Monetarni sistem Srbije

FAKULTET

​

​

ZA

​

​

MENADŽMENT

SREMSKI

​

​

KARLOVCI

Sadržaj:

1)

​

​

Uvod

​

​

-

​

​

Moneta

​

​

tj.

​

​

Novac

3 

2)

​

​

Pojam

​

​

i

​

​

elementi

​

​

monetarnog

​

​

sistema

4 

3)

​

​

Dinar

​

​

kao

​

​

domaća

​

​

valuta

5 

4)

​

​

Centralna

​

​

Banka

6 

5)

​

​

Narodna

​

​

Banka

​

​

Srbije

8 

6)

​

​

Srbija

​

​

u

​

​

MMF-u

12 

Literatura

14 

MONETA

​

​

-

​

​

NOVAC

Novac

​

​

se

​

​

naširoko

​

​

smatra

​

​

ekonomskom

​

​

kategorijom,

​

​

prvobitno

​

​

jer

​

​

se

​

​

pri

​

​

njegovom

​

​

učešću

​

​

grade 

ali

​

​

i

​

​

razvijaju

​

​

privredni

​

​

i

​

​

društveni

​

​

odnosi.

​

​

On

​

​

svakako

​

​

predstavlja

​

​

najvažniji

​

​

deo

​

​

privrednog

​

​

sistema,

​

​

ali

​

​

i 

jedan

​

​

od

​

​

najzanimljivijih

​

​

i

​

​

najsloženijih

​

​

aspekata

​

​

ekonomije.

​

​

Budući

​

​

da

​

​

se

​

​

u

​

​

kretanju

​

​

i

​

​

stvaranju

​

​

novca 

može

​

​

pratiti

​

​

istorija

​

​

ne

​

​

samo

​

​

privrednih

​

​

sistema

​

​

već

​

​

i

​

​

razvoja

​

​

čovečanstva,

​

​

istoriju

​

​

novca

​

​

potrebno

​

​

je

​

​

vešto 

proučiti

​

​

ne

​

​

bi

​

​

li

​

​

se

​

​

izvukle

​

​

osnovne

​

​

crte

​

​

privrednih

​

​

sistema.

​

​

U

​

​

savremenim

​

​

razgovorima

​

​

reč

​

​

novac

​

​

je 

termin

​

​

i

​

​

simbol

​

​

za

​

​

mnogo

​

​

toga.

​

​

Izražava

​

​

statusni

​

​

položaj,

​

​

dostignuti

​

​

nivo

​

​

blagostanja,

​

​

ali

​

​

takođe

​

​

je

​

​

i

​

​

uzrok 

mnogih

​

​

kriminalnih

​

​

dela. 

Novac

​

​

se

​

​

smatra

​

​

univerzalnim

​

​

ekvivalentom

​

​

pomoću

​

​

kojeg

​

​

možemo

​

​

da

​

​

izražavamo

​

​

vrednost

​

​

svih 

drugih

​

​

roba.

​

​

On

​

​

predstavlja

​

​

jedinstvenu

​

​

meru

​

​

vrednosti

​

​

koja

​

​

je

​

​

neophodna

​

​

pri

​

​

razmeni.

​

​

Najjednostavnije 

novac

​

​

možemo

​

​

da

​

​

definišemo

​

​

kao

​

​

opštepriznato

​

​

sredstvo

​

​

razmene

​

​

čija

​

​

namena

​

​

se

​

​

koristi

​

​

pri

​

​

plaćanju 

drugih

​

​

roba,

​

​

stvari,

​

​

troškova.

​

​

Drugim

​

​

rečima,

​

​

novac

​

​

se

​

​

automatski

​

​

nudi

​

​

i

​

​

prihvata

​

​

u

​

​

razmeni

​

​

od

​

​

strane 

2 

Novčana

​

​

jedinica

​

​

je

​

​

zakonski

​

​

utvrđen

​

​

novčani

​

​

znak

​

​

koji

​

​

služi

​

​

za

​

​

upoređenje

​

​

i

​

​

izražavanje

​

​

cena

​

​

svih

​

​

roba. 

