Mononukleoza

Gimnazija Borislav Petrov Braca

Vršac, Mihajla Pupina 1

Maturski rad iz Biologije

MONONUKLEOZA

Мentor:

Učenik:

Prof. Slavica Ristić

Sanja Radočaj, IV-4

Vršac, Februar 2017. god.

SADRŽAJ

Strana

1. Uvod ....................................................................................................................................... 3

2. Virusi ...................................................................................................................................... 4

3. Inkubacija ............................................................................................................................... 8

4. Mononukleoza ........................................................................................................................ 9

4.1. Mononukleoza kod dece ................................................................................................ 13

4.2. Epštaj-Barov virus (EBV)……………………………………………………………..14

5. Infektivna mononukleoza ..................................................................................................... 16

5.1. Infektivna mononukleoza kod dece…………………………………………………...19

Zaključak .................................................................................................................................. 21

Literatura .................................................................................................................................. 22

Mononukleoza

Sanja Radočaj, IV-4

VIRUSI

Definicija

Virusi su acelularni, ultramikroskopski, organizmi nesposobni da se razmnožavaju van ćelije
domaćina.  Izvan  ćelije  domaćina  oni  ne  pokazuju  osobine  živih  bića,  čak  mogu  i  da
kristalizuju. Kristalizovani virusi zadržavaju sposobnost infekcije ćelije.

Zrela  virusna,  vanćelijska,  čestica  sposobna  da  inficira  ćeliju  domaćina  naziva  se  virion.
Ulaskom  u  ćeliju  virion  postaje  aktivan  tj.  virus.  Virus  u  ćeliji  preuzima  kontrolu  nad
molekularnim aparatom domaćina i koristi ga za sopstveno razmnožavanje. Ćelija domaćina
tada stvara delove virusa, a ne materije koje su njoj potrebne za normalan rad. To u domaćinu
dovodi  do  patološkog  stanja  (bolesti),  pa  se  virusi  smatraju  isključivim  unutarćelijskim  –
obligatnim parazitima (lat. obligatan = obavezan).

[2]

Veličina virusa kreće se od 10 – 300 nm (1 nm = 0,000001 mm) tako da se mogu videti samo
elektronskim mikroskopom što znači da su ultramikroskopski (lat. ultra = prekomerno ; grč.
mikro = sitno; scopeo = gledam, posmatram).

Za viruse se u pravom smislu može reći da se nalaze između živog i neživog sveta. Prisustvo
nukleinske  kiseline  i  sposobnost  da  se  ona  menja  (mutira)  čime  se  virusi  prilagođavaju
promenama  u  spoljašnjoj  sredini  kao  i  prisustvo  proteina  su  svojstva  živih  bića.  S  druge
strane,  u  odnosu  na  živi  svet,  virusi  nemaju  ćelijsku  građu  (acelularni  su),  niti  sposobnost
obavljanja  metabolizma.  Kako  im  sve  to  nedostaje  oni  se  mogu  razmnožavati  samo  unutar
žive ćelije.

Građa i hemijski sastav

Virusi su najčešće građeni od samo dve komponente: nukleinske kiseline i proteina (kapsida),
koji zajedno grade nukleokapsid. Samo neki virusi pored navedenih delova sadrže i dodatni
omotač izgrađen od lipida i glikoproteina (lipidi su poreklom od membrane ćelije domaćina).

Nukleinska kiselina je ili DNK ili RNK, pri čemu oba tipa mogu biti i jednolančane i
dvolančane. Nukleinska kiselina čini virusni genom (skup svih gena), koga čini jedna kopija
gena. Zato se virusi mogu smatrati haploidnim organizmima. Virusni genom može sadržati od
nekoliko gena do nekoliko stotina gena.

Kapsid je omotač, izgrađen od proteina, koji obavija nukleinsku kiselinu. Sastoji se od
jednakih proteinskih jedinica — kapsomera. Kapsid ima više uloga

[5]:

štiti nukleinsku kiselinu od razarajućeg dejstva enzima ćelije domaćina;

omogućava prenošenje nukleinske kiseline od jedne do druge ćelije domaćina (kao

“paket”);
-

reaktivne grupe u kapsidu omogućavaju da se virus veže za receptore (osetljiva mesta)

na ćeliji domaćina;
-

proteini kapsida imaju svojstva antigena.

Virusi mogu, pored navedenih jedinjenja, sadržati i enzime koji im omogućuju da napadnu
ćeliju kao i enzime za razmnožavanje u toj ćeliji.

Mononukleoza

Sanja Radočaj, IV-4

Slika 1. Virion

Podela

Virusi se klasifikuju u zavisnosti od toga koju nukleinsku kiselinu sadrže, zatim na osnovu
simetrije kapsida, veličine, prisustva ili odsustva dodatnog omotača.

Prema nukleinskoj kiselini koju sadrže, dele se na DNK i RNK viruse. Za sve do sada poznate
RNK viruse utvrđeno je da se razmnožavaju u citoplazmi ćelije domaćina. DNK virusi, sa
svega nekoliko izuzetaka, razmnožavaju se u jedru ćelije domaćina.
DNK virusi su npr. herpesvirusi (izazivaju oralne i genitalne infekcije, mononukleozu i dr.) i
adenovirusi (respiratorne i crevne infekcije). RNK virusi su retrovirusi (izazivač SIDE), virusi
izazivači rubeola, zaušaka, besnila i dr.

Umnožavanje virusa

Virusi se razmnožavaju na način koji je jedinstven u živom svetu pa se naziva umnožavanje.
Ćelija domaćin, po ulasku virusa u nju, proizvodi nekoliko desetina do nekoliko stotina
virusnih nukleinskih kiselina i na hiljade proteinskih kapsomera, a nakon toga se ovi delovi
spajaju u veći broj virusnih čestica.

[2]

Osnovne faze pri umnožavanju virusa su adsorpcija, penetracija, dekapsidacija, sinteza delova
virusa, sazrevanje i oslobađanje viriona.

Mononukleoza

Sanja Radočaj, IV-4

Bolesti izazvane virusima i odbrambeni mehanizam ćelije

Mnoga  oboljenja  izazvana  su  virusima:  kijavica,  grip,  besnilo,  varičela,  rubeola,  pojava
bradavica,  mononukleoza  (“bolest  poljupca”  –  zbog  načina  prenošenja),  žuta  groznica,
zauške, velike boginje (variole) dečja paraliza i dr.
Neke  eukariotske  ćelije  inficirane  virusom  imaju  sposobnost  stvaranja  proteina  nazvanog
interferon.  Ovaj  protein  sprečava,  blokira  replikaciju  virusa.  Interferon  se  oslobađa  iz
inficiranih  ćelija  i  veoma  dobro  štiti  susedne  ćelije.  Stvaranje  interferona  naziva  se
interferencija(ometanje  virusa).  Interferon,  proizveden  kao  odgovor  na  jednu  virusnu
infekciju, pruža ćeliji zaštitu od sledećih infekcija, čak i od drugih različitih vrsta virusa.

[2]

Vakcine (koje se koriste u pokretanju odbrambenih mehanizama ćelije protiv virusa) obično
sadrže mrtve viruse ili virusnu nukleinsku kiselinu koje pokreću proizvodnju interferona.
Pre 1980. god. interferon se izdvajao iz humanih (ljudskih) ćelija što je bilo skupo, a danas se
proizvodi genetičkim inženjeringom, što je znatno jeftinije. Ovim načinom se ljudski gen za
interferon ugradi u genom bakterija koje tada proizvode taj protein.