Univerzitet Crne Gore
Ekonomski fakultet Podgorica
MREŽE SOCIJALNE SIGURNOSTI I NJIHOVA REFORMA
-seminarski rad-
Podgorica, april 2014.godine
SADRŽAJ
1. Uvod..............................................................................................................................3
2. Pojam socijalne zaštite.................................................................................................4
3. Sigurnost kao pravo i potreba.....................................................................................4
4. Pravo na socijalnu sigurnost........................................................................................5
5. Uloga socijalne sigurnosti u ekonomiji........................................................................6
6. Socijalna sigurnost kao društveni stabilizator............................................................7
7. Socijalna zaštita u procesu tranzicije..........................................................................7
8. Finansiranje...................................................................................................................8
9. Reforma sistema socijalne i dječije zaštite..................................................................9
10. Milenijumski razvojni ciljevi.......................................................................................12
11. Cilj: smanjiti relativno siromaštvo i druge dimenzije siromaštva...........................13
12. Zaključak.......................................................................................................................17
13. Literatura......................................................................................................................18
2
2. Pojam socijalne zaštite
Socijalna zaštita je naziv za niz mjera kojima vlast ili odgovarajuće institucije pružaju pomoć
pojedincima kojima je ona potrebna. Pod tim se najčešće podrazumijeva nastojanje da se
poboljša njihova finansijska situacija, ali takođe i mjere kojima se nastoje povećati njihove šanse
za zaposlenje, kao i poboljšanje drugih aspekata njihovih života kao npr.duševno zdravlje. Takve
mjere bi teorijski trebali preduzmati članovi porodice, rodbina ili lokalna zajednica, odnosno
društvo, zbog čega se i zaštita naziva „socijalnom“. U pravilu ih pruža država ili nevladine
organizacije.
Socijalna zaštita može imati različite oblike kao što su: isplata redovnih novčanih primanja,
kuponi za nabavku hrane i drugih potrepština, zdravstvena zaštita i stambeno zbrinjavanje. Nju
može direktno finansirati država odnosno indirektno sami korisnici kroz različite modele
društvenog osiguranja.
U građanskim društvima socijalna zaštita je, uz socijalno i zdravstveno osiguranje, važan dio
socijalne politike, ali i sredstvo socijalne kontrole marginalizovanih pojedinaca, društvenih grupa
i skupina.
U savremenim društvima socijalna zaštita je značajan dio socijalne politike i predstavlja
organizovan sistem socijalne sigurnosti pojedinaca i porodica koji nisu u stanju da sopstvenim
radom obezbjede ni minimum životnih uslova. Najčešći nosioci ovih djelatnosti su država i
lokalne vlasti. Socijalna zaštita je, takođe, organizovan sistem raznovrsnih usluga pojedincima i
porodicama koji imaju teškoće u svakodnevnom životu i ne mogu ih prevazilaziti bez
organizovane pomoći privatnih, javnih, državnih i drugih službi i institucija, odnosno
dobrovoljnih i humanitarnih udruženja, organizacija i samoorganizovanja građana i lokalnih
zajednica.
3. Sigurnost kao pravo i potreba
Socijalna sigurnost je uslov dostojanstvenog rada ali i uslov ekonomskog i socijalnog razvoja.
Njeno uvođenje (u Njemačkoj 80-tih godina 19.vijeka) predstavljalo je jedan od najvećih
pomaka u istoriji čovječanstva. Počelo se sa dobrovoljnim udruženjima, da bi se stiglo do
obaveznih sistema zaštite finansiranih putem doprinosa i/ili poreza. Moguće je uočiti tendenciju
stalnog uvođenja novih vidova osiguranja (za situacije u kojima se ranije nije pomagalo) i širenja
grupa kojima se pružaju usluge.
Poseban podsticaj razvoju socijalne sigurnosti dala je velika ekonomska kriza 30-tih godina i
vrijeme poslije drugog svjetskog rata. Danas 75-80% stanovnika svijeta i dalje živi u stanju
„socijalne nesigurnosti“. Donošenjem Milenijumskih ciljeva prevaziđen je individualistički
pristup koji je odgovornost za stanje pojedinaca nalazio isključivo u njemu samom, a postavljen
je princip da je za lično blagostanje svih odgovorno i društvo.