Najčešće

​

​

se

​

​

isti

​

​

naziv

​

​

novčane

​

​

jedinice

​

​

zadržava

​

​

kroz

​

​

svu

​

​

istoriju

​

​

države

​

​

i

​

​

veoma

​

​

retko

​

​

se

​

​

vrši

​

​

promena 

naziva

​

​

novčane

​

​

jedinice.

​

​

To

​

​

je

​

​

na

​

​

primer,

​

​

bio

​

​

slučaj

​

​

u

​

​

Francuskoj

​

​

kada

​

​

je

​

​

za

​

​

vladavine

​

​

Napoleona

​

​

po 

njemu

​

​

bila

​

​

zvanično

​

​

nazvana

​

​

novčana

​

​

jedinica

​

​

Francuske.

​

​

Isto

​

​

tako,

​

​

retko

​

​

se

​

​

dešava

​

​

da

​

​

paralelno

​

​

postoje

​

​

i 

istovremeno

​

​

funkcionišu

​

​

dva

​

​

osnovne

​

​

novčane

​

​

jedinice

​

​

zemlje,

​

​

kao

​

​

što

​

​

je

​

​

to

​

​

bilo

​

​

u

​

​

Rusiji

​

​

i

​

​

Nemačkoj. 

Osnovna

​

​

novčana

​

​

jedinica

​

​

deli

​

​

se,

​

​

po

​

​

pravilu,

​

​

na

​

​

manje

​

​

proporcionalne

​

​

delove.

​

​

Najčešće

​

​

se

​

​

ona

​

​

deli

​

​

na 

100

​

​

manjih

​

​

delova.

​

​

Tako

​

​

na

​

​

primer,

​

​

osnovna

​

​

novčana

​

​

jedinica

​

​

u

​

​

SAD

​

​

–

​

​

dolar

​

​

deli

​

​

se

​

​

na

​

​

100

​

​

centi,

​

​

u

​

​

Rusiji 

jedna

​

​

rublja

​

​

se

​

​

deli

​

​

na

​

​

100

​

​

kopejki,

​

​

u

​

​

SRJ

​

​

dinar

​

​

se

​

​

deli

​

​

na

​

​

100

​

​

para

​

​

itd.

​

​

Novčani

​

​

znaci

​

​

u

​

​

savremenim 

uslovima

​

​

su

​

​

depozitni

​

​

i

​

​

gotov

​

​

novac.

​

​

Gotov

​

​

novac

​

​

se

​

​

pojavljuje

​

​

u

​

​

obliku

​

​

papirnih

​

​

novčanica

​

​

i

​

​

kovanog 

novca,

​

​

odnosno

​

​

(nepunovrednih)

​

​

metalnih

​

​

novčića.

​

​

Punovredni

​

​

metalni

​

​

novac

​

​

danas

​

​

se

​

​

više

​

​

ne

​

​

koristi

​

​

ni 

u

​

​

jednoj

​

​

zemlji.

​

​

Po

​

​

pravilu,

​

​

novčani

​

​

znaci

​

​

manjih

​

​

apoena

​

​

kuju

​

​

se

​

​

kao

​

​

metalni

​

​

novčići,

​

​

a

​

​

većih

​

​

apoena 

izrađuju

​

​

se

​

​

u

​

​

obliku

​

​

papirnih

​

​

novčanica.

​

​

Tako

​

​

na

​

​

primer,

​

​

u

​

​

SAD

​

​

imamo

​

​

dolarske

​

​

papirne

​

​

novčanice

​

​

i 

metalne

​

​

novčiće

​

​

u

​

​

apoenima

​

​

manjim

​

​

od

​

​

jednog

​

​

dolara,

​

​

odnosno

​

​

u

​

​

centima.

​

​

Monetarne

​

​

institucije 

predstavljaju

​

​

deo

​

​

novčanog

​

​

tržišta. 

KRATKA

​

​

ISTORIJA

​

​

SRPSKOG

​

​

DINARA

Srpska

​

​

novčana

​

​

jedinica

​

​

naziva

​

​

se

​

​

dinar

​

​

koji

​

​

se

​

​

deli

​

​

na

​

​

100

​

​

para.

