1
SEMINARSKI RAD
Predmet: Osnovi ekonomije
Tema: monopol kao oblik trzista
Profesor: Student:
prof. dr xxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
2
Sadržaj:
Uvod.....................................................................................................3
Tržišne strukture i tržišne forme..........................................................4
Monopolsko tržište..............................................................................7
Faktori koji dovode do nastanka monopola.......................................11
Monopolske cijene i monopolski profit..............................................14
Državno regulisanje cijena monopoliste.............................................15
Literatura............................................................................................16
Uvod:
4
tražnje formiraju duopson, a na strani ponude duopol; nekoliko učesnika na strani tražnje
obrazuju oligopson, a na strani ponude oligopol.
Tržišna konfiguracija je odredena superponacijom tržišne strukture i tržišne forme. Za tržišnu
strukuturu relevantna je razmjera učešća aktivnih i potencijalih učesnika i po tom kriterijumu
razlikujemo: 1. Konkurentska tržišta sa velikim brojem kupaca i prodavaca, 2. Oligopolska
tržišta sa relativno malim brojem učesnika 3. Monopolska tržišta sa jednim učesnikom na
strani ponude (ili tražnje).
Tržišna forma ispoljava uticajnost na tržišnu konfiguraciju preko karaktera proizvoda to jeste
da li nose obilježlja homogenih ili diferenciranih dobara po predhodnom kriterijumu tržišta se
diferenciraju na : 1. Tržišta potupune konkurencije, sa velikim brojem kupaca i prodavaca
homogenih proizvoda, 2. Tržišta monopolske konkurencije sa prodavcima diferenciranih
proizvoda, 3. Cista oligopolska tržišta, sa malim brojem učesnika koji međusobno konkurišu
homogenim proizvodima, 4. Diferencirana oligoposla tržišta, sa malim brojem učesnika i
diferenciranim proizvodima i 5. Potpuno monopolsko tržište.
Između tržišne strukuture i tržišne forme postoji tijesna veza tačnije međuzavisnost tako da
tržišna forma izrazava tržišnu strukturu i stepen diferenciranosti proizvoda, kao i obrnuto.
Homogenost dobara i jednakost njegovih kvaliteta i postojanje slabih supstitua čine i
konkurenciju homogenom tako da su pozicije firmi na čisto konkurentnom tržištu bez
mogućnosti uticaja na tržišna kretanja; u slučaju monopolskog tržišta, monopolski položaj
firme biće sve cvršći sto su supstituti slabiji i obrnuto-savršeniji supstituti slabe monoposki
položaj firme. Naime, u zavisnosti od broja ponudžača supstituta (kao i od broja supstituta)
monopolska pozicija može da transformiše u duopolsku i oligopolsku.
Tržište predstavlja sistem odnosa i veza izmedu prodavca i kupca i skup faktičkih i
potencijalih dogovora i sporazuma posredstvom kojih tržišni akteri realizuju razmijenu roba i
usluga. Ova opšta definicija odnosi se na najrazličitije vrste tržišta, podrazumijevajući i
trgovačke centre, robne kuće, grane industrije i svjetska tržišta. U mikroekonomiji, definicija
se primjenjuje na tržišta faktora proizvodnje ili grupa proizvoda i usluga,dakle, na uže
parcijalne dijelove tržišta.
Tržište se može posmatrati sa stanovišta tražnje i stanovišta ponude. S aspekta ponude,
dugoročno posmatrano, značajnu ulogu imaju, ili mog imati, postojeći i potencijalni
proizvodači određenih proizvoda. Osnovnu karakteristiku tržišta predstavlja broj (veličina)
učesnika na tržištu, a tržišna struktura podrazumijeva razmjeru učešća aktivnih i potencijalnih
učesnika.
Ekonomska teorija (kao što smo naprijed naveli) razlikuje tri osnovne strukture tržišta:
