Univerzitet u Zenici
U
N
I
V
E
R
S
IT
A
S
S T U
D I O R U
M
Z
E
N
I C
A
E
N
S
I
S
U
N
IV
E R
Z I T E T U Z E
N
IC
I
Mašinski fakultet
Katedra za automatizaciju i metrologiju
Mjerna tehnika
r.prof.dr. Nermina Zaimovi
ć
-Uzunovi
ć
Zenica, 2006
Mjerna tehnika
II
3.5.1. Kako
odrediti
mjernu nesigurnost? ....................................................... 108
3.5.2. Procjena
standardne nesigurnosti ........................................................ 109
3.5.3. Odre
đ
ivanje kombinovane nesigurnosti ............................................... 111
3.5.4. Odre
đ
ivanje proširene nesigurnosti...................................................... 114
3.5.5. Izvještaj
o nesigurnosti ......................................................................... 116
4. SENZORI.............................................................................................. 119
4.1. Uvod .................................................................................................... 119
4.2. Klasifikacija senzora ............................................................................. 120
4.2.1. Klasifikacija
prema vrsti izlaznog signala ............................................. 120
4.2.2. Klasifikacija prema prirodi mjerene veli
č
ine ......................................... 121
4.2.3. Klasifikacija
senzora prema principu rada............................................ 121
4.2.4. Klasifikacija
senzora prema gabaritima................................................ 122
4.2.5. Klasifikacija prema prirodi izlazne veli
č
ine ........................................... 123
4.2.6. Klasifikacija
senzora prema uslovima rada .......................................... 123
4.2.7. Klasifikacija prema na
č
inu upotrebe..................................................... 123
4.2.8. Klasifikacija
prema
unutrašnjoj strukturi ............................................... 123
4.2.9. Klasifikacija prema pouzdanosti u eksploataciji ................................... 123
4.2.10. Aktivni i pasivni senzori ........................................................................ 123
4.3. Fizikalni
pricipi rada senzora ................................................................ 125
4.4. Vrste
senzora........................................................................................ 125
4.4.1. Magnetnoelektri
č
ni senzori................................................................... 125
4.4.2. Piezoelektri
č
ni senzori.......................................................................... 129
4.4.3. Fotoelektri
č
ni senzori............................................................................ 132
4.4.4. Termoelektri
č
ni senzori ........................................................................ 134
4.4.5. Induktivni senzori.................................................................................. 135
4.4.6. Kapacitivni senzori................................................................................ 137
4.4.7. Otporni
č
ki senzori................................................................................. 141
4.4.8. Ostali
otporni
č
ki senzori za mjerenje mehani
č
kih i procesnih
veli
č
ina.................................................................................................. 146
4.5.
Prijenos i registracija mjerenih veli
č
ina ............................................... 148
4.5.1. Prijenos mjernih veli
č
ina....................................................................... 148
4.5.2. Registriranje
mjernih
veli
č
ina................................................................ 149
5. MJERENJE
TEMPERATURE .............................................................. 152
5.1. Op
ć
i pojmovi u mjerenju temperature .................................................. 152
5.1.1. Uvod ..................................................................................................... 152
5.1.2. Uslovi za mjerenje temperature............................................................ 153
5.1.3. Historija
ure
đ
aja za mjerenje temperature ........................................... 154
5.1.4. Temperatura
i
temperaturne skale ....................................................... 155
5.2. Vrste
termometara................................................................................ 158
5.2.1. Stakleni
termometri .............................................................................. 159
5.2.2. Opružni
termometri sa cijevnom oprugom ........................................... 161
5.2.3. Plinski
termometri ................................................................................. 161
5.2.4. Mehani
č
ki dodirni termometri ............................................................... 163
5.2.5. Elektri
č
ni dodirni termometri ................................................................. 165
5.3. Termometri
zra
č
enja............................................................................. 168
5.3.1. Mjerni postupak .................................................................................... 170
5.4.
Specijalne metode mjerenja temperature............................................. 174
Mjerna tehnika
IV
8.6.1. Vibracioni
pobudni sistemi.................................................................... 232
8.6.2. Udarna
ispitivanja ................................................................................. 235
9.
AKUSTI
Č
KA MJERENJA ................................................................... 237
9.1. Uvod ..................................................................................................... 237
9.2.
Postavke o zvuku.................................................................................. 238
9.2.1. Pojam buke........................................................................................... 239
9.2.2. Izvori buke ............................................................................................ 240
9.2.3. Karakteristike
i klasifikacija buke .......................................................... 242
9.2.4. Ciljevi
mjerenja buke............................................................................. 243
9.3.