​

​

Sam

​

​

naziv

​

​

dinar

​

​

potiče

​

​

od

​

​

latinske

​

​

reči 

“denarius”,

​

​

a

​

​

jugoslovenski

​

​

dinar

​

​

ima

​

​

identičan

​

​

naziv

​

​

kao

​

​

i

​

​

istoimeni

​

​

novac

​

​

koji

​

​

je

​

​

bio

​

​

u

​

​

upotrebi

​

​

u 

srednjovekovnoj

​

​

Srbiji.

​

​

Srpski

​

​

srednjovekovni

​

​

novac

​

​

bio

​

​

je

​

​

izuzetno

​

​

mnogobrojan

​

​

i

​

​

raznolik.

​

​

U

​

​

arhivskim 

dokumentima

​

​

se

​

​

prvi

​

​

put

​

​

spominje

​

​

«srpski

​

​

dinar

​

​

krajem

​

​

1214.

​

​

godine

​

​

za

​

​

vreme

​

​

vladavine

​

​

Stevana 

Prvovenčanog

​

​

(1196-1227).

​

​

Od

​

​

tog

​

​

vremena

​

​

pa

​

​

sve

​

​

do

​

​

definitivnog

​

​

pada

​

​

u

​

​

tursko

​

​

ropstvo,

​

​

dinar

​

​

su

​

​

kovali 

svi

​

​

srpski

​

​

vladari

​

​

i

​

​

on

​

​

je

​

​

predstavljao

​

​

jedno

​

​

od

​

​

najvažnijih

​

​

obeležja

​

​

državnosti

​

​

i

​

​

samostalnosti

​

​

srpske 

srednjevekovne

​

​

države.

​

​

Definitivnim

​

​

padom

​

​

Srbije

​

​

pod

​

​

tursku

​

​

vlast

​

​

(1459.

​

​

godine)

​

​

završena

​

​

je

​

​

i

​

​

istorija 

srpskog

​

​

srednjovekovnog

​

​

novca.

​

​

Za

​

​

vreme

​

​

turske

​

​

vladavine

​

​

na

​

​

srpskim

​

​

teritorijama

​

​

nije

​

​

postojao

​

​

srpski 

4 

novac

​

​

i

​

​

to

​

​

stanje

​

​

produžilo

​

​

se

​

​

sve

​

​

do

​

​

sredine

​

​

XIX

​

​

veka

​

​

kada

​

​

je

​

​

iskovan

​

​

prvi

​

​

novac

​

​

obnovljene

​

​

Srbije.

​

​

U 

periodu

​

​

turske

​

​

okupacije

​

​

na

​

​

teritoriji

​

​

Srbije

​

​

je

​

​

u

​

​

upotrebi

​

​

bio

​

​

veliki

​

​

broj

​

​

različitih

​

​

moneta

​

​

stranih

​

​

država.

Srbija

​

​

1873.

​

​

godine

​

​

pristupa

​

​

Latinskoj

​

​

novčanoj

​

​

uniji

​

​

prihvativši

​

​

njene

​

​

standarde

​

​

koji

​

​

su

​

​

određivali

​

​

stepen 

finoće

​

​

metala

​

​

za

​

​

izradu

​

​

kovanog

​

​

novca.

​

​

Narodna

​

​

Skupština

​

​

je

​

​

na

​

​

dva

​

​

svoja

​

​

zasedanja

​

​

(krajem

​

​

1882.

​

​

i 

početkom

​

​

1883)

​

​

donela

​

​

Zakon

​

​

o

​

​

Narodnoj

​

​

banci

​

​

koja

​

​

je

​

​

sa

​

​

radom

​

​

otpočela

​

​

2.jula

​

​

1884.

​

​

godine.

