Monetarna ekonomija
Anes Ćatić
2
KOMENTAR
...............................................................................................................................................19
UVOD
Monetarna politika je skup propisa, pravila, instrumenata i mjera kojima se u monetarnoj
sferi društvene reprodukcije reguliše količina, struktura i dinamika novčane mase, kao opticaj
novca na nivou nacionalnih, odnosno državnih ekonomija. Novac u ekonomiji je svako opšte
prihvaćeno sredstvo koje može poslužiti kao sredstvo razmjene, plaćanja i izmirenja duga.
Inflacija je povećanje agregatnog nivoa cijena u odnosu na vrijednost novca. Pojam inflacije
takođe se može definisati kao pad vrijednosti novca.
Instrumenti monetarne politike su operacije na otvorenom tržištu, politika obavezne
rezerve, selektivna kreditna politika te diskontna politika. Javni dug su sve ukupne državne
obaveze prema njenim povjeriocima koje se temelje na ugovorima. Otplata javnog duga obaveza
je državnog proračuna. Najvažnija komponenta javnog duga je javni zajam. Javni dug igra važnu
ulogu u vođenju privredne politike. Putem javnog duga utieče se na veličinu državnog proračuna,
kao i na regulisanje količine novca u opticaju (operacije na otvorenom tržištu).
Monetarna ekonomija
Anes Ćatić
4
2. POJAM I KARAKTERISTIKE NOVCA
2.1.
Novac
Novac je sve ono što ljudi žele da prihvate radi plaćanja za robe i usluge ili za izmirivanje
svojih dugova. Novac je skup one imovne koju ljudi redovno koriste za kupovinu dobara i usluga
od drugih ljudi.
Novac kao društvena pojava nastaje na određenom stepenu ljudskog razvoja. Trampa je
usporavala proces pojave novca i bilo je pitanje vremena kada će se pojaviti sredstvo koje će
olakšati i ubrzati robni promet.
Naziv novac potiče od latinske reči „pecunia“ u korenu ove reči nalazi se reč „pecus“ što
znači stoka, jer se u primitivnim zajednicama ona upotrebljavala kao sredstvo razmene. Sa
razvojem rudarstva počinje upotreba komada metala kao sredstva za razmenu dobara. Otkrićem
plemenitih metala potisnuti su ostali metali.
Novac je i istorijska kategorija jer nastaje na određenom stepenu ljudskog razvoja, prvi
metalni novac javio se u VII vijeku p.n.e
Pored papinog i kovanog novca postoji i depozitni novac. To je novac koji se nalazi na
računima banaka. To je nematerijalno sredstvo plaćanja, bezgotovniski način plaćanja. To je i
kulturna pojava jer nastaje iz određenih ljudskih potreba. Na kraju to je i eknomska pojava jer
menja ekonomske odnose unutar zemalja i van njih.
Novac u ekonomiji je svako opšteprihvaćeno sredstvo koje može poslužiti kao sredstvo
razmjene, plaćanja i izmirenja duga. Novac u optjecaju u nekom nacionalnom gospodarstvu čine
gotovina u optjecaju i depozitni novac. Gotovinu u optjecaju sačinjavaju od države ili središnje
banke izdani metalni(kovanice) i notalni(papirnati) novac.
Depozitni novac jesu slobodna i stalno raspoloživa sredstva na transakcijskim i sličnim
računima kod banaka, plativa po viđenju, koja se bez zapreka i gubitaka mogu koristiti kao
sredstva plaćanja. Gotov novac manji je dio novca i rjeđe sudjeluje u definitivnom podmirenju
tražbine nego je to slučaj s depozitnim novcem(uobičajeni je odnos 3:1 u korist depozitnog
Monetarna ekonomija
Anes Ćatić
5
novca). Novac služi kao sredstvo razmjene, rezerva vrijednosti , mjerilo vrijednosti i mjera svih
odgođenih plaćanja. Poželjne su osobine novca : fizička prenosivost, trajnost, djeljivost,
standardiziranost i prepoznatljivost.
Današnji novac nema unutrašnje vrijednosti: nominalna (monetarna) vrijednost mu je
daleko veća od unutrašnje (nemonetarne) vrijednosti. Svatko ga prima zato što počiva na tzv.
fiducijarnom monetarnom standardu – na povjerenju svakoga tko ga prima na ime izmirenja
tražbina da će ga i dalje koristiti kao sredstvo razmjene pri kupovini robe i usluga ili na ime
podmirenja duga.
Novcem se raspoređuju i razmijenjuju svi proizvodi ljudskog rada. Uobičajena definicia
kaže da je novac obračunska jedinica, spremik vrijednosti, te sredstvo razmjene, iako većina
autora drži da su prva dva svojstva nebitna te da slijede iz posljednjeg.
2.2.
Porijeklo i suština novca
Suština naturalne razmene je razmena jedne robe za drugu. Ovaj oblik razmene (R1-R2)
naziva se prost ili slučajan. Deo robe A se menja za deo robe B (3kg sira = 1kg soli). Ovakav
odnos važi samo za ovu razmenu, a za svaku sledeću razmenu odnos je drugačiji. Na osnovu
ovog nastaju svi drugi odnosi.
Sa razvojem privrede neka dobra počinju više da se cene i primaju se bilo koji proizvod.
Ta roba meri upotrebnu vrednost više drugih roba. To je potpuni ili razvijeni oblik. Npr za deo
robe A može se kupiti deo robe B,C,D.
Svakodnevnom razmenom izdvaja se samo jedna roba. Na taj način vrednost svih ostalih
roba izražena je kroz tu jednu robu. Deo robe B,C,D je deo robe A. (2kg vune,2kg brašna, 3kg
platna = 1kg soli). To se naziva opšti oblik vrednosti. Određena roba ima ulogu opšteg
ekvivalenta. Kada uloga opšteg ekvivalenta pripadne jednoj robi ona počinje da funkcioniše kao
novac. Usvajanjem zlata kao opšteg ekvivalenta dobili smo novčani oblik vrednosti.
2.3.
Razvojne faze novca
Razvojne faze novca su:
