MATERIJA I SUPSTANCA
Materija označava sve što postoji u prirodi, oko nas, u nama i mi sami. Dakle, materija je i svjetlost,
zemljište, misli, emocije, hrana, voda, i td..
Materija se dijeli na dva osnovna oblika:
supstancu
i
fizičko polje
.
Supstanca je predmet proučavanja hemije, fižičko polje izučava fizika, a uzajamno dejstvo supstance i
fizičkog polja izučava fizička hemija.
Fizičko polje je oblik materije koji se uočava pri uzajamnom dejstvu čestica
. To su privlačne ili odbojne
sile među česticama, gravitaciono, električno, ili magnetno polje, kao i svjetlost, emocije, zvuk, itd.
Dakle, fizičko polje je svaki realan oblik materije u svemiru koji očigledno postoji- opažamo ga čulima, ali
se ne odlikuje masom, već energijom. Npr, svjetlost može biti intenzivna ili prigušena, ali ne možemo
izvagati njenu masu. Ne možemo izvagati emocije, samo možemo govoriti o njihovom intenzitetu, i td..
Gravitaciona sila, vid fizičkog polja, djeluje na svu materiju na Zemlji, a javlja se i između planeta. Na Zemlji uzrokuje
gravitaciono ubrzanje, koje se najlakše opaža pri slobodnom padu tijela sa određene visine
Fizičko polje i supstanca su uzajamno povezani, jedno bez drugog ne bi postojali. Npr, toplotu (polje) ne
možemo dobiti bez sagorjevanja npr drveta (supstanca), svjetlost u sijalicama nastaje zagrijavanjem
žarnih niti (supstanca), bez privlačnih sila među sitnim česticama ne bi postojale supstance koje su iz
čestica (atoma) izgrađene.
Supstanca je oblik materije koji izgrađuje fizička tijela
.
Tako je npr. klupa fizičko tijelo koje je izgrađeno od drveta, čaša je izgrađena od stakla, neboderi su
izgrađeni od betona i čelika, i td...
Sastoji se iz sitnih čestica -
atoma
, i odlikuje se masom i zapreminom. Kažemo, supstanca je svaki oblik
materije koji se može „izvagati“. Javlja se u tri osnovna
agregatna stanja
-
čvrstom, tečnom i gasovitom
.
Čvrste supstance
imaju stalan oblik, odlikuju se relativno velikom gustinom u odnosu na tečne i gasovite
supstance. Čvrste supstance su na primjer: drvo, kreda, kuhinjska so, plastika, staklo,...
Tečne supstance
imaju stalnu zapreminu, ali ne i stalan oblik- kažemo da poprimaju oblik posude u kojoj
se nalaze. Najvažnija tečnost je svakako voda. Tečnosti su i: alkoholi, nafta, ulja, aceton, deterđenti,..
Gasovite supstance
nemaju stalnu zapreminu niti oblik- teže da zauzmu svu raspoloživu zapreminu, šire
se. Najvažnija gasovita supstanca za čovjeka je vazduh. Gasovi su još i: acetilen (boce za varenje), ugljen-
dioksid (izduvni gasovi), azot (sastojak vazduha), kiseonik (sastojak vazduha), i td...
Privlačne sile između čestica čvrste supstance su najveće, pa se ovo stanje odlikuje najvećom gustinom. Čestice gasa, s druge
strane, se šire i zauzimaju svu raspoloživu zapreminu. Ilustracija prikazuje čestice u tri osnovna agregatna stanja
.
Promjenom vanjskih uslova-
pritiska
ili
temperature
, supstanca može da prelazi iz jednog agregatnog
stanja u drugo. Tako će voda,na 0⁰C (nula stepeni Celzijusovih) pri atmosferskom (normalnom) pritisku
iz tečnog agregatnog stanja preći u čvrsto (led), a zagrijavanjem na 100⁰C voda iz tečnog prelazi u
gasovito agregatno stanje ( vodena para).
Dakle, tečna voda, led, i vodena para, predstavljaju istu supstancu, istog
s a s t a v a
, ali u 3 različita
agregatna stanja. Zagrijavanjem leda dobijamo tečnu vodu; hlađenjem pare (
kondenzacijom
gasa)
također dobijamo tečnu vodu.
Voda u tri različita agregatna stanja:
