Čelendžer kod Marjanskih ostrva; u zapadnom dijelu Tihog okeana 2.400 km istočno od Filipina)
pri čemu je cjelokupna biomasa morskih organizama veća od biomase organizama slatkih voda i
kopna zajedno.

Povezanost mora

što omogućuje širenje morskih organizama, a barijere za širenje mogu da

budu: temperatura, salinitet, dubina.

Morska voda odlikuje se kretanjem koje se ogleda

kroz talase, plimu, oseku i morske

struje

. Zbog privlačnih sila Sunca i Mjeseca nastaju morske mijene, odnosno periodično spuštanje

vode - oseka ili dizanje nivoa morske vode – plima. Period plime i oseke traje 12 sati i 25 minuta
odražava se na život stanovnika obale, a najveća plima se pojavljuje na većini mijesta dva puta
dnevno, narednog dana oko 50 minuta kasnije. Prosiječna snaga tala na Sjevernom moru je 15.000
kg/m

ili 1,5 kg/cm

. Tako na pr. Pod uticajem talasa organizmi mogu da budu zarobljeni. Oni se na

takve uslove adaptiraju jakim ljušturama, ukopavaju se u kamenitu podlogu ili se pričvršćuju
bisusnim koncima, a morski ježevi izbuše rupe u stijeni da bi se zaštitili od udara talasa.

Morske struje

u Atlantiku na sjeveru teku u pravcu kazaljke na satu, a na jugu u suprotnom

pravcu. Golfska struja uslovljava blažu klimu sjeverozapadne Evrope dok Humboltova struja
donosi hladnoću sve do ekvatora na zapadnoj obali Južne Amerike. Važan proces je dovođenje
morske vode sa dna sa velikom količinom hranjivih materija u osvjetljene površinske slojeve, pa su
to najproduktivnija mjesta na moru, što je posebno važno za lance ishrane u njemu. Morske strije
dovode   do   stalne   cirkulacije   morske   vode   i   mogu   da   budu   površinske   horizontalne   struje
uzrokovane vjetrovima južno i sjeverno od ekvatora te dubinske struje koje imaju meridijanski
pravac i svojstvene su za obje hemisfere. Vertikalne struje nastaju uslijed razlika u gustini vode, pa
zato dolazi u polarnim oblastima do tonjenja guste i hladne površinske vode koja potom nastavlja
da   se   kreće   po   dnu   okeana   ka   polutaru.   Nadomještanje   vode   odnijete   sa   površine   obavljaju
kompenzacione   struje   nastale   ispod   površine   vode   koje   imaju   suprotan   smjer   kretanja.
Kompezaciona i vertikalna strujanja sa sobom donose iz dubine nove količine soli fosfora i aota u
osvjetljene površinske slojeve i tako nadoknađuju količinu koju su utrošile planktonske alge.

Važna odlika morske vode je njen

salinitet

. Salinitet je sadržaj grama soli u jednom

kilogramu vode, izražava se u promilima. Salinitet se izračunava preko fizičkih (aerometrom) i

hemijskih metoda (hemijska analiza, titriranje i elektrprovodljivost). Morska voda ima prosječan
salinitet od 35g/1.000g vode ili 35

‰

. Jadransko more ima salinitet 38,5

‰

. Organizmi koji podnose

usko variranje soli zovu se stenohalini i oni uglavnom žive na mjestima gdje je manja
promjenljivost saliniteta, a kada pada kiša i dođe do promjene saliniteta odlaze koji metar dublje.
Međutim neki organizmi su u stanju da izdrže veće promjene vrijednosti saliniteta – eurihalni
organizmi, pr. meduza Aureila aurita može čak vjetrom da dospije u ušće rijeka bez opasnosti za
život ili školjka Mytilus, te člankovite gliste Arenicola i kopljača – Sagitta.

Koncentracija hranjivih soli predstavlja ograničavajući faktor u određivanju veličine

populacije marinskih organizama. Ona je dosta mala, posebno veoma važnih nitrata i fosfata, dok
najviše ima NaCl i drugih soli. Od nitrata i fosfata zavisi primarna bioprodukcija, a više ih ima u
dubljim slojevima odakle se pokreću vertikalnim pokretanjem dubinskih voda. Koncentracija soli
se mijenja u zavisnosti od mjesta i sezone. Jadransko more je siromašno ovim solima.

Srednje godišnje vrijednosti temperatura morske vode na ekvatoru iznose preko 25°C, a

potom temperatura prema polovima opada progresivno, pa u polarnim morima ide ispod 0° (od
-1,3°C do -1,7°C). U Jadranskom moru, na površini, ljeti je temperatura 22 do 25°C, a zimi od 13 do
15°C. Na velikim dubinama ispod 1.000m se ne uočavaju temperaturna kolebanja, tu je temperatura
konstantna, pa okean predstavlja termički ujednačenu sredinu. Stenotermni organizmi u morskoj
vodi su sprudotvorni korali, Pteropoda i Heteropoda (mekušci), salpe itd. Euritermni su: Arenicola
(glista), Ostrea (školjka), Balanus (rak). Termoklima (između 500 i 800m dubine) oštro razdvaja
dva sloja okeana, donji hladniji i gornji topliji što ima veliki ekološki značaj.

U morskoj vodi dolazi do opadanja količine svjetlosti sa dubinom, pa u odnosu na nju

razlikujemo sledeće zone:

eufotična zona

– površinski osvjetljeni dio koji se kreće od 0 do 50m

(100m) pr. u Sargaskom moru 1% površinske količine svjetlosti dopire do 100m dubine. Iza nje
slijedi

disfotička (oligofotička zona)

slabo osvjetljena zona se prostire od 50 (100) do 200 (500) m

dubine ispod koje dolazi

afotična

ili neosvjetljena zona. Morsko dno čine: kontinentalni plato ili

šelf, kontinentalna padina, kontinentalna loža i duboko morsko dno.

Sl. 1: Područja morskog dna