SEMINARSKI RAD
MOTORIČKE SPOSOBNOSTI U RUKOMETU
SADRŽAJ
UVOD ........................................................................................... 3
Osnove motoričkog učenja u rukometu ........................................ 4
Teorije motoričkog učenja ........................................................... 5
Tehničko taktička priprema rukometaša ....................................... 8
Faze motoričkog učenja ................................................................ 9
Metode učenja tehničko-taktičkih znanja .................................... 10
Motoričke osobine rukometaša .................................................... 13
Metode razvijanja motoričkih sposobnosti-osobina .................... 17
Zaključak ..................................................................................... 22
Literatura ..................................................................................... 24
2
2. OSNOVE MOTORIČKOG UČENJA U RUKOMETU
Poznavanje područja motoričkog djelovanja je od velike važnosti za sportsku praksu
uzimajući u obzir složenost i različitost čovjekovog razvoja i ponašanja, odnosno
razumijevanja funkcionisanja jednog od osnovnih područja ljudskog djelovanja. U sve većem
broju zastupljena su istraživanja motoričkog ponašanja i motoričkih procesa u svjetskoj
praksi, dok je evidentan izostanak sličnih istraživanja kod nas. Proces stjecanja motoričkih
vještina specifičan je cilj unutar cjelokupnog trenažnog procesa (Horga, 1993), sastavni je dio
transformacijskog djelovanja i važan preduslov specifične sportske i takmičarske efikasnosti.
Poznavanje procesa i karakteristika formiranja motoričkih programa omogućilo bi
prepoznavanje i dijagnosticiranje problema u procesu učenja i izvođenja motoričkih zadataka,
što bi bio važan doprinos sportskim kadrovima s aspekta primjene najprikladnijih kretnih
struktura i motoričkih rješenja u varijabilnom sportskom okruženju. U okviru svakog sporta
sadržani su različiti zahtjevi za sportskim vještinama koje se formiraju uz pretpostavku
specifičnih sposobnosti potrebnih za efikasno djelovanje u konkretnoj sportskoj disciplini.
Pojam motoričkog učenja (vježbanja) odnosi se na proces formiranja motoričkih vještina koje
se mogu definisati kao naučena sposobnost postizanja određenih rezultata i vanjskih ciljeva s
maksimalnom sigurnošću i skladnošću izvedbe, te minimalnim utroškom energije i vremena
(Jarvis, 1999). Prema Schmidtu i Wrisbergu (2000) motorička vještina može se posmatrati
dvojako: s aspekta specifičnog zadatka (npr specifične karakteristike rukometnih kretnih
struktura po kojima se one razlikuju od kretnih struktura u drugim sportovima), te sa aspekta
osobina po kojima se može razlikovati vrhunska od prosječne izvedbe (npr. kinematički
parametri). Problem usvajanja motoričkih znanja u rukometu i njegova racionalizacija
oduvijek je bio interesantan mnogim stručnjacima i trenerima. Uspješnost u rukometu zavisi
od efikasnosti motoričkih programa, odnosno stepena njihove usvojenosti i stabilnosti.
Potpuno usvojen motorički program za realizaciju struktura gibanja (tehnika) i situacijskih
struktura (taktika) u pravilu omogućuje potpuno iskorištavanje bioloških potencijala sportiste.
Razvijanje snage i izdržljivosti i ostalih motoričkih sposobnosti gubi na svojoj važnosti
ukoliko se ti potencijali ne mogu efikasno manifestovati u izvođenju složenih motoričkih
zadataka u fazi obrane, tranziciji i u fazi napada.
4
Dvije osnovne pretpostavke koje su posebno bitne za programiranje učenja motoričkih znanja
u rukometu su:
1. poznavanje strukture motoričkih znanja koja se javlja kao rezultat provedenih strukturalnih
i biomehaničkih analiza;
2. poznavanje redoslijeda učenja pojedinih motoričkih zadataka, odnosno vremensko
raspoređivanje trenažnog rada na usvajanju i usavršavanju pojedinih elemenata rukometne
tehnike i taktike.
Analiza sportske aktivnosti i sposobnosti sportiste za učenje novih pokreta je značajan izvor
informacija za programiranje i kontrolu praćenja tehničko-taktičke pripreme. Prvi cilj svakog
procesa učenja i primjene motoričkih znanja su specifične sposobnosti rukometaša da
uspješno percipira i analizira postavljanje motoričke zadatke, ali isto tako i specifične
sposobnosti pronalaženja odgovarajućih misaonih i motoričkih rješenja za njihovo izvođenje
u zadanim prostornim, faznim i vremenskim uslovima i ograničenjima.
3. TEORIJE MOTORIČKOG UČENJA
Učenje motoričkih vještina predstavlja unutrašnji proces (Schmidt, Wrisberg, 2000) koji
odražava nivo nečijih sposobnosti i podliježe istim zakonitostima koji ne zavise od
motoričkog zadatka, a može se procjenjivati na temelju sportske izvedbe. Može se promatrati
u kontekstu učenja drugačije definisanog materijala (npr. verbalnog), ili kao proces rješavanja
problema. Proces učenja i usavršavanja motoričkih vještina je postepen i prolazi kroz faze u
kojima nivo svjesne kontrole motoričkog djelovanja i potrebna koncentriranost na izvedbu
opada s vremenom izvođenja. Postoji nekoliko vodećih teorija motoričkog učenja: A) Fittsov
model učenja motoričkih vještina: Fitts (1964) i Fitts i Posner (1967) (prema Jarvis, 1999,
Glencross, 1993) predstavili su opći model učenja motoričkih vještina koji se sastoji od 3
faze:
1. Kognitivna faza – u kojoj je karakteristična usmjerenost vježbača na prirodu zadatka u
kojoj se koriste viši mentalni procesi kako bi se analiziralo i razumjelo šta treba konkretno
učiniti i na koji način je to moguće postići. (npr. Šta treba uraditi prilikom skok-šuta, koja se
pravila moram poštivati, koje varijante postoje...?) U toj fazi rukometaš može verbalno
analizirati zadatak sa saigračima i trenerom ili može posmatrati izvedbu iskusnijih igrača. U
ovoj fazi je važna uloga trenera koji mora pokazati određeni zadatak i naglasiti sve kritične
5
mogu biti pohranjene u obliku šema. Schmidt pretpostavlja da u procesu učenja i izvođenja
vještina pohranjujemo 4 tipa informacija. To su: inicijalni uslovi koji obuhvataju sve
informacije o okolini u kojoj se učenje pokreta provodi, kao i informacije o položaju tijela.
Aspekti pokreta - odnose se na nivo sposobnosti potrebne za izvođenje kretnih struktura u
rukometu (npr. brzina, sila i smjer djelovanja). Rezultati izvedbe – obuhvataju plan i
poznavanje aktivnosti između svih mogućih aktivnosti, potrebnih za efikasnu motoričku
izvedbu. Posljednji tip informacija su senzorne informacije o izvedbi dobijene na osnovu
proprioceptivnih procesa (podražaja unutar samoga tijela, odnosno određenog organa) pri
samoj izvedbi. Ove su informacije prema Schmidtu organizovane u dva tipa šeme koje
omogućavaju odvijanje generaliziranog motoričkog programa: šema prisjećanja koja sadrži
informacije potrebne za ponavljanje pokreta, te šema za prepoznavanje – koja služi evaluaciji
izvedbe u odnosu na neke standarde, očekivane rezultate ili iskustvo, a taj je koncept sličan
Adamsovom perceptivnom tragu. Prema Schmidtu, motoričke šeme imaju generalizirani
karakter, npr. šeme jednostavnih motoričkih struktura mogu biti aktivirane u sportskim
situacijama, nezavisno od uslova u kojima su naučene (npr. šema za sprint može biti
primjenjena u atletici, ali i u rukometu, nogometu itd.)
d) Mackayev strukturalni model čvora – predstavlja teoriju kognitivnih vještina koja integrira
spoznaje iz različitih područja neuropsihologije, motorne kontrole, kibernetike i dr.
(Glencross, 1993), a pretpostavlja uglavnom odvojeno postojanje procesa percepcije i procesa
djelovanja. Po Mackayu čvorovi su one strukturalne jedinice koje leže u pozadini procesa
procesiranja i percepcije, a postoje tri tipa tih čvorova (i njihovi podtipovi) mentalni,
motorički i senzorni, koji interaktivno djeluju i „komuniciraju“ u procesu učenja motoričke
izvedbe. Npr. u rukometu senzorni čvorovi analiziraju vizuelni, auditivni i proprioceptivni
sadržaj vezan uz izvedbu igrača, teren i loptu, motorički čvorovi kontrolišu faze trčanja,
vođenja, bacanja, hvatanja i sl., a mentalni čvorovi izvode složene faze pokreta i djelovanja
igrača s loptom unutar zadanih pravila, ograničenja terena i sl.. Predviđaju moguće ishode i
nude strategije za djelovanje.
7
