2
UVOD
Ćelijski ciklus predstavlja sve promjene koje se dešavaju u ćeliji u toku njenog
života. U te promjene spadaju rast ćelije, obavljanje različitih funkcija,
udvostručavanje genetskogmaterijala, i završavaju se diobom na dvije kćerke
ćelije. Ove promjene raspoređene su u dvije osnovne faze: interfaza(intermitoza) i
mitoza.
Interfaza je početna i duža faza koja se završava početkom ćelijske diobe.
Podijeljena je na tri podfaze: dvije G i jednu S, koje se razlikuju po vrsti materija
koje ćelija sintetiše; u S fazi dolazi do sinteze DNK molekula, dok u G fazama
ćelija sintetiše brojne druge vrste molekula.
U G1 fazi dolazi do sinteze molekula potrebnih za replikaciju DNK molekula:
RNK, raznih regulatornih proteina i enzima, kao i molekula koji su značajni za
upotpunjavanje DNK funkcija.Za vrijeme ove faze ćelija raste i obavlja funkcije
koje su predviđene genetskim programom.
Ćelije koje se ne dijele često (stabilne ćelijske populacije) u ovoj fazi mogu da
ostanu jako dugo (čak i godinama). Tada se ova faza označava kao G0 faza
ili ,,faza mirovanja,’’ koja prelaziu sledeću fazu tek poslije određene stimulacije
(iako ćelija potpuno normalnofunkcioniše). Postoje i ćelije koje nemaju, ili su
4
kako genetskog materijala tako i ostalog sadržaja na dva jednaka dela, na dve
identične ćerke ćelije.
Mitoza se odvija brzo i kontinuirano kroz faze koje su označene kao:
profaza
prometafaza
metafaza
anafaza i
telofaza
Među njima profaza traje najduže, a metafaza najkraće.
Na samom početku mitoze hromozomi se uočavaju kao dugački konci, po čemu je
i sama deoba dobila ime (grc. mitos = konac)
1.1. PROFAZA
Profaza se karakteriše prisustvom maksimalno izduženih hromozoma, končastog
izgleda mrežoliko isprepletanih po celom jedru.
Na svaki kraj ćelije tj. na polove, odlazi po jeda par centriola budući da je došlo do
njihove duplikacije u G2 fazi interfaze. Migracija centriola na suprotne polove
ćelije odvija se na taj način što parovi centriola, koji nakon duplikacije stoje u
neposrednoj blizini, intenzivno sintetišu mikrotubule koje se umeću između njih
kao lučno uobličene niti. Kako polimerizacija mikrotubula napreduje ove niti se
sve više izdužuju i potiskuju centriole na suprotne krajeve ćelije. Figura koja u
ovom procesu nastaje naziva se
mitotsko (deobno) vreteno
. Krajem ove faze
hromozomi postaju vidljivi, kraći, deblji i tamnije su boje, a uzdužno su podeljeni
na dve identične hromatide koje su spojene centromerom. Na svakoj centromeri
dolazi do formiranja dva kinetohora, po jedan na svakoj hromatidi, smeštenim na
suprotnim stranama hromozoma.
