OSNOVNI ELEMENTI SAVREMENIH SISTEMA NACIONALNE BEZBJEDNOSTI
Karakteristike sistema bezbjednosti koje su svojstvene samo njemu su da je: taj system organizovan,uređen I
složen društveni system, specifičan I otvoren I dinamičan system, da je podsistem velikog društvenog sistema,
hijerarhijski ustrojen, da je djelovanje sistema povezano sa nepovoljnim uslovima, da postoji međusobna
suprostavljenost ciljeva sistema I izvora ugrožavanja,funkcionsianje istog zavisi najviše od ljudskog faktora,
svrha postojanja je dvojaka odvraćanje-prevencija I represija-otklanjanje, neponovljivost metoda sredstva I
događaja, djelovanje u miru, vanrednim prilikama I u ratu I stalne kvalitativne promjene u strukturi I načinu
djelovanja. Država može biti ugrožena od strane spoljašnjeg I untrašnjeg neprijatelja, pa stoga I mora imati
organizovan system bezbjednosti.Savremeni system bezbjednosti predstavlja sintezu svih podsistema, jer
obezbjeđuje uslove za opstanak I razvoj društva I prirode od ugrožavanja I uklanjanje posledica prouzrkovanih
od strane izvora ugrožavanja.Dva su komplementarna dijela sistema bezbjednosti: funkcionalni (vrste I oblici
aktivnosti) I instintucionalni (organizacija, vršioci aktivnosti
..).Sistem bezb je oblik
organizovanja I
funkcionisanja društva u sprovođenju mjera I aktivnosti na preventivnom I represivnom planu radi očuvanja
suvereniteta I integriteta države, njenog ustavom utvrđenog poretka, prava I slobode građana I svih ostalih
društvenih vrijednosti. Najvažniji elementi su mjere I aktivnosti.
Bezb mjere
su mjere koje se preduzimaju radi
potpune ili djelimične pripremljenosti subjekata ili nosilaca bezbjednosti za efikasno I nesmetano obavljanje
svojih poslova I zadataka na očuvanju bezbjednosti. Opšte mjere (donose ih državni organi) I posebne (organi I
službe bezb koji suzbijaju nedozvoljene aktivnosti nosilaca ugrožavanja).
Aktivnosti
se mogu podijeliti na
aktivnosti na primjeni organizovanog nasilja (primjena sile), aktivnosti n a zaštiti javnog reda I poretka, na
zaštiti poretka I vlasti I na društvenoj regulaciji (obezb JRM).
System NB savremene države: Šema: Politika
bezbjednost
(spoljna, odbrambena, državna, socijalna, ekološka, zdrastvena, energetska politika
); Bezb
samoorganizovanje društva; Bezbjednosna struktura-Spoljnja(odbrambena) bezb-oružane snage I civilna
odbrana
(civilna zaštita, državna
odbrana, mjere I djelovanje političkog sistema u uslovima u ratu, nenaoružano
suprostavljanje
agresiji, inform-komunikacijska djelatnost,osmatranje I obavještavanje)
I unutrašnja bezb
(policija, pravosudni organi, obavještajen I bezb službe, inspekcijeske službe …)
Instintucionalni oblici
organizovanja
.
Konvencionalni
su oni subjekti koji obavljanjem redovnih aktivnosti direktno ostvaruju
funkciju bezbjednosti (vojska,policija,carina, obavještajno-bezb institucije,tužilaštvo,sudovi,zavodi za izvršenje
krivičnih sankcija).
Nekonvencionaln
i su koji svojim djelovanjem indirektno realizuju funkciju bezb
(parlament, predsjednik , MIP…).
Suplementarni
su oni koji doprinose ovoj funkciji 8lokalna zajednica, organi
lok samouprave, vaspitno-obrazovni system, crkva, građani, NVO…).
Podsistemi sistema
bezb su
: system
odbrane
( svi vidovi suprostavljanja neprijatelju, odbrambene aktivnosti, oružane I neoružane borbe, bezb I
zaštita, civilna odbrana,služba osmatranja I obavještavanja),
policijski sistem
(funkcija društvene regulacije I
održavanje poretka I bezbjednosne I upravno pravne funkcije I
poslovi) I
obavještajno-bezb sistem
(obavještajna, kontraobavještajna I bezbjednosna komponenta).
Vaninstuncionalni oblici organizovanja
.
Prvenstveno je riječ o specijalizovanim firmama koje se bave zaštitom ličnosti I imovine, prevencijom
imovinskog kriminala, pružaju para policijske usluge I djeluju na implementacije lokalnog zakonodavstva.
