POGONSKI MATERIJALI
1
Predmet: Pogonski materijali
Tema 1: Motorni benzin u drumskom saobraćaju
Tema 2: Bio-dizel goriva u drumskom saobraćaju
Tema 3: Maziva kod motornih vozila
Predmetni profesor: Studenti:
Predrag Pravdić Jelena Andrejić 26/2019
Đorđe Vukajlović 55/2019
POGONSKI MATERIJALI
4
otpornost prema detonantnom sagorevanju i može se koristiti u motorima sa većim
kompresijskim merenjima. Oktanski broj je definisan kao odnos oktana s dobrim
antidetonatorskim svojstvima (po definiciji ima vrednost 100) i n-heptana s lošim (po definiciji
ima vrednost 0).
1.2.Oktanski broj
Oktanski broj (engl.
Octane number
, nem.
Oktanzahl
) goriva predstavlja meru otpornosti
goriva na samozapaljenje i eksplozivno sagorevanje u motoru sa unutrašnjim sagorevanjem. Što
je oktanski broj goriva viši to je veća otpornost goriva na samozapaljenje pri povećanju pritiska i
temperature pre nego što ga svećica motora zapali. Tako se mogu obezbediti viši stepeni
kompresije motora kao i ravnomernije i što potpunije iskorišćenje energije sadržane u gorivu.
Uopšteno govoreći, goriva sa visokim oktanskim brojem su pogodna za korišćenje u benzinskim
motorima visokih performansi sa većim stepenom kompresije. U ovakvim motorima dolazi do
kompresije smeše benzina i vazduha i time do njihovog zagrevanja. U tim trenucima je od
presudnog značaja da ne dođe do samozapaljenja smeše pre pojave varnice na svećici. Naprotiv
tome, goriva sa nižim oktanskim brojem (a višim cetanskim brojem) idealna su za upotrebu
u dizel motorima u kojima dolazi do kompresije vazduha a tek nakon toga do ubrizgavanja
izvesne količine goriva. Iz tog razloga se pojam oktanskog broja gotovo isključivo navodi kao
karakteristika motornih benzina.
Kao parametri motornih benzina definisana su dva oktanska broja, i to:
Istraživački oktanski broj – RON (енгл.
Research octane number
) i
Motorni oktanski broj – MON (енгл.
Motor octane number
)
Kako bi se obezbedila uniformnost proizvodnje motornog benzina kao i njegovo nesmetano
korišćenje u svim tipovima motora sa unutrašnjim sagorevanjem, karakteristike koje benzin mora
da zadovolji, pa samim tim i oktanski broj goriva, na teritoriji Evrope propisane su standardom
SRPS EN 228:2017: Goriva za motorna vozila — Bezolovni motorni benzin — Zahtevi i metode
ispitivanja.
Prema ovom standardu na benzinskim stanicama na teritoriji Srbije mogu se naći tri vrste
motornog benzina klasifikovane prema njegovom istraživačkom oktanskom broju, i to:
Evro Premijum BMB 95 – kod koga je RON 95 i veći
Evro BMB 98 – kod koga je RON 98 i veći
Evro BMB 100 – kod koga je RON 100 i veći
Takođe, prema istom standardu definisane su i minimalne vrednosti za motorni oktanski broj
goriva, i to:
Za Evro Premijum BMB 95 – MON je 85 i veći
POGONSKI MATERIJALI
5
Za Evro BMB 98 i Evro BMB 100 – MON je 88 i veći.
U većini zemalja u svetu, poput svih zemalja Evrope, Australije ili Novog Zelanda, oktanski broj
koji se navodi na benzinskim stanicama je RON. Nasuprot njima, u SAD, Kanadi i Brazilu
koristi se izvedena jedinica za oktanski broj AKI (anti-knock index) ili PON (pump octane
number). U pojedinim standardima ova jedinica se naziva i Putni oktanski broj (енгл.
Road
Index Number
). PON predstavlja srednju vrednost istraživačkog i motornog oktanskog broja
goriva i na benzinskim stanicama se uobičajeno obeležava sa (R+M)/2.
1.3.Osobine benzina
Benzin se razlikuje u zavisnosti od razreda.
Tri glavne vrste benzina prodaju se na maloprodajnim benzinskim pumpama:
Redovno
Srednja ocena
Premium
Neke kompanije imaju različite nazive za te razreda benzina, kao što su bezolovni, super, ili
super premije, ali svi oni ukazuju na oktanskog , koja je odraz antiknock svojstva benzina. Veće
oktanske vrednosti rezultiraju višim cenama.
Pre 1996. godine olovo je dodato u benzin kao podmazivač za smanjenje habanja ventila motora.
Olovni benzin je potpuno ukinut iz američkog sistema za gorivo do 1996. godine. Proizvođači
preporučuju nivo benzina za upotrebu u svakom modelu vozila.
Benzin se takođe razlikuje u zavisnosti od formulacije
Pored različitih razreda motornih benzina, formulacija benzina može se razlikovati u zavisnosti
od lokacije na kojoj se prodaje ili sezone. Savezni i državni programi za kontrolu zagađenja
vazduha čiji je cilj smanjenje ugljen-monoksida, smoga i toksina u vazduhu zahtevaju kiseonik,
preformulisan benzin i nisku isparljivost. Neka područja zemlje moraju da koriste posebno
formulisani benzin za smanjenje određenih emisija, a formulacija se može menjati tokom
zimskih i letnjih meseci. Ovi zahtevi specifični za određenu oblast znače da benzin nije homogen
proizvod u celoj zemlji. Benzin proizveden za prodaju u jednom području Sjedinjenih Država
možda neće biti odobren za prodaju u drugom području.
Karakteristike benzina zavise od vrste sirove nafte koja se koristi i podešavanja rafinerije u kojoj
se taj benzin proizvodi. Na karakteristike benzina utiču i drugi sastojci koji mogu biti uključeni u
smešu, poput etanola.
Benzin u smesi sa vazduhom stvara eksplozivne pare, pa služi za pogon motora sa unutrašnjim
sagorevanjem. Benzin je većinom smeđe boje i bolje gori od diesela.
POGONSKI MATERIJALI
7
1.5. Vozila kod kojih se koristi motorni benzin
Slika 2.1:BMW M5 E60 5.0L 500hp, gorivo motorni benzin
Slika:2.2:BMW M8 4.4L 625hp, gorivo motorni benzin