Instrumenti, metode i standardi za mjerenje buke................................ 244
9.3.1. Standardi
za
mjerenje buke.................................................................. 244
9.3.2. Uticaji
na mjerenja buke ....................................................................... 246
9.3.3. Instrumenti
za mjerenje buke ............................................................... 247
10. MJERENJE
PRITISKA ......................................................................... 252
10.1. Uvod ..................................................................................................... 252
10.1.1. Stati
č
ki i zaustavni pritisak.................................................................... 253
10.1.2. Priklju
č
na veza sonde i manomatra...................................................... 257
10. 2. Instrumenti za mjerenje pritiska............................................................ 258
10.2.1. Hidrostati
č
ki manometri ........................................................................ 258
10.2.2. Mehani
č
ki manometri............................................................................ 266
10.2.3. Elektronski manometri .......................................................................... 267
10. 3. Senzori pritiska ..................................................................................... 273
10.3.1. Podjela senzora pritiska ....................................................................... 274
11. MJERENJE SILE .................................................................................. 283
11.1. Uvod ..................................................................................................... 283
11.1.1. Metodi i principi odre
đ
ivanja mase i sile............................................... 284
11.1.2. Kriteriji za uravnotežavanje masa......................................................... 284
11.1.3. Greške pri mjerenju ............................................................................. 285
11.2. Instrumenti i ure
đ
aji za mjerenje sile .................................................... 286
11.2.1. Mehani
č
ki dinamometri......................................................................... 287
11.2.2. Elasti
č
ni mjeri pretvara
č
i....................................................................... 289
11.2.3. Elektrootporni tenzometarski dinamometara........................................ 294
11.2.4. Elektromagnetni dinamometri............................................................... 297
11.2.5. Kapacitivni dinamometri ....................................................................... 298
11.2.6. Hidrauli
č
ki i pneumatski dinamometri................................................... 299
11.3. Kalibriranje
dinamometara.................................................................... 300
11.3.1. Kalibriranje mehani
č
kih dinamometara ............................................... 300
11.3.2. Kalibriranje elektri
č
nih dinamometara .................................................. 301
11.4. Mjerni
lanac
za mjerenje mase............................................................. 302
12. PROIZVODNA MJERENJA.................................................................. 303
12.1. Ciljevi i zadaci proizvodnih mjerenja..................................................... 303
12.2. Razvoj
proizvodnih mjerenja ................................................................ 304
12.3. Podjela
proizvodnih mjerila................................................................... 304
12.3.1. Jednostruka mjerila............................................................................... 305
Mjerna tehnika
III
5.4.1. Segerovi stošci ..................................................................................... 174
5.4.2. Metalna
tijela za topljenje ..................................................................... 174
5.4.3. Pirometri
boje ili pirometri odnosa ........................................................ 174
5.5.
Kontrola i kalibriranje termometara....................................................... 175
6. MJERENJE
UGAONE
BRZINE I BROJA OBRTAJA ........................... 176
6.1. Uvod ..................................................................................................... 176
6.2.
Mjerenje ugaone brzine pomo
ć
u tahometara....................................... 176
6.2.1. Principi
rada senzora brzine ................................................................ 177
6.3. Senzori
ugaone brzine ......................................................................... 179
6.3.1. Centrifugalni senzor.............................................................................. 179
6.3.2. Magnetni senzor .................................................................................. 180
6.3.3. Tahogeneratori .................................................................................... 180
6.3.4. Tahometarski mostovi .......................................................................... 182
6.3.5. Elektromagnetni senzori ....................................................................... 183
6.3.6. Elektromagnetni
senzor transformatorskog tipa................................... 183
6.3.7. Piezoelektri
č
ni senzori ......................................................................... 184
6.3.8. Žiroskopski
senzori ugaone brzine ....................................................... 185
6.3.9. Optoelektronski senzor......................................................................... 186
6.3.10. Stroboskopski senzor .......................................................................... 187
6.3.11. Magnetorezistivni senzor...................................................................... 188
6.3.12. Senzori na bazi Holovog efekta............................................................ 188
7. MJERENJE
OBRTNOG
MOMENTA I SNAGE .................................... 190
7.1. Uvod .................................................................................................... 190
7.2.
Mjerenje obrtnog momenta pomo
ć
u mjernih traka............................... 191
7.3.
Mjerenje obrtnog momenta pomo
ć
u induktivnog senzora ................... 194
7.4.
Mjerenje obrtnog momenta mehani
č
kim torziometrom sa
stroboskopskim indikatorom ................................................................. 195
7.5.
Mjerenje obrtnog momenta mehani
č
kim dinamometrima .................... 197
7.5. Transmisioni dinamometri .................................................................... 199
7.6.
Mjerenje snage pomo
ć
u ko
č
nica .......................................................... 200
7.7. Ostali
na
č
ini mjerenja obrtnog momenta i snage ................................ 201
8. MJERENJE
VIBRACIJA ...................................................................... 203
8.1. Uvod .................................................................................................... 203
8.2. Uzroci
pojave vibracija.......................................................................... 207
8.2.1. Uticaj
vibracija na mašine i opremu...................................................... 208
8.3.
Mjerni lanac za mjerenje vibracija ........................................................ 210
8.3.1. Mjerni
pretvara
č
i vibracija..................................................................... 211
8.3.2. Frekventna analiza ............................................................................... 215
8.4.
Kriteriji za ocjenu dozvoljenih vibracija mašina i ure
đ
aja ..................... 219
8.4.1. Klasifikacija
mašina
prema intenzitetu vibracija ................................... 221
8.5. Uklanjanje
vibracija uravnoteženjem ................................................... 223
8.5.1. Osnovni
pojmovi o uravnoteženju ........................................................ 223
8.5.2. Stati
č
ko uravnoteženje ......................................................................... 224
8.5.3. Dinami
č
ko uravnoteženje ..................................................................... 226
8.5.4. Metode
uravnoteženja .......................................................................... 228
8.6. Dinami
č
ka ispitivanja ............................................................................ 231
