MIŠLJENJE I POREMEĆAJ
MIŠLJENJA
SEMINARSKI RAD
SADRŽAJ
UVOD.........................................................................................................................................3
1. Pojam mišljenja.......................................................................................................................4
2. Karakteristike misaonog procesa............................................................................................5
3. Razvoj mišljenja......................................................................................................................6
4. Biološke osnove mišljenja......................................................................................................7
5.
Osnovne razlike u psihičkom životu između kulturnog i primitivnog čovjeka u mišljenu....8
6. Vrste mišljenja........................................................................................................................9
6.1. Konkretno mišljenje.........................................................................................................9
6.2. Apstraktno mišljenje........................................................................................................9
6.3. Realističko mišljenje........................................................................................................9
6.4. Imaginativno mišljenje...................................................................................................10
6.5. Stvaralačko mišljenje.....................................................................................................10
6.6. Kritičko mišljenje...........................................................................................................10
7. Poremećaji mišljenja.............................................................................................................12
7.1. Poremećaji mišljenja po formi.......................................................................................12
7.2. Sadržajni poremećaji mišljenja......................................................................................12
7.2.1. U sumanute ideje spadaju...........................................................................................13
Zaključak...................................................................................................................................14
Literatura...................................................................................................................................15
2
1. Pojam mišljenja
Mišljenje je psihička funkcija i služi udovoljenju biosocijalnih i saznajnih čovjekovih potreba.
Ova visokodiferencirana funkcija mozga pomaže čovjeku da upoznaje zbivanja u realnom
svijetu. Pomoću mišljenja čovjek se upoznaje sa stvarnošću, uspijeva da pravilno sagleda
predmete i pojave koje ga okružuju, realno uočava i sagledava odnose između predmeta i
pojava i na osnovu toga stvara zaključke, koji mu u krajnjoj mjeri služe za pravilnu životnu
orjentaciju. Čitav naš život zahtijeva često pravilno procijenjivanje pojava i njihovih
međusobnih odnosa, na osnovu kojih smo u mogućnosti ne samo da stvaramo konkretne
zaključke o nekom zbivanju već i da predviđamo mogućnost, da očekujemo ovakve ili onakve
rezultate, da pravimo kombinacije i da se nadamo određenom ishodu. U čtavom ovom
procesu bitno je moći koristiti se ranijim životnim iskustvom, uspijevati povezati različite
radnje, predmete i pojave, graditi asocijacije služeći se uglavnom poznatim stvarima. Otuda i
shvatanje da mišljenje predstavlja akciju iskustva (benzin, vatra). U traženju saznanja potrebni
su bitnost i pravljenje poređenja sa već poznatim stvarima i pojavama, na osnovu kojih
možemo ostvariti zaključke koristeći se tim činjenicama. S druge strane, u tom procesu
saznanja služimo se metodama provjeravanja bilo posrednim bilo neposrednim putem.
Međutim mišljenje se ne javlja samo kada posmatramo neki predmet, ono postoji i izvan
njega. Zahvaljujući mišljenju, mi smo u stanju da saznajemo zbivanja iz daleke prošlosti i
stvaramo neka predviđanja za budućnost. Pomoću mišljenja smo u mogućnosti da saznajemo i
mnoge pojave koje uopšte nisu pristupačne našim sposobnostima za percepciju (parabolična
krivulja projektila). Na podlozi ovakvih apstraktnih pojmova, mišljenjem se stavaraju mnogi
pronalasci i predviđanja koja se po usavršavanju tehničkih elemenata ostvaruju i konkretizuju.
Mišljenje ima 3 faze:
1. analiza zadatka (shvatanje zadataka);
2. traženje rješenja (hipoteza);
3. provjera rješenja.
U prvoj fazi-analizi zadatka , osnovni preduslov je shvatanje problema, te kada se zadatak
shvati, on sam vodi ka cilju, što je već druga faza misaonog procesa. U drugoj fazi, koja
podrazumijeva traženje rješenja (postavljanje hipoteza), kojih može biti više a samo jedna je
prava. Ova faza se završava uviđanjem funkcionalne veze između sredstava kojima se dolazi
do rješenja. Rješenje problema se sastoji u tome da se nađe način da se upotrijebi ono što se
ima tako da se dođe do onog što se želi. Treća faza - provjera rješenja, između postavljenih
4
hipoteza se izabere jedno rješenje , koje nije uvijek adekvatno, pa ga na neki način treba
provjeravati.
2. Karakteristike misaonog procesa
Misliti znači rešavati neki problem, tražiti odgovor na neko pitanje, doći do zaključka.
Mišljenje se pokreće u onim situacijama kada dotadašnje znanje i iskustvo nije dovoljno da bi
se čovek uspešno prilagodio. U takvim situacijama nužno je iskoristiti staro znanje i iskustvo
na sasvim nov način, potrebno je uvideti put i načine rješavanja problema, uočiti koja sredstva
mogu da se upotrebe da bi se došlo do cilja. Suština mišljenja jeste uviđanje relacija, tj.
uviđanje odnosa i veza između elemenata u datoj situaciji. Uviđanjem se shvata njihova
unutrašnja, nevidljiva povezanost. Uviđanjem se utvrđuje da li nešto jeste ili nije ( Da li je
pingvin ptica, da li sam ja moralan čovek), utvrdjuje se sličnost i razlika između dva ili više
objekta, utvrđuju se uzroci ili posledice, utvrđuju se odnosi između pojava (da je nešto prije ili
poslije, gore ili dole, juče, danas, sutra, prošlo i buduće itd). Mišljenje je simbolička aktivnost.
Simbol je mentalni predstavnik konkretnog objekta ili pojave. Riječi su simboli. Riječ -p a s-
ako je izgovorena, u suštini predstavlja zvučni talas koji nastaje izgovorom ova tri glasa.
Međutim, ta tri glasa čine riječ a ta riječ je simbol koji predstavlja sasvim odredjenu vrstu
živih bića. Broj 5 je simbol za sasvim odredjen skup, “ x “ je simbol za nepoznato itd.
Mišljenje je mentalno operisanje simbolima. Saznanja do kojih se dolazi mišljenjem nikada
nisu neposredno data. Do njih se dolazi uviđanjem na nivou svijesti, na mentalnom nivou.
Mišljenje je svrsishodna psihička aktivnost, tj. aktivnost koja je uvijek usmjerena ka nekom
cilju koji omogućava zadovoljenje neke čovjekove potrebe. Mišljenje je samim tim adaptivna
aktivnost koja omogućava čovjeku da mjenja sredinu i da je prilagodjava svojim potrebama.
3. Razvoj mišljenja
Pijaže je smatrao da su djeca aktivni učesnici sopstvenog kognitivnog razvoja, djeca otkrivaju
i konstruišu znanje kroz sopstvenu aktivnost. Kognitivni razvoj počinje sa nekoliko osnovnih
šema - kognitivnih struktura kojima identifikujemo i interpretiramo objekte, događaje i druge
informacije u okolini. Suočeni sa novim informacijama djeca se trude da ih prilagode
postojećim šemama - asimilacija. Rrazvoj se odvija u 4 faze, koje se razlikuju prema načinu
djetetovog rezonovanja. Svaki stadijum reflektuje kvalitativno različiti stadijum rezonovanja i
razumjevanja svijeta. Stadijumi se odvijaju u fiksirnim sekvencama, pri tome se postignuća
ranijih stadijuma koriste u novim, predstavljaju njihovu bazu. Ipak postoje individualne
razlike u brzini kojom djeca prolaze kroz stadijume (maturacija i iskustvo), prelaz iz jedne
5
