SEMINARSKI RAD IZ PREDMETA:
INSTITUCIJE RIMSKOG PRAVA I
MIRAZ U RIMSKOM PRAVU
SADRŽAJ
1. UVOD............................................................................................................................3
2. POJAM PORODIČNOG PRAVA.............................................................................4
3. RAZVOJ RIMSKE PORODICE KROZ POVIJEST..............................................5
3.1. CONSORTIUM.....................................................................................................6
3.2. AGNATSKA FAMILIJA......................................................................................7
3.3. KOGNATSKA PORODICA.................................................................................8
4. VRSTE SRODSTAVA................................................................................................8
5. POJAM OČINSKE VLASTI....................................................................................10
6. OPĆA OBILJEŽJA RIMSKOG BRAKA………………………………………...10
6.1. UČINAK BRAKA...............................................................................................11
7. MIRAZ (DOS)...........................................................................................................12
8. PRESTANAK BRAKA.............................................................................................13
9. ZAKLJUČAK............................................................................................................15
10. LITERATURA..........................................................................................................16
2
Nešto više o rimskoj porodici, njenom razvoju kroz povijest i mirazu u narednim
stranicama ovog seminarskog rada.
2. POJAM PORODIČNOG PRAVA
Porodično pravo je skup pravnih normi koje regulišu pravni položaj pojedinih osoba
unutar rimske porodice
2
. Rimljani porodično pravo nisu smatrali posebnom granom
prava, već su ga svrstavali u dio prava koji se odnosi na lica ( ius quod ad personas
pertinet).
U vrijeme republike rimsko pravo nema mnogo propisa kojima određuje prava i obaveze
supružnika. Dakle nisu se mnogo miješali u, za njih deliktne, porodične odnose,
prepuštajući da te probleme rješavaju porodični starješina, muž i žena, sami ili uz pomoć
srodnika, držeći se običaja, religije i morala. Porastom broja propisa koji regulišu odnose
u braku i porodici, usljed razgranavanja pravnog sistema, vremenom je porodično pravo
postalo posebna grana prava. Porodično pravo se bavi pravnim odnosima u porodici, koji
obuhvataju dva velika područja: između bračnih drugova, i između ostalih članova
porodice, od kojih su najvažniji odnosi između roditelja i djece
3
. Dakle, porodica, brak i
srodstvo su osnovni instituti porodičnog prava.
Ova oblast ljudskih odnosa, u stara vremena, bila je prepuštena religiji i običajima. Ali se
rano osjetila potreba da i država regulira brak, kao i vlast porodičnog starješine. Tako
leges regiae
učvršćuju autoritet porodičnog starješine i muža, ali predviđaju i obavezu
roditelja da podižu djecu, naročito mušku.
Takođe zakon XII tablica govori o emancipaciji, pravu roditelja da prodaju djecu
(„poslije treće prodaje neka sin bude slobodan“), zatim o pravu muža da otjera ženu, čak
je određivao rok u kome može da se rodi dijete poslije smrti muža da bi se smatralo
bračnim (najviše deset mjeseci).
2
Mirela Šarac; Zdravko Lučić, Rimsko privatno pravo, Pravni fakultet Univerziteta, Sarajevo, 2006., str. 67
3
Obrad Stanojević, Rimsko pravo, Magistrat, Sarajevo, 2000., str. 150. 4 rok u kome može da se rodi djete
poslije smrti muža da bi se smatralo bračnim (najviše deset mjeseci).
4
U vrijeme republike odnosi između muža i žene se reguliraju nekim zakonima. Cincijev
zakon (lex Cincia) koji se odnosio na poklone muža ženi. Kontraverzni Rimljani, kada su
se ratni plijen i bogatstvo sa veleposjeda počeli slivati u Rim i mnoge vrline patrijahalnog
društva dovedene u pitanje, pokušali su ovakvim zakonskim zabranama zadržati stare
običaje, što je bio zaludan posao.
Vladavina Augusta je obilježena donošenjem „paketa zakonskih mjera“, tzv. kadukarnim
zakonima, koji su imali za cilj ojačati porodicu, povećati natalitet. Uvođenje poreza i
uskraćivanje nasljednog prava za neženje i bračne parove bez djece bili su dobro
zamišljeni, ali nije dalo neke vidljive rezultate.
Postepeno osamostaljivanje članova porodice u odnosu na porodičnog starješinu,
stvaranje mogućnosti sticanja imovine, zaključenja poslova, proces koji je završen u
klasično doba, a započet je u toku republike, u kome je važnu ulogu odigrao
pretor.
Donesene su i dvije senatske odluke koje su poboljšale nasljednopravni položaj žene i
majke u odnosu na svoju djecu i obrnuto.
3. RAZVOJ RIMSKE PORODICE KROZ POVIJEST
Rimska porodica bila je monogamna, individualna porodica s jako izraženom vlasti
muškog člana porodice (pater familias)
4
. Rimsku porodicu čini skup osoba koje su
povezane krvnim srodstvom (cognatio) i time što sve podpadaju pod
patriam potestatem
istoga
patris familias
, bez obzira na to, da li su u krvnom srodstvu.
Ona je idividualna agnatska porodica koja vuče porijeklo iz starijih širih zajednica, koje
zajednice nalazimo i kod drugih naroda na određenom stepenu razvoja. To su rimski
patrijahalni
gens
i šira agnatska porodična zajednica, koja nastaje raspadanjem gensa i
čini prelaznu fazu od gensa prema individualnoj agnatskoj porodici. Razvoj rimske
porodice prati neprekidno sužavanje kruga njenih pripadnika, broja lica koje obuhvata
porodica, kao i smanjenje uloge porodice.
Razvojem oruđa proizvodnje i sve veča produktivnost rada omogučuju samostalnu
4
Marijan Horvat, Rimsko pravo, Školska knjiga, Zagreb, 1958., str. 98.
5