​

​

Zakonom 

je

​

​

bilo

​

​

predviđeno

​

​

da

​

​

se

​

​

mogu

​

​

izdavati

​

​

i

​

​

papirne

​

​

novčanice

​

​

na

​

​

sume

​

​

od

​

​

50,

​

​

100,

​

​

500,

​

​

i

​

​

1,000

​

​

dinara

​

​

pri 

čemu

​

​

je

​

​

Narodna

​

​

banka

​

​

bila

​

​

obavezna

​

​

da

​

​

za

​

​

izdate

​

​

novčanice

​

​

drži

​

​

pokriće

​

​

u

​

​

zlatu

​

​

u

​

​

visini

​

​

od

​

​

40%.

Posle

​

​

izvršene

​

​

unifikacije

​

​

novca

​

​

paritet

​

​

dinara

​

​

je

​

​

bio

​

​

stabilan

​

​

i

​

​

kretao

​

​

se

​

​

u

​

​

intervalu

​

​

od

​

​

9,12

​

​

do

​

​

9,13 

švajcarskih

​

​

franaka

​

​

za

​

​

100

​

​

dinara.

​

​

Godine

​

​

1931.

​

​

doneti

​

​

su

​

​

Zakon

​

​

o

​

​

novcu,

​

​

Zakon

​

​

o

​

​

Narodnoj

​

​

banci

​

​

i

​

​

Statut 

Narodne

​

​

banke.

​

​

Tada

​

​

je

​

​

utvrđen

​

​

i

​

​

paritet

​

​

dinara

​

​

na

​

​

bazi

​

​

0,0265

​

​

grama

​

​

čistog

​

​

zlata,

​

​

odnosno

​

​

9,13 

švajcarskih

​

​

franaka

​

​

za

​

​

100

​

​

dinara.

​

​

Narodna

​

​

banka

​

​

je

​

​

imala

​

​

obavezu

​

​

da

​

​

vrši

​

​

zamenu

​

​

dinara

​

​

za

​

​

zlato

​

​

ili 

konvertibilne

​

​

valute,

​

​

te

​

​

da

​

​

osigura

​

​

pokriće

​

​

u

​

​

zlatu

​

​

(i

​

​

to

​

​

najmanje

​

​

od

​

​

25%)

​

​

i

​

​

konvertibilnim

​

​

valutama

​

​

(od 

najmanje

​

​

10%)

​

​

za

​

​

emitovane

​

​

dinare

​

​

i

​

​

ostale

​

​

svoje

​

​

obaveze

​

​

po

​

​

viđenju

CENTRALNA

​

​

BANKA

Glavna

​

​

monetarna

​

​

institucija

​

​

i

​

​

osnovni

​

​

stožer

​

​

bankarskog

​

​

sistema

​

​

svake

​

​

zemlje

​

​

jeste

​

​

centralna

​

​

banka.

​

​

U 

raznim

​

​

zemljama

​

​

ta

​

​

banka

​

​

nosi

​

​

različite

​

​

nazive:

​

​

narodna,

​

​

emisiona,

​

​

državna,

​

​

rezervna

​

​

ili

​

​

jednostavno 

Banka

​

​

Engleske,

​

​

Banka

​

​

Japana,

​

​

Banka

​

​

Italije

​

​

i

​

​

slično.

​

​

Često

​

​

se

​

​

ona

​

​

naziva

​

​

i

​

​

bankom

​

​

banaka,

​

​

jer

​

​

kod

​

​

nje 

poslovne

​

​

banke

​

​

drže

​

​

svoje

​

​

depozite

​

​

i

​

​

njoj

​

​

se

​

​

često

​

​

obraćaju

​

​

za

​

​

odobravanje

​

​

kredita.

​

​

U

​

​

ranim

​

​

fazama 

razvoja

​

​

bankarstva

​

​

nije

​

​

postojalo

​

​

razgraničenje

​

​

između

​

​

centralne

​

​

i

​

​

poslovnih

​

​

banaka,

​

​

jer

​

​

su

​

​

skoro

​

​

sve 

poslovne

​

​

banke

​

​

vršile

​

​

emisiju

​

​

banknota.

​

​

Pojava

​

​

centralnih

​

​

banaka

​

​

istorijski

​

​

je

​

​

povezana

​

​

sa

​

​

centralizacijom 

5