EVROPSKI UNIVERZITET “KALLOS”TUZLA
EKONOMSKI FAKULTET
RAČUNOVODSTVO I REVIZIJA
SEMINARSKI RAD IZ PREDMETA JAVNE FINANSIJE
TEMA: JAVNI RASHODI
Profesor: Student:
Br indeksa:
Tuzla,Januar 2019 godine
2. POJAM I KARAKTERISTIKE JAVNIH RASHODA
U savremenoj finanijskoj literaturi mogu se sresti brojne definicije koje pokušavaju na
različite načine da definišu i objasne pojam i suštinu javnih rashoda. Međutim, sve su one
uglavnom slične, s obzirom da govore o novčano pribavljenim javnim potrebama. Otuda, ne
ulazeći u razlike i nijanse koje se mogu uočiti u definisanju pojma javnih rashoda, treba posebno
naglasiti da javni rashodi po pravilu predstavljaju zadovoljenje javnih potreba pomoću novca,
odnosno javni rashodi su oni izdatci koje država čini u javnom interesu zadovoljenja javnih
potreba. U skladu sa navedenim, treba imati u vidu činjenicu da je za većinu definicija javnih
rashoda karakteristično da polaze od dvije osnovne teze: prvo, javni rashodi služe za podmirenje
javnih potreba, i drugo, u savremenim uslovima, javni rashodi su po pravilu izraženi u novcu.
Ove navedene teze ujedno predstavljaju dvije osnovne karakteristike javnih rashoda.
Prva bitna karakteristika javnih rashoda jeste da oni imaju za osnovni cilj zadovoljenje
javnih potreba, što je ujedno i osnovni momenat na osnovu kojeg se može prići razgraničenju
javnih rashoda od rashoda privatnih lica. Dok se rashodi privatnih lica vrše u cilju zadovoljenja
ličnih potreba, odnosno potreba pojedinaca, javni rashodi predstavljaju trošenje radi
zadovoljavanja opštih (javnih) potreba.
Druga bitna karakteristika javnih rashoda jeste činjenica da su u savremenim uslovima
javni rashodi izraženi u novcu. Ovo predstavlja opštu karakteristiku javnih rashoda i u praksi je
najčešći slučaj, što nikako ne znači da se u modernoj tržišno orijentisanoj privredi ne mogu naći
i slučajevi da se podmirivanje javnih rashoda može vršiti i na različite druge načine (naturalno,
činjenem, u obliku počasti i slicno). Međutim, postoji opšte prihvaćen negativan stav o
nenovčanim načinima realizovanja javnih rashoda. Naime, pored toga što predstavljaju
potencijalnu opasnost od mogućnosti korupcije i privilegovanja nosilaca javnih funkcija,
nenovčani načini podmirivanja javnih rashoda nose sa sobom i veliku mogućnost evazije
(izbjegavanja) javnih prihoda.
Savremena finansijska teorija finansijsku aktivnost i novu ulogu države upoređuje sa
svojevrsnim filterom kroz koji prolazi značajan dio nacionalnog dohodka, ne da bi bio uništen,
već da bi kroz transfer i usmjeravanje u određenim pravcima shodno ekonomskoj politici
zemlje, dao optimalne ekonomske i socijalno-političke efekte. Pri tome, najčešće su prisutni
brojni i različiti efekti multiplikujućeg karaktera, sa nizom propratnih tj. sporednih djelovanja u
privredi. Analogno navedenom, javni rashodi se u savremenoj finansijskoj teoriji posmatraju u
sklopu cjelokkupnog finansijskog mehanizma privrede i izučavaju se u funkcionalnoj vezi sa
kretanjem osnovnih makro ekonomskih kategorija. Ti međusobni odnosi javnih rashoda i
osnovnih makro ekonomskih kategorija mogu se prikazati pomoću sledeće formule:
Y = C + I + G
gdje upotrebljeni simboli imaju sledeće značenje:
Y
– Nacionalni dohodak
C
– Lična potrošnja
I
– Neto investicije
G
– Opšta potrošnja
3.
VRSTE I KLASIFIKACIJA JAVNIH RASHODA
Sve veći porast javnih rashoda u savremenim uslovima, kao i njihova povećana uloga u
ekonomskom i socijalnom životu, pred finansijsku teoriju postavljaju, radi lakšeg izučavanja,
problem klasifikovanja javnih rashoda u određene grupe. Analogno tome, postoji mnoštvo vrsta
i klasifikacija javnih rashoda. Sa tim u vezi, mogu se vršiti raznovrsne klasifikacije javnih
rashoda, što zavisi prvenstveno od kriterijuma od kojeg se polazi. To može biti forma rashoda,
mjesto, vrijeme ili njihov objekat ili subjekat. U tom konekstu, može se reći da skoro svaki
teoretičar javnih finansija ima svoju klasifikaciju javnih rashoda.
Neke od klasifikacija javnih rashoda datiraju još iz davnih vremena, dok je određeni broj
nastao pod uticajem novih savremenih pravaca u finansijkoj teoriji i praksi.. U skladu sa
navedenim, navedena je sljedeća osnovna klasifikacija javnih rashoda:
1. Redovni i vanredni;
2. Lični i materijalni;
3. Proizvodni i transferni;
4. Novčani i nenovčani;
5. Produktivni i neproduktivni;
6. Odgodivi i neodgodivi;
7. Rashodi centralnih, regionalnih i lokalnih organa.
1. Podjela javnih rashoda na redovne i vanredne veoma je stara. Kao kriterijum kod ove
podjele uzima se vrijeme u kojem se javni rashodi javljaju. Polazeći od toga, obično se smatra
da redovni rashodi imaju sledeće karakteristike: (a) mogu se unaprijed predvidjeti, (b) visina im
je relativno stabilna, (c) redovno se javljaju. U skladu sa navedenim karakteristikama, po logici
stvari se podrazumjeva da javni rashodi koji nemaju naprijed navedene karakteristike spadaju u
vanredne jvne rashode. Naime, vanredni javni rashodi javljaju se povremeno, obično kao
rezultat nedovljno predviđenih ili nepredvidivih uzroka. Ponekad, neki uzroci za alociranje
javnih rashoda mogu se predvidjeti, ali kada se to predviđanje ne izvrši u dovljnoj mjeri onda
nastaje potreba za pronalaženjem dodatnih izvora podmirenja ovim putem nastalih potreba,
odnosno vanrednih javnih rashoda. Vanredni javni rashodi nastaju i kao posljedica apsolutno
nepredvidivih događaja, a koji se nikakvim sredstvima nisu mogli predvidjeti, na primjer
slučajevi više sile: zemljotresi, požari, epidemije itd .
