Stručni rad
(Menadžment u trgovini)
Preduzetništvo i menadžment
SREDNJA EKONOMSKA ŠKOLA „ MIRKO VEŠOVIĆ“
Page 2
SADRŽAJ
1.UVOD....................................................................................................................................................3
2.RAZVOJ I FUNKCIONISANJE TRGOVINE ................................................................................................4
2.1. Istorija trgovine.............................................................................................................................4
2.1.1.Začeci menadžmenta u praistoriji...........................................................................................5
2.2.Savremeni menadžment trgovine.................................................................................................5
2.3.Definisanje menadžmenta.............................................................................................................7
2.4.Karakteristike menadžmenta........................................................................................................7
2.4.1.Menadžment kao nauka........................................................................................................8
2.4.2.Menadžment kao praksa.......................................................................................................9
2.4.3.Menadžment kao profesija...................................................................................................9
3.TEORIJE I KONCEPTI TRGOVINSKOG MENADŽMENTA.......................................................................10
3.1.Teorije i koncepti institucionalnih promjena..............................................................................11
3.2.Teorije i koncepti marketing menadžmenta...............................................................................12
3.3.Teorije i koncepti ponašanja potrošača.....................................................................................12
4. TIPOLOGIJA TRGOVINSKOG MENADŽMENTA ...................................................................................13
4.1.Tipologija prema kriterijumu hijerarhijskog nivoa......................................................................14
4.2.Tipologija menadžmenta prema funkcionalnim oblastima .......................................................15
4.3.Tipologija menadžmenta prema kriterijumu nacionalnih granica .............................................16
5.PREDUZETNIŠTVO ............................................................................................................................17
5.1.Razvoj preduzetništva ................................................................................................................17
5.2.Pojam preduzetništva ................................................................................................................18
5.3.Proces preduzetništva ...............................................................................................................19
5.3.1.Bitne komponente preduzetničkog procesa i njihovo povezivanje.....................................19
5.3.2.Identifikacija i procjena prilike.............................................................................................20
5.3.3.Izrada poslovnog plana........................................................................................................21
5.3.4.Određivanje potrebnih resursa...........................................................................................23
5.3.5.Upravljanje formiranim preduzećem...................................................................................23
5.4.Privredni značaj preduzetništva.................................................................................................23
6.PREDUZETNIČKE STRATEGIJE.............................................................................................................24
ZAKLJUČAK.............................................................................................................................................17
LITERATURA..........................................................................................................................................18
SREDNJA EKONOMSKA ŠKOLA „ MIRKO VEŠOVIĆ“
Page 4
2. RAZVOJ I FUNKCIONISANJE TRGOVINE
Funkcionisanje i razvoj trgovine odvijali su se uvijek pod snažnim uticajem ekonomskog i
socijalnog okruženja. Brojna istraživanja ukazuju na izvjesne zakonitosti u savremenim
trzišnim uslovima. Po svom obimu i dometu najveći značaj imaju sledeće zakonitosti:
- intenziviranje procesa integracije i kooperacije u svim fazama prometa,
- podizanjem nivoa koncentracije trgovine
Nestabilnost subjekta prometa u uslovima sve oštrije konkurencije na trzištu, potencirali su
procese integracije i kooperacije.Uz to je sve više slabila pozicija nezavisnih i malih
trgovinskih subjekata na trzištu,a jačala uloga zavisnih oblika organizovanja prometa. Ovi
tokovi doveli su do skoro potpune integracije sfere prometa robe i usluga. Kao produkt
izloženih tokova, ali i intenzivnog rasta i privlačenja kapitala, stalno je podizan nivo
koncentracije trgovine. Na scenu stupaju krupna trgovinska preduzeća sa dominirajućom
pozicijom u kanalima prometa.
Procesi integracije i koncentracije su uslovili masovan promet roba i usluga, a njihovi efekti
dolaze do izražaja u sledeća tri pravca funkcionisanja trgovine:
- tehnici i tehnologiji,
- organizaciji trgovinskih subjekata i trgovinske mreže,
- u upravljanju u trgovini na makro i mikro nivou njenog funkcionisanja.
Svi ovi pravci mogu se uočiti i pratiti još u najranijem periodu postojanja ljudske zajednice i
pojavom prvobitnog oblika trgovine – trampe.
