SADRŽAJ:
Uvod...............................................................................................................................2
1.Definicija temperature................................................................................................3
2.Mjerne jedinice temperature.......................................................................................4
3.Istorija mjernih uređaja...............................................................................................5
4.Mjerni instrumenti......................................................................................................6
5.Vrste termometara......................................................................................................7
6.Pretvarači za mjerenje temperature............................................................................8
7.Kontaktno mjerenje temperature .............................................................................14
8.Beskontaktno mjerenje temperature.........................................................................20
9.Posebni termometri...................................................................................................22
10.Greške dodirnih termometara i metode korekcije...................................................26
11.Kontrola i kalibriranje termometara.......................................................................28
12.Zaključak.................................................................................................................28
13.Literatura..................................................................................................................29
1
UVOD
Osim u svakodnevnom životu, temperatura igra važnu ulogu u skoro
svim prirodnim naukama. Mnoge fizičke osobine materije, od agregatnog stanja
preko gustine,rastvorljivosti, napona pare, električne provodljivosti do indeksa
prelamanja zavise od temperature.Slično, od temeperature zavisi kojom će se
brzinom odvijati neka hemijska reakcija u složenom sistemu, i koje će reakcije
da se odigraju.
2
2. MJERNE JEDINICE TEMPERATURE
Postoji više mjernih jedinica za temperaturu. U Europi temperaturu mjerimo u Celzijevim
stupnjevima(°C), a u SAD-u su uvriježeni Fahrenheitovi stupnjevi (°F). Jedinica SI za
termodinamičku temperaturu je kelvin (K), dok se u SAD-u još koristi i Rankineov stupanj.
Formule za pretvaranje brojevnih vrijednosti uobičajenih temperaturnih ljestvica:
K = °C + 273,15 (2.1)
°C = 5/9 · (°F - 32) (2.2)
°F = °C/0,55 + 32 ili preciznije :°F = °C/(5/9) + 32 [2]
Tablica 1- koja prikazuje neke
često korištene temperature s vrijednostima izraženim na
raznim temperaturnim ljestvicama:
Opis
Kelvinova Celzijeva Fahrenheitova Rankineova Delisleova Newtonova Réaumurova Rømerova
Apsolutna
nula
0
-273,15 -459,67
0
559,725
-90,14
-218,52
-135,90
Fahrenheitova
mješavina
leda i soli
255,37
-17,78
0
459,67
176,67
-5,87
-14,22
-1,83
Talište
leda/ledište
vode (pri
normalnom
tlaku)
273,15
0
32
491,67
150
0
0
7,5
Temperatura
ljudskoga
tijela
310,15
37
98,6
558,27
94,5
12,21
29,6
26,925
Vrelište
vode
373,15
100
212
671,67
0
33
80
60
Talište
titanija
1941
1668
3034
3494
-2352
550
1334
883
4
3. ISTORIJA MJERNIH UREĐAJA
Prvi uređaj za mjerenje temperature je 1597. godine napravio GalileoGalilei (1564-
1642),kojim je mogao ustanoviti manju ili veću zagrijanost zraka.Francuski fizičar
Guillaume Amonton (1663-1705) je 1703. godine usavršioi napravio zračni termometar i
uveo termodinamsku skalu.Njemački fizičar iz Gdanjska Danijel Gabriel Fahrenheit
(1686-1736) je1715. godine napravio živin termometar i predložio temperaturnu skalu
kod koje je temperatura topljenja leda +32
°
F, a temperatura kljčanja
vode+212
°
F.Francuski fizičar Reomir je 1736. godine predložio temperaturnu skalu kod
koje je temperatura topljenja leda 0
°
R, a temperatura ključanja vode na temperaturi
80
°
R.Švedski astronom iz Uppsale Anders Celzijus (1701-1744) je 1740. Godine
predložio skalu kod koje je temperatura topljenja leda 0
°
C, a temperatura ključanja vode
100
°
C. U anglosaksonskom mjernom sistemu koristi se i Rankinova skala.Temperaturni
interval kod ove skale je 1K=1,8
°
Ra, trojna tačka vode je na temperaturi 491,
69
°
Ra.Međunarodni komitet za mjerenje i težine preporučio je u SI-sistemu dvije skale:
apsolutnu termodinamsku temperaturnu skalu, koju je 1851. Godine predložio britanski
naučnik William Thopson lord Kelvin (1824-1907)poznata kao Kelvinova skala, i
praktičnu skalu od sto stepeni, poznatu kao Celzijusova skala.Mjerenje temperature u
objema skalama može se vršiti u objema skalam a može se vršiti u kelvinima [
°
K] ili u
celzijusima [
°
C] u zavisnosti od prihvaćenog položaja nule na mjernoj skali.Od 1954.
godine Međunarodni komitet je preporučio da referentno stanjena Kelvinovoj
temperaturnoj skali bude 273,16
°
K, gdje sve tri faze vode(čvrsto - tečno - parno)
koegzistiraju u ravnoteži na pritisku 1 atm.Takvo stanje je nazvano trojno stanje ili trojna
tačka.Voda se ledi na temperaturi 273,15 K i pritisku 1 atm, što odgovara 0
°
C na
Celzijusovoj skali..[2]
5
5. PODJELA TERMOMETARA
Prema konstruktivnoj izvedbi termometre možemo podjeliti na:
stakleni termometar
štapni termometar
bimetalni termometar
opružni termometar
otpornički termometar
električni termonaponski termometar
radijaciski pirometar
Prema nacinu rada razlikujemo:
kontaktne termometre
beskontaktne termometre
termommetri sa posebnim mjernim postupcima
Podjela termometara po signalu mjerenja:
električni
mehanički [3]
7