Postoji partnerski odnos između ovih subjekata I državnih I nedržavnih subjekata na suzbijanju kriminaliteta I
otklanjanju raznih bezb prijetnji. Problem zaštite imovine datira od postanka društva.
VRSTE SISTEMA BEZBJEDNOSTI
Ne postoji država koja ima jednu obevještajno-bezb instituciju. Osnovni problem je u činjenici da izraz
obavještajna služba nije jedini kojim se označavaju specijalizovane organizacije u ovoj oblasti djelatnosti.
Postoje I izrazi kao kontraobavještajna služba, služba bezbjednosti I tajna služba a da se radi o istovjetnim
organizacijama I po strukturi I po ciljevima I metodama djelovanja. Karakter sistema bezb zavisi od državnog
uređenja, tipa političkog sistema…
Načela organizovanja sistema nacionalne bezbjednosti
. Načelo
koordinacije
je uslovljeno postojanjem više organizacija, nametnulo je potrebu stvaranja tijela, tj organa koje
planira, rukovodi I usmjerava ove aktivnosti I ono je političkog karaktera.
Načelo zakonitosti
obezbjeđuje
stavljanje nacionalnog obaveštajno-bezb sistema u funkciju instrumenta političke volje nosilaca vlasti, zbog
prisutne tendencije jačanja samostalnosti I preuzimanja kreiranja politike. To podrazumijeva društvenu kontrolu
nad ovim aktivnostima.
Načelo razgraničenja
nadležnosti
je uslovljeno postojanjem većeg broja organizacija I
radi ostvarivanja efikasnoti I svrsishodnosti sitema, tj racionalnsot u korišćenju ljudskih I materijalnih resursa
odnosno efikasno korišćenje svih raspoloživih potencijala.
Načelo integracije
podrazumijeva stvaranje jedne
jedinstvene baze podataka dostupne političkom I državnom vrhu.
Načelo odgovarajućeg
rasporeda snaga
je
uslovljeno realizacijom vitalnih nacionalnih interesa.
Načelo tehnologije
rada
obuhvata planiranje, prikupljanje,
analiziranje, objedinjavanje, izradu završnih obavještajnih dokumenata I njihova distribucija krajnjim
korisnicima kao I dr aktivnosti na realizaciji vitalnih interesa.Podrazumijeva postojanje direkcija, sektora,
divizija, uprava..
Smisao I značaj nacionalnih obavještajno-bezb organizacija I sistema.
Pod pojmom
nacionalna obavještajna služba podrazumijeva se državna organizacija I činjenica da postoji preko 190 zemalja
na svijetu I preko 500 obavještajno-bezb organizacija. (u SFRJ je postojalo 4 a danas na tom prostoru postoji
oko 20 obav-bezb službi).
Nacionalni obav-bezb system
je dio državnog aparata vlasti, koji je kao propisima
definisan djelokrug nadležnosti I međusobnih prava svih obav-bezb organizacija I dr ustanova date države koje
su angažovane na prikupljanju, procjeni I prezentiranju obavještajnih podataka I informacija kao I na
izvršavanju dr zahtjeva koji im se stave u dužnosti
. Integralni bezb system
, organizacija koju čine pojedini
elementi ili djelovi od kojih svaki ponaosob obavlja svoju ličnu bezbjednosnu funkciju, a sve one zajedno
rezultiraju opštu funkciju kojom se efikasno štite osnovne vrijednosti državne I društvene zajednice.
Nadnacionalni obav-bezb sistemi
su instintuncionalni oblik vojnopolitičkog udruživanja u okviru kojeg se
ostvaruje zajednički rad I saradnja obavještajnih službi I službi bezb država članica. To su ustvari koalicije,
savezi više država sa istim zajedničkim interesom. Kada su u pitanju
subnacionalni nivoi organizovanja
obaveštajnih službi postoje dva pristupa:
1
. Subnacionalno organizovanje obavještajnih službi političkih partija
koje su u opoziciji, oslobodilačkih pokreta, secesionističkih I sl pokreta;
2
. Subnacionalno organizovanje kao
fenomen “prostiranja van sam obav službe” tj unutar društvenog segmenta (van same službe tj unutar dr tijela
državne I društvene organizacije). Institucije kroz koje djeluje služba su: diplomatsko-konzularna
predstavništva, predstavništva novinskih agencija I
akreditovani novinari, međunarodna mješovita tijela, bezb-
policijske ustanove, I čitav niz naučnih, turističkih I dr organizacija I organa.