2.1. Istorija trgovine
Trgovina nastaje sa prvim počecima komunikacije, još u praistoriji. Ona je bila osnovna
vještina putem koje su praistorijski ljudi razmjenjivali jedni sa drugima usluge i dobra.
Trgovina se pominje kroz veći dio zabeležene ljudske istorije. Postoje dokazi trgovine
vulkanskim staklom i kremenom još u vrijeme kamenog doba.
4
Materijalima koji su
korišćeni za proizvodnju nakita se trgovalo sa Egiptom još od 3000. godine prije nove ere.
Feničani su bili poznati moreplovci koji su plovili od Sredozemnog mora pa sve do današnje
Britanije na sjeveru u potrazi za nalazištima kalaja, koji im je bio potreban za proizvodnju
bronze. Iz ovog razloga oni su osnivali kolonije koje su Grci nazivali trgovačkim središtima.
Od početka grčke civilizacije pa sve do propasti Rimskog carstva u V veku nove ere,
finansijski unosna trgovina donijela je dragocjene začine u Evropu sa Dalekog istoka,
posebno iz Kine. Rimska pomorska trgovina je vremenom procvetala i opstala. Tako
rasprostranjena imperija donela je stabilnije i sigurnije puteve, na kojima je strah od pirata
prilikom dopremanja robe bio manji. Pad Rimskog carstva i period koji je potom usledio
donose Zapadnoj Evropi nestabilnost i stanje na ivici kolapsa u trgovinskim vezama. Od 8. do
SREDNJA EKONOMSKA ŠKOLA „ MIRKO VEŠOVIĆ“
Page 5
11. veka Vikinzi i Varangijani (plaćenici za koje se smatralo da su Rusi) trgovali su dok su
plovili po Skandinaviji. Vikinzi su plovili ka Zapadnoj Evropi dok su Varangijani plovili ka
Rusiji. Vasko de Gama je otpočeo trgovinu začinima 1498, što je bilo jedno od važnijih
ekonomskih događanja tog perioda koja su podstakla doba otkrića. Začini dopremani u
Evropu iz dalekih zemalja bili su među najvrednijim robama uzimajući u obzir njihovu
težinu, postali su čak rival zlatu. U 16. veku centar slobodne trgovine je bila Holandija, u
kojoj nije bilo kontrole razmjene, a zastupana je i teza o slobodnom kretanju roba.
Dominantnu ulogu u trgovini sa Istočnom Indijom u 16. vijeku imao je Portugal, dok je
Holandija primat preuzela u 17.vijeku a Britanija u 18. vijeku.
2.1.1. Začeci menadžmenta u praistoriji
Začeci trgovine datiraju još iz prvobitne ljudske zajednice. Naime, prvobitni ljudi su
zadovoljavali sve svoje potrebe iz prirode. Lov se smatra prvom aktivnošću i prvom ljudskom
djelatnošću.
Osnovna organizaciona jedinica bio je rod koji se vremenom grupisao u pleme. Kada je
čovjek počeo sa pripitomljavanjem životinja i obradom zemljišta, započela je i takozvana
neolitska revolucija. Nije postojala privatna svojina, zemlja i stoka su bile u kolektivnom
vlasništvu. Zbog toga nije postojala ni mogućnost eksploatacije čoveka nad čovekom.
Primitivni oblici razmene, u vidu trampe, predstavljaju začetak savremene trgovine.
Sedalačka privreda sa sobom donosi i prvobitnu podjelu rada u zavisnosti od pola i starosti.
Muškarci su se bavili lovom, dok su žene i stariji ljudi uglavnom sakupljali plodove.
Podjelom rada stvoreni su i neophodni uslovi za izgradnju naselja i sela, a potom i gradova i
država. Sve to doprinjelo je intenzivnijem razvoju i unapređenju trgovine.
2.2. Savremeni menadžment trgovine
Pojavom mašinskog rada, nastaju preduzeća koja primjenjuju mašine, ali i potreba da se
individualni kapitalisti povežu ekonomskim putem, odnosno putem tržišta. Pošto se privreda
povezuje putem ekonomskih veza i odnosa, ova faza kapitalizma sve više poprima
karakteristike liberalnog kapitalizma. U monopolskom kapitalizmu, proces razdvajanja
svojine nad kapitalom od njegove funkcije, doživljava svoj vrhunac. To dovodi do situacije
da vlasnici sredstava za proizvodnju postaju rentijeri, a da kapitalom upravljaju menadžeri.
