Pitanja

Opći (uvodni) dio)

I. KODIFIKACIJA: KONCEPT I HISTORIJA

1. Pojam kodifikacije: pravna tehnika ili unutr. usklađivanje pravnih normi

1. Objasni pojam, značenje i definiciju kodifikacije

a) Značenje riječi

kodifikacija

: (lat.

codex

- zakonik,

facere

- činiti,

praviti) – pribiranje pojedinačnih zakona i njihovo sređivanje i
unošenje u jedno jedinstveno sistematsko djelo;

b) Prva definicija: proces unošenja u pravni sistem obavezujućeg zakona po nalogu
najvišeg političkog autoriteta jedne jedinice

(Dakle,

zakonik ili kodeks se može

definisati kao cjelina pravnih normi koje obuhvataju sve ili većinu aspekata određene
pravne oblasti ili grane, kao što je građansko, krivično, procesno pravo i s

l).

c) Druga definicija

unutrašnje usklađivanje cjeline pravnih normi koje će

nadživjeti političke okolnosti pod kojima su donesene. (

Kodifikacija kao pravna

tehnika temelji se na uvjerenju da je moguće dati koherentnost, odnosno unutrašnju
usklađenost cjelini pravnih normi koje će trajati duže nego političke okolnosti u kojima
su te norme formulisana).

2. Koji su glavni dijelovi ili tehnički aspekti kodeksa?

Naslov kodeksa (politički i pravni identitet)

Naslov daje kodeksu politički i pravni identitet

- Indicira pravnu oblast u kojoj je kodifikacija izvršena.
- Naprimjer, naslov

Francuski građanski zakonik,

ukazuje da je riječ o kodifikaciji normi

građanskog prava važećeg u Francuskoj.

b) Kolekcija teksta (cjelina skupljenih normi - sistemska i tematska djela)

- Kolekcija teksta - predstavlja cjelinu sakupljenih pravnih normi;
- Te norme su trajno, pouzdano i primjenjivo pravo na određenoj teritoriji.

- Po načinu uređenja svoga sadržaja kodeksi su sistematska djela (sadrže sve ili
gotovo sve pravne norme koje se tiču jedne pravne oblasti ili grane, prema
aranžmanu koji je unaprijed određen

)

- Oni su, takođe, i tematska djela u smislu da sadrže pravne norme koje pripadaju
određenim cjelinama.

c) Tabela sadržaja (indeksi, hijerarhijski sistem pravnih normi)

- Pokazuje kako je sadržaj kodeksa organizovan u hijerarhijski sistem pravnih normi.
- Hijerarhija pravnih normi, odnosno sistem koji se temelji na principu nadređenosti,
omogućava čitaocu kodeksa da razlikuje suštinsko od sporednog, opšte od posebnog,
pravilo od izuzetka.

Konačno, indeksi omogućavaju lakše i brže pronalaženje odgovarajuće pravne

norme u kodeksu).

3. Glavni ciljevi: ujednačavanje i pojednostavljivanje pronalaženja
primjenljive forme u datom slučaju

3. Koji su glavni ciljevi kodifikacije

a) Ujednačenje ili unifikacija prava na određenoj teritoriji (dokidanje pravnog
partikularizma)

Naime,

kodifikacija

je sredstvo kojim se efikasno dokida pravni partikularizam

ili

neujednačenost prava na datoj teritoriji

- Ukoliko je određeni pravni sistem neujednačen te različiti pravni propisi važe za iste ili
slične situacije u kojima se nađu pravni subjekti, onda se kodifikacija prava pojavljuje
kao efikasan način da se takvo stanje ukine.

b) Pojednostavljivanje pronalaženja primjenjive pravne norme u datom slučaju
(kodeks u sebi sadrži svo primjenjivo pravo u datoj pravnoj grani)

- Ako se određeni pravni sistem zasniva na brojnim i raznovrsnim izvorima, onda se
pravni subjekti susreću sa teškoćama pronalaženja pravne norme koja reguliše dati
slučaj.

- U takvoj situaciji, kodifikacija je efikasno sredstvo, pošto kodeks u sebi sadrži sve
primjenjivo pravo u datoj pravnoj oblasti ili grani.

4) Koji su glavni oblici kodifikacije?

