitili ugroženi ljudi koji ne učestvuju ili su prestali
da učestvuju u neprijateljstvima.
Značaj te, inače najstarije, grane međunarodnog javnog prava ne iscrpljuje se kroz
zaštitnu ulogu, već se ističe i u ograničavanju metoda i tehnika ratovanja radi
sprečavanja nanošenja nepotrebnih patnji ljudima i ugrožavanja zdrave životne
sredine.
Pored naziva međunarodno humanitarno pravo koji se uglavnom koristi u
akademskim i prosvetnim krugovima, za tu granu međunarodnog prava koriste se
i nazivi ratno pravo ili pravo oružanih sukoba koje češće koriste pripadnici
oružanih snaga. U suštini, reč je o sinonimima, a njihov koren je u preteči
savremenog prava, koje je Grocijus, otac međunarodnog prava, nazvao Ius in bello
(pravo u ratu).