Socijalna sigurnost obuhvata sve mjere davanja u novcu ili uslugama kojima se građani štite od:
nedostatka prihoda, od čega dolazi usljed bolesti, invalidnosti, materinstva, povreda na radu,
nezaposlenosti starosti ili smrti člana porodice; nemogućnosti pristupa zdravstvenoj zaštiti;
nedovoljne zaštićenosti porodice (djece i odraslih); siromaštva i društvene izopštenosti. Sistemi
socijalne sigurnosti mogu da budu zasnovani na doprinosima (socijalno osiguranje) ili na drugim
izvorima finansiranja.
4
Minimum socijalne sigurnosti (MSS) predstavlja „paket“ socijalnih prava i usluga koji bi
svakom pojedincu u svijetu morao da bude dostupan. UN insistiraju na dva aspekta MSS:
neophodnim uslugama (pijaća voda, zdravlje i obrazovanje) i neophodnim transferima (kojima se
obezbjeđuje minimalna sigurnost prihoda).
Mreža socijalne sigurnosti, u užem smislu, obuhvata nivo dohotka ispod kojeg ne bi smio pasti
nijedan član društva (nivo opšte socijalne pomoći). U najširem smislu riječi ovaj pojam pokriva
sve transfere sistema socijalne sigurnosti. U zemljama u tranziciji, on često označava hitne mjere
donijete zbog reforme socijalnog sistema. Postoje dva tipa mreže socijalne sigurnosti: primarna
(first-tier) i sekundarna (second-tier). Primarna mreža socijalne sigurnosti uključuje davanja iz
socijalnog osiguranja (penzije, naknade za slučaj nezaposlenosti), univerzalna davanja (naknade
za djecu) i određene potrošačke subvencije. Sekundarna mreža socijalne sigurnosti sastavljena je
od davanja iz oblasti socijalne pomoći i davanja usmjerenih na prekvalifikaciju i profesionalno
usavršavanje.
4. Pravo na socijalnu sigurnost
Pravo na socijalnu sigurnost je priznato za jedno od najtemeljnijih ljudskih prava još
Univerzalnom deklaracijom o ljudskim pravima iz 1948.godine (član 22.) i Međunarodnim
paktom o ekonomskim socijalnim i kulturnim pravima (član 9.).
1
Svaki pojedinac i porodica kojima je neophodna društvena pomoć i podrška radi savladavanja
socijalnih i životnih teškoća i stvaranja uslova za zadovoljenje osnovnih životnih potreba imaju
pravo na socijalnu zaštitu, u skladu sa zakonom. Prava na socijalnu zaštitu obezbjeđuju sa
pružanjem usluga socijalne zaštite i materijalnom podrškom.
Za razliku od uopštene formulacije o obezbeđivanju minimuma socijalne sigurnosti građanima
koji su nesposobni za rad i građanima koji nemaju sredstva za život, zakonskim izmjenama
nakon 2005.godine, dodatno je definisana posebna zaštita djece (i to: djece bez roditeljskog
staranja, djece sa tjelesnim, mentalnim i senzornim ometenostima, zlostavljene i zanemarene
djece, djece sa poremećajima u ponašanju), lica sa invaliditetom, starih lica i lica i porodice u
tzv.posebnim okolnostima koje zahtjevaju različite oblike socijalne zaštite. Ove promjene
upućuju na bolje prepoznavanje kako specifičnosti određenih potreba, tako i nužnosti za
adekvatnijim reagovanjem prilikom njihovog nastanka. One su, zajedno sa principima
nediskriminacije i slično, unijete u zakonodavstvo i kao dio nastojanja i aspiracija crnogorske
države da se priključi tokovima evropskih integracija u bliskoj budućnosti.
Pravo po Zakonu o socijalnoj i dječijoj zaštiti može ostvariti crnogorski državljanin sa
prebivalištem na teritoriji Crne Gore. Lice koje se u smislu zakona smatra strancem, može
ostvariti prava iz socijalne i dječije zaštite utvrđene ovim zakonom i međunarodnim ugovorom.
2
Svi državljani Crne Gore mogu da ostvare prava iz oblasti socijalne zaštite, a ograničenja
ostvarivanju ovih prava tiču se ispunjenosti zakonom propisanih uslova. Pri tome, prava na
materijalna davanja uslovljena su poštovanjem principa provjere imovinskog stanja građana.
Prava iz socijalne i dječije zaštite ostvaruju se kod nadležnih centara za socijalni rad. Sve opštine
su pokrivene djelatnošću centara za socijalni rad. Organizovano je deset centara za socijalni rad
1
Dokument Komiteta za socijalnu sigurnost na 100-tom zasjedanju MOR, Ženeva 2011.
2
Zakon o socijalnoj i dječijoj zaštiti, član 4.
5