- Proces kodifikovanja prava u jednoj zemlji može biti dobra prilika da se pravo te zemlje
i promijeni ukoliko se smatra da je to pravo zastarjelo. (takva se kodifikacija onda naziva

reformna kodifikacija

– to je ona kodifikacija u koju se pored postojećeg prava na

određenoj teritoriji unose i novi koncepti i nove pravne norme - ova kodifikacija, dakle,

sadrži u sebi inovaciju)

- S druge strane, postoje kodifikacije isključivo postojećeg prava na određenoj teritoriji,
koje se nazivaju

konstantne pravne kodifikacije

5. Uslovi i faktori koji pomažu kodifikaciju

5. Koja su tri ključna uslova (da bi moglo doći do kodifikacije

Prvo,

potrebno je da postoji visoko

uvažavanje koncepta pisanog prava

(To znači da

je potrebno da nosioci vlasti i uticaja u određenoj političkoj jedinici smatraju da je
pisano, a ne, npr., nepisano, pravo odgovarajuće sredstvo za održavanje reda u društvu).

pravnika.

Rezultat je bio

Codex Theodosianus,

proglašen 15 februara 438. u Istočnom

carstvu, a krajem iste godine u Zapadnom carstvu).

9. Kodifikacije u starim mediteranskim civilizacijama (Bizant)

Corpus iuris

Iustinianeum

(528-533.)

- U 6. st. u Bizantiji imperator

Justinijan (527-565)

naredio je izradu kodifikacije koja će

sadržavati dotadašnje rezultate razvoja rimskog prava.
-

Kodifikacija, koja će zauzeti posebno mjesto u historiji evropskog prava pod

imenom

Corpus iuris civil

ili

Corpus iuris Iustinianeum,

urađena je u periodu 528-

533

10. Kodifikacije u starim mediteranskim civilizacijama (sadržaj

Corpus iuris

Iustinianeum

)

Tri knjige i Novellae

: (1)

Digesta,

odnosno izvode iz djela klasičnih rimskih pravnika,

(2)

Institucije

udžbenik za studente prava, (3)

Codex

zbirku carskih zakona i

Novellae,

nove zakone izdate nakon proglašenja kodifikacije.

11 Zašto je kodifikacija - „mediteranski fenomen“?

- Iz okolnosti da se najveći broj poznatih kodifikacija pojavio u civilizacijama nastalim
na obalama Mediterana, brojni autori, kao što je francuski pravnik Jacques Bouineau,
izvode zaključak da je kodifikacija "mediteranski fenomen".
-

To bi značilo da narodi naseljeni u oblasti Mediterana posjeduju zajednički

koncept po kome pravo treba da bude autoritativno dato u sveobuhvatnom
zborniku koji se imperijem državne vlasti primjenjuje na određenom teritoriju

- Takođe je uočeno u svakom slučaju da su postojali uslovi za nastanak kodifikacije te
faktori koji su djelovali u njenu korist.

2. Kodifikacije u Evropi u predmoderno doba (do revolucije 1848.)

12. Koje su najvažnije kodifikacije u Evropi u predmoderno doba - Leges
Barbarorum (od 6. do 12. v.)?

- Prodor germanskih plemena na teritoriju Zapadnog rimskog carstva i pad ove imperije,
476. godine, doveli su do nove situacije u oblasti državnih institucija i prava.
- Germanska plemena su sa sobom donijela svoje običaje i shvatanja prava i pravde.
- Rimsko pravo, iako je i u očima barbara ostalo da stoji kao visoki ideal, padalo je u
zaborav.

- U tako osiromašenom, odnosno vulgarizovanom obliku rimsko pravo je zapisano u
zbirke kao što je

Lex Romana Visigothorum

iz 506., koji se odnosio na Rimljane što

su živjeli na teritoriji Vizigota

- Vrlo brzo vladari barbarskih država nastalih na razvalinama Zap. rimskog carstva

započinju kodifik. običaja, svodeći na taj način usmenu tradiciju na pisanu formu.
-

Rezultat takve aktivnosti bila je pojava tzv. barbarskih zakonika

(leges barbarorum). --

Ove kodifikacije običaja bile su

izvršene na latinskom jeziku,

te su i germanski

običaji bili izraženi latinskom pravnom terminologijom. (Kao primjer barbarskih
zakonika možemo navesti Salijski zakon

(Lex salica, Pactus legis salicae)

s poč. 6. v.,

koji je po personalnom principu primjenjivan na Salijske Franke (sjev. dio današnje
Francuske, te Ripuarski zakon

(Lex ripuaria)

iz 7. v., koji je važio za Franke u dolini

Rajne).