Takva pojava u kapitalističkom svetu naziva se
“menadžerska revolucija
”.
Time ekonomska vlast sa vlasnika prelazi u ruke menadžerskog sloja, koji postaje posebna
elita u okviru klase najamnih radnika. Praktično razdvajanje vlasništva i upravljanja
ostvareno je prvo u Njemačkoj i pod pritiskom finansijskih, odnosno bankarskih institucija.
Dok su promjene u petnaestom vijeku bile revolucija u nauci, u osamnaestom vijeku
revolucija pomoću nauke, dotle je u devetnaestom veku odvajanje vlasničke i upravljačke
funkcije dovelo do ,,revolucije u revoluciji”. Na taj način se javljaju
menadžeri.
SREDNJA EKONOMSKA ŠKOLA „ MIRKO VEŠOVIĆ“
Page 7
Ovaj period se dijeli na dvije faze:
a)
Fazu merčendajzinga
, u kojoj je potrebno obezbijediti odgovarajući asortiman robe, na
odgovarajućem mjestu, u odgovarajuće vrijeme, odgovarajućeg kvaliteta i cijene;
b)
Faza marketinga
, u kojoj je naglašavana potreba integralnog pristupa svih aktivnosti u
trgovinskom preduzeću prema odabranom segmentu potrošača. Potrošači se posmatraju kao
promenljiva kategorija.
Period ,,trgovac je kralj“, karakterističan za početak sedamdesetih godina dvadesetog vijeka,
kada je težište trgovinskih aktivnosti bilo na koncentrisanoj i snažnoj maloprodajnoj
industriji. U nešto izmenjenoj formi, ovaj period je prisutan i danas, jer se maloprodajna
preduzeća javljaju sve više kao svojevrsne marketing institucije koje svoje usluge pružaju
proizvodnim i grosističkim preduzećima, ali i potrošačima. Sav rizik plasmana robe je na
njima. U svakom od perioda evidentno je intenziviranje procesa jačanja dominirajuće uloge
trgovine, a posebno maloprodaje, u vertikalnom mehanizmu razmjene.
2.3. Definisanje menadžmenta
Mnogi autori su se bavili pokušajem definisanja menadžmenta. Uprkos tome, sve do
današnjeg dana nije postignuta saglasnost o tome sta je menadzment. Najvise su u upotrebi
dvije definicije: jedna koja kaze da je
menadžment efikasno korišćenje raspoloživih resursa
i
druga koja kaze da je u pitanju
proces ili forma rada koja podrazumijeva usmjeravanje ljudi,
tj.
zaposlenih
organizacionih
članova
prema
datom
cilju
.
Druga definicija je vise u upotrebi, jer upućuje na činjenicu da su poslovi menadžmenta
relevantni procesi kojima se zaposleni usmjeravaju konkretnim aktivnostima na svrhu,
organizacioni cilj. Ova definicija ukazuje da uspjeh u menadžmentu u velikom sistemu, zavisi
od postavljenih ciljeva preduzeća. Ali bez obzira šta može da bude cilj organizacije, potrebno
je reći da svaki menadžer ostvaruje, manje ili više, sledeće aktivnosti: planiranje,
organizovanje, vođenje i kontrola.
2.4. Karakteristike menadžmenta
Menadzment predstavlja složenu i interdisciplinarnu naučnu disciplinu koja može da se
posmatra i analizira sa različitih stanovišta. U literature se najčešće navode tri:
a) sa
ekonomskog aspekta
,
menadžment se može posmatrati kao proizvodni faktor, tj.
poseban resurs (zajedno sa zemljom, kapitalom, radom, znanjem, informacijama,
preduzetništvom i vremenom) koji utice na povećanje produktivnosti i profitabilnosti
preduzeća.
b) sa
organizacionog aspekta
moderni menadžment se moze posmatrati kao sistem vlasti (ili
ovlašćenja koja ima jedna grupa ljudi u realizovanju određenih poslova), kao sintezu njenih
različitih
koncepata
(autoritarna,
humanistička,
parcipativna).
c) sa
sociološkog aspekta
menadžment predstavlja statusni simbol. Zahvaljujući svom
obrazovanju, znanju, moći i autoritetu (ličnom, stručnom, položajnom) u razvijenim tržišnim
