VI. NJEMAČKI GRAĐANSKI ZAKONIK
12. Kako i kada je nastao Njemački građanski zakonik ( Nastanak)
a) Nakon ujedinjenja Njemačke 1871., nije odmah uspostaljen jednoobr.
pravni sistem (u nekim zemlj. Nastavljena je primjena ranijeg prava –
Saksonija, Rajnska)
b) Potreba za unifikacijom prava za čitav prostor Carstva postaje sve veća,
pa se uspostavlja mehanizam za ujednačavanje prava
(
Od 1873.
zakoni su se
mogli donositi za bilo koju oblast građanskog prava,
a
1877.
je formiran Vrhovni
savezni sud sa nadležnošću u oblasti krivičnog i trgovačkog prava.
c) Prvi Njemački krivični zakonik (baziran na Pruskom krivičnom zakoniku
iz 1851), proglašen 1871
.
(
Predstavljao je reprodukciju zakonika Sjeverno-
njemačke konfederacije, a ovaj, opet, bio baziran na Pruskom krivičnom zakoniku
iz 1851.)
d) Početak izrade građanskog zakonika – 1874. – formirana komisija od 11
članova
e) Nakon 13 g. rada, komisija je izradila
nacrt zak.,
koji je objavljen 1888. i
dat na javnu raspravu (kritika: oslonac na rimsko pravo, suviše apstraktan
)
f) Nova komisija koja je
imala
zadatak da revidira i pojednostavi jezik nacrta
zakonika, formirana je
1890.
g)
Revidirani nacrt Zakona je završen
1895. i u primjeni je od 1. 1. 1900. g.
13. Sastavni dijelovi i sadržaj Njemačkog građanskog zakonika (Sistem)
a) Njemački Građanski zakonik ima 2.385 članova, podijeljenih u pet knjiga
-
1.
Opšti dio:
o licima, definiciji stvari, klasifikaciji pravnih poslova
, rokovima i
zastari, vršenju prava, samoodbranj i samopomoći, te davanju sigurnosti.
- 2. Obligaciono pravo:
o sadržaju obligacija, obligacionim odnosima na osnovu ugovo-
ra, prestanku obligacionih odnosa, prenosu potraživanja, preuzimanju dugovanja, te
pojedinim obligacionim odnosima.
- 3. Stvarno pravo: stvari, vlasništvo, posjed, služnosti
i sl.
- 4. O porodičnom pravu
uključujući pitanja braka, porodice i starateljstva.
- 5. Propisi nasljednog prava,
te pitanja zakonskog nasljeđivanja, testamenta isl.
b) Raspored građe – na tradiciji njem. pandekističke škole (zbog ovakvog
izlaganja, određ. odr. moraju se čitati u svjetlu drugih odredaba u zakonu)
-Ovakav sistem podjele građanskopravnih propisa predstavljao je
tradiciju
pandektističke škole u Njemačkoj.
- Zbog usvojenog sistema izlaganja materije potrebno je određene odredbe sadržane u
ovom zakoniku čitati u svjetlu drugih odredaba koje se bave tom materijom.
(Naprimjer
,
za rješevanje određenog spora koji se tiče kupoprodaje, moraju se uzeti u obzir
odgovarajući članovi Opšteg dijela, zatim odredbe o obligacijama, zatim opšti propisi o
ugovorima i, konačno, propisi koji se tiču samog ugovora o kupoprodaji).
14. Izvori Njemačkog građanskog zakonika
a) Dva glavna izvora Njemačkog građanskog zakonika su rimsko pravo i
njemački običaji
-
(1)
Rimsko pravo
je prisutno u njemačkim zemljama kao rezultat recepcije koja je
izvršena u kasnom srednjem vijeku i u rano moderno doba.
-
Uticaj rimskog prava
vidljiv je posebno u dijelu Njemačkog građanskog zakonika koji
se bavi
obligacijama.
- (2)
Njemački običaji
, koji su oblikovali propise
u oblasti porodičnog i nasljednog
prava.
15. Glavne karakteristike Njemačkog građanskog zakonika (Karakter)
a) Specifičnosti zakona (jezik i struktura proistekao iz precizne njemačke
pandektističke škole, nerazumljiv nestručnjacima)
- U literaturi se ocjenjuje da je Njemački građanski zakonik po svom jeziku, metodu,
strukturi i konceptima "dijete" dubokog, preciznog i apstraktnog učenja Njemačke
pandektističke škole, sa svim prednostima i nedostacima koje ona podrazumijeva.
- Ovaj zakonik nije namijenjen građanima nego
profesionalnim pravnicima. (Zato je
njegov jezik apstraktan i stručan
i često
nerazumljiv nestručnjacima i strancima-
pravnicima).
- To nije književno djelo,
kao Francuski građanski zakonik, nego "pravni računar par
excellen
C
e" i "pravni filigranski rad izuzetne preciznosti".
b) Po svom sadr., zakonik izražava ideje burž- liberalizma: ugovorne str. su
form. slob. i jednake, nevaljan. ug. ako jedna str. zloupotr. nevolju druge)
- U
tom duhu smatra se da su ugovorne strane formalno slobodne i jednake.
-
Izuzetne su odredbe koje štite ekonomski slabiju stranu u ugovorima
. (Naprimjer,
čl.138 propisuje da su ugovori nevaljani ako su
contra bonos mores
ili
ako je jedna
strana zloupotrijebila nevolju, neiskustvo i nedostatak rasuđivanja
druge strane; zakupci
- Godine 1930. svi relevantni faktori u Grčkoj bili su saglasni da se pri kodifikaciji
građanskog prava ugledaju na Njemački građanski zakonik, kao najbliži rimskom pravu.
- Na tom osnovu izrađen je
nacrt Grčkog građanskog zakonika koji je proglašen
1940., ali čija je primjena, zbog ratnih okolnosti, odgođena do 23. februara 1946
.
b) Uticaj na kodifikacije u istočnoj i centralnoj Evropi (Mađarska,
Čehoslovačka, Jugoslavija)
- Njemački građanski zakonik uticao je i na kodifikacije
u istočnoj i centralnoj Evropi
.
- Građanski zakonici koji su 1920-tih proglašeni u različitim sovjetskim republikama
slijedili su strukturu, a nekada i sadržaj Njemačkoj građanskog zakonika. (Njegov uticaj
bio je vidljiv i na zakone i sudsku praksu Mađarske, Čehoslovačke i Jugoslavije).
c) Uticaj na kodifikacije u jugoistočnoj Aziji, Dalekom Istoku i Latinskoj
Americi (Japan 1898., Tajlad 1924 - 1935, Kina, Brazil)
- Japan
je 1898. donio svoj građanski zakonik koji je bio pod bitnim uticajem
Njemačkog građanskog zakonika.
- U periodu između 1924-1935:
Kraljevina Sijam (Tajland)
uvela je građanski zakonik,
koji je izuzev dijela koji se tiče porodičnih i nasljednih odnosa, izveden iz njemačkog
prava.
- Sličan uticaj ostvaren je i u
Kin
i.
- Konačno, uticao je i na kodifikacije u
Latinskoj Americi
. (Takav je slučaj
Brazilskog
građanskog zakonika
iz 1916.)
VII. ŠVAJCARSKI GRAĐANSKI ZAKONIK
17. Nastanak Švajcarskog građanskog zakonika
a) Pojava ideje kodifikac: nakon kratkotrajne franc. okupacije 1798., poslije
pada Napoleona, Švajc. ponovo postaje labava konfederacija 22 kantona
b) Početak kodifikacije privatnog prava u švajcarskim kantonima
francuskog i njemačkog jezika – prva polovina 19. st. (Ženeva, Bern)
c) Prva ustavna reforma za cijelu državu iz 1874. – omogućava kodifikaciju
priv. prava (oblikacije i trgovačko pravo, Švic. zakon o obligacijama 1881.)
-
d) Druga ustavna reforma za cijelu državu iz 1898.: cilj izrada nacrta Opšteg
građanskog zakonika (prof. Eugen Huber)
da) Savezno zakonodavstvo,,
1898.
dobilo neograničene ovlasti u pogledu
izrade zakona što omogućava izradu jedne opće kodifikacije građanskog
prava
18. Glavni dijelovi i sadžaj Švajcarskog građanskog zakonika (Sistem)
a) Dijelovi Švajcarskog građanskog zakonika: uvodni naslov i četiri knjige
-
Uvodni naslov govori
o primjeni zakona,
vršenju i zloupotrebi prava, sudijskim
ovlašćenjima u primjeni prava, odnosu federalnih i kantonalnih zakona
i sl.
- Sadržaj knjiga: prva
govori
o licima, druga
o
porodičnom pravu, treća
o
naslijeđu
,
a č
etvrta o vlasništvu.
- Postoji i
peta knjiga koja
govori o
obligacijama
- iako ima formu posebnog zakona,
suštinski se smatra dijelom ove kodifikacije.
b) Ova podjela potiče iz učenja pandektističke škole, ali ima i odstupanja
(nema općeg dijela)
19. Izvori Švajcarskog građanskog zakonika
a) Švajcarski običaji
(dugotrajna životna praksa u odvojenim kantonima)
b) Njemačka prav. tradicija (nekodifik. pravo u pravnoj praksi ili liter., a
najvažnija je bila njem. pandekistička škola – pa je Rim tako ušao i u Švajc.
c) Francuska pravna tradicija
(imala manji uticaj, koji su ostvarivao
uglavnom putem literature)
20. Glavne odlike Švajcarskog građanskog zakonika (Karakter)
a) Narodni jezik (cilj autora bio je lahko čitljiv i razumljiv zakon)
- Glavni cilj autora ovog zakonika Eugena Hubera bio je da načini zakonik koji je lahko
čitljiv i razumljiv.
- Kada ga čita razuman čovjek, pisao je Huber, mora se osjećati kao da mu zakonik
govori iz srca
.
- Zbog toga zakonik izbjegava stručni žargon i nema upućivanja na druge dijelove teksta
b) Namjerna nepotpunost propisa
(autor je ostavio više inicijative sudijama
– da popunjvaju praznine na osnovu svog viđenja predmeta)
- Za razliku od pisaca Njemačkog građanskog zakonika, koji su željeli da donesu
kompletan zakonik i zbog toga išli i u najsitnije detalje,
autor Švajcarskog građanskog
zakonika je namjerno ostavljao propise nepotpunim.
21. Recepcija Švajcarskog građanskog zakonika