13. “Klasično doba” kanonskog prava u Evropi – koje su njegove
karakteristike i značaj (od 12. – 14. st.)

- U ranom srednjem vijeku u Evropi pravo je karakterisao naglašeni partikularizam.
- Ono je izviralo iz mnoštva izvora a feudalna rascjepkanost teritorija manifestovala se u
pravnoj sferi kroz važenje različitih prava.

- Kanonsko pravo pojavljuje se kao jedan od rijetkih integrativnih faktora u Evropi
koja je bila sinonim za kršćansku teritoriju

(Pax Christiana)

- Naime, i

pored svevažeće feudalne rascjepkanosti, stanovništvo cijelih država pa i

regija u bračnim, porodičnim i stvarima zakletvi bilo je pod nadležnošću jednog
prava - prava Katoličke crkve.

- Ovo je bilo moguće zato što je Evropa u srednjem vijeku bila sinonim za kršćansku
teritoriju

(Pax Christiana).

14. U čemu je značaj djela

Concordia discordantium canonum

(Gracijan)

- U periodu od 12. – 14 stoljeća kanonistička tradicija prerasla je u cjeloviti pravni
sistem, koji se diferencirao od teologije, na jednoj strani, i rimskog prava, na drugoj
strani, te bio predmet interesovanja profesionalnih pravnika i nauke
- Među predstavnicima nauke ključnu ulogu je imao

Ivan Gracijan, profesor prava u

Bolonji

, koji je između 1120. i 1140. napisao djelo

Concordia discordantium canonum

(Sloga nesložnih kanona).
- Djelo je imalo za cilj da harmonizuje i sistematizuje oko 4000 različitih kanona
(crkvenih propisa). (Ovo djelo postalo je poznato pod nazivom

Decretum Gratiani,

kako

su ga nazivali njegovi komentatori.
- Iako je Gracijanovo djelo imalo karakter privatne kompilacije tada važećeg prava
Crkve, ono je imalo veliki autoritet i snažno je uticalo na ideju kodifikacije kanonskog
prava.

15. U čemu je značaj kodifikacija papskih naredbi (dekretala) pape Grgura
XIII

Corpus iuris canonici

1580.

- Na kodifikaciji papskih naredbi (dekretala), u periodu od od 13. do 16. st., pored
pravnika, angažovalo se i više papa, odnosno njihovih kancelarija;
- Njihove kodifikacije imale su opću važnost;

- Jačanje centr. vlasti u evrop. srenjovjek. državama dovelo je do jačanja
uloge kraljevskih na račun feud. sudova i ujednačavanja običajnog prava

- Realističko shvatanje prava i pravde od strane kršćanskih autora,

dovelo je do

povećanog interesa za ostvarivanje pravde

konsekventno, do podrške zapisivanju

prava

- Nadležnost kraljevskih sudova dovela je do potrebe za stvaranjem novog - opšteg
prava koje će zamijeniti različite lokalne običaje.
- Izlaz će biti tražen u kodifikovanju i ujednačenju običajnog prava.

19. Koji su najznačajniji primjeri novog općeg prava u 13. st. na području
Italije i italijanskih gradova-država

- Početkom 13. st., u Bolonji, u jednoj notarskoj školi, otkriven je Justinijanov

Codex

iuris.
-

Njegova sofistikacija i naglašavanje supremacije centralnog svjetovnog autoriteta

postala je privlačna vladarima.
- Pravne studije su se počele razvijati, a rimsko pravo se raširilo Evropom.
- Kao primjer zakona koji su se tokom 13. v. pojavili u evropskim zemljama možemo
spomenuti

Liber Augustalis

imperatora Frederika II iz 1231. za

Kraljevstvo Sicilije i

- statute italijanskih gradova-država

(Brescia 1200., Bologna. 1245., Florence 1246.,

Genoa 1143., Lucca 1224., Milan 1216., Parma 1276 itd.).

20.Koji su najznačajniji primjeri novog općeg prava u 13. st. na području
Španije

- Najznačajniji spomenik ovog perioda je svakako zakonik

Los Siete Partidas

(Zakonik u

sedam dijelova), izdat 1265. od strane

kastiljanskog kralja Alfonsa X Mudrog