1
SADRŽAJ
* Uvod....................................................................................................................................... 2
1. Metodologija i metod ............................................................................................................ 3
2. Osnovne vrste naučnog istraživanja ...................................................................................... 4
3.Struktura empirijskog istraživanja ......................................................................................... 6
3.1. Identifikacija i određivanje problema .................................................................... 7
3.2. Određivanje načina istraživanja ............................................................................ 9
3.3. Postavljanje hipoteze ............................................................................................ 9
3.4. Definisanje ključnih izraza .................................................................................. 10
4. Izbor istraživačke strategije i nacrta istraživanja ................................................................ 11
4.1. Sredstvo istraživanja ............................................................................................ 13
5. Obrada i analiza podataka dobijenih istraživanjem .............................................................14
* Zaključak ............................................................................................................................. 17
* Literatura ............................................................................................................................. 19
3
1. Metodologija i metod
Metodologija se najčešće definiše kao grana logike koja proučava naučni
metod, te je kao takvu treba posmatrati u okviru logike, a ne iz nje izdvajati.
Logičku osnovu metodologije čine:
(1) principi i zakoni istinitog mišljenja i pitanja imenovanja, označavanja,
značenja i jezika kao sredstva i predmeta mišljenja;
(2) oblici mišljenja (učenje o pojmu, stavu, sudu i zaključivanju); kao i
(3) posebne metode i njihovi postupci (analiza – sinteza, apstarakcija –
konkretizacija, specijalizacija – generalizacija, dedukcija – indukcija i analogija,
odnosno komparacija).
Međutim, metodologiju zanimaju i druga pitanja istraživanja kao, na primer,
način utvrđivanja naučnih znanja, procedure obrade rezultata, te kako se novi
rezultati istraživanja ugrađuju u fond postojećih saznanja. Prema tome, glavni
predmet izučavanja metodologije predstavljaju metode saznanja. Najčešće se
smatra da metodologiju čine sledeći delovi:
(1) logički
(2) epistemološki ili saznajni i
(3) naučno-strategijski
Prvi deo se odnosi na naučna saznanja o pravilima logike i odnosima pravila
logike sa metodama i predmetom istraživanja. U drugom delu se razrešavaju
problemi odnosa između naučnog saznanja o samom predmetu nauke i naučnog
saznanja o metodu. Za treći, naučnostrategijski deo metodologije, razvojnost
naučnog saznanja se ispoljava kao bitna kategorija. Polazi se od pretpostavke da na
razvoj naučnih saznanja utiče dostignuti stepen saznanja o metodama istraživanja.
Naučne revolucije, nezaobilazna su tema ovog dela metodologije. Metodologija
ima dugu tradiciju, počev od antičkih vremena. Prvi su se pitanjima metoda bavili
Sokrat, potom Platon, a naročito Aristotel.
4
Uobičajeno je da se metodologija deli na opštu i posebnu. Prva se odnosi na
metod nauke uopšte, dok posebna metodologija razmatra metodologiju posebnih
nauka kao, na primer, metodologija tehničkih nauka, metodologija industrijskog
menadžmenta, metodologija političkih nauka itd. Svaka savremena nauka, uporedo
sa rastućom tendencijom specijalizacije, posvećuje veliki značaj pitanju metoda.
To proističe iz potrebe diferencijacije saznanja, kao jednog od glavnih obeležja
savremenih naučnih kretanja. To uslovljava i sve veću metodološku heterogenost
ili metodološki pluralizam. Konačno, metodologija sadrži i normativnu
komponentu. Ona, kao logička disciplina, ne samo da opisuje postojeću naučnu
praksu, već propisuje logička, tehnička i strategijska (heuristička) pravila i norme o
tome kako bi trebalo istraživati u nauci da bi njeni rezultati predstavljali doprinos
saznanju.
2. Osnovne vrste naučnog istraživanja
Mnoštvo je raznorodnih naučnih istraživanja, a teškoće njihovog
klasifikovanja su velike. Podele istraživanja:
teorijska i empirijska (prema prirodi)
fundamentalna i primenjena (prema cilju)
eksplorativna i usmerena proveravanju hipoteza (prema funkciji)
- Teorijska i empirijska
Nije reč o oštroj granici između teorijskih i empirijskih istraživanja. Ako su i
problem koji se istraživanjem rešava i svedočanstvo teorijske prirode ili ako su oba
empirijske prirode, onda nema ničeg spornog, ali ako su oni iz različitih „sfera“,
onda je razvrstavanje po pripadnosti teorijskom ili empirijskom tipu nemoguće.
Empirijska istraživanja mogu da utiču na opšti trend u razvoju teorije, naročito
zahvaljujući pronalaženju novih istraživačkih postupaka, a ona doprinose i
pojmovnoj čistoći teorije, jer zahtevaju da značenja upotrebljenih izraza budu jasno
određena.
