Sadržaj
1. Turističko – geografski položaj
2. Prirodno – geografske karakteristike
- Geomorfološke odlike
- Klima
- Hidrografija
- Flora
- Fauna
3. Društveno – geografske karakteristike
- Kulturno – istorijsko nasledje
- Stanovništvo
4. Turizam
5. Literatura
TURISTIČKO – GEOGRAFSKI POLOŽAJ
Nacionalni park Tara obuhvata najveće delove planina Tare i Zvezde koje su prirodno
odvojene klisurom Dervente. Nalazi se na istočnom delu planinarskog sistema Dinarskih planina.
Planina Tara pripada delu starovlaških planina. Prosečna nadmorska visina je oko 1150 m, a
najviši vrh u Nacionalnom parku je Kozji rid (1591m).
Prema severozapadu područje parka je oivičeno do 1000 m dubokim kanjonom reke
Drine. Sa južne strane Tara se blago spušta u Kremansku kotlinu, a na istočnoj strani njenu
granicu predstavlja Solotuška reka.Ukupna površina Tare je 183 km2, dužina 50, a širina 22km.
Masiv Tare može se razgraničiti na dve površi: višu i nižu. Viša površ je prosečne nadmorske
visine 1280m. Niža je prosečne nadmorske visine 1000m i prostire se na manjoj površini od
prethodne
uglavnom
na
području
Kaluđerskih
Bara.
Čitavo područje karakteriše mozaik planinskih uzvišenja i površi koje su ispresecane
dolinama reka i potoka (reka Rača, Derventa, Beli Rzav, Brusnički potok). Raznovrsni
geomorfološki oblici karakterišu nacionalni park od kojih su široko zastupljeni: pećine, uvale,
vrtače, zvekare, tesnaci, kanjoni, klisure i dr. Najpoznatije pećine su Perućačka i Topla peć.
Topla peć sa interesantnim pećinskim nakitom se nalazi na planini Zvezdi, a zaštićena je i kao
spomenik prirode. Nacionalni park Tara odlikuje se mnoštvom karstnih oblika, među kojima su
najatraktivniji kanjoni i klisure. Najimpresiviji je kanjon reke Drine, koji je zasigurno jedan od
najvećih i najlepših kanjona Evrope.
GEOMORFOLOŠKE ODLIKE
Područje Nacionalnog parka Tara odlikuje se velikom raznovrstnošću u pogledu
litološkog sastava što govori o dugoj i burnoj geološkoj istoriji. Izgrađeno je od magmatskih,
metamorfnih i sedimentnih stena koje su stvarane od paleozoika do kvartara (današnjica). U
sastavu ovog masiva učestvuju: paleozojski i verfenski škriljci, krečnjaci gornjeg i srednjeg
trijasa, rožnjaci i peščari, serpentinisani peridotiti, amfiboliti i deluvijalno-aluvijalni slojevi.
Najstarije stene na Tari potiču još iz paleozoika (karbona i perma). Paleozojski škriljci,
peščari i konglomerati zastupljeni su na severnim i severoistočnim padinama Tare prema Drini.
Preko ovih tvorevina leže verfenski slojevi donjeg trijasa. Donji trijas najčešće je predstavljen
silicijskim sedimentima. Krečnjaci srednjeg i gornjeg trijasa pokrivaju najveći deo masiva Tare i
Zvezde.
Sedimenti iz doba Jure javljaju se na zapadnom delu Tare a predstavljeni su krečnjacima i
jedinicom koja pripada dijabaz rožnjačkoj formaciji. Serpentinski peridotiti javljaju se na velikoj
površini: u Zaovinama (strane levih pritoka Belog Rzava), u višim delovima Rastišta i na
Kaluđerskim barama gde inače počinje prostrana tarsko-šarganska-zlatiborska serpentinska
masa. Gornjokredni sedimenti leže transgresivno preko jurskih i trijaskih formacija gradeći
Belorzavsku sinklinalu dužine 35 i širine 2,5 km. Kvartarni sedimenti aluvijalno-deluvijalne
naslage zastupljeni su uglavnom u dolinama Drine i pritoka.
HIDROGRAFIJA
Planina Tara usled svog krečnjačkog sastava je relativno siromašna površinskim
tokovima. Međutim, i pored toga ispod planinskih vrhova Tare i Zvijezde nalazi se više bistrih,
brzih i hladnih planinskih reka, potoka, izvora i vrela. Svi vodotoci na prostoru Nacionalnog
parka tretiraju se kao voda I klase. Hidrografski objekti na Tari mogu se svrstati u tri grupe: -
Izvori i vrela - Jezera (akumulacije) - Reke i planinski potoci.
IZVORI I VRELA
Zbog krečnjačkog sastva planine Tare vode padavina se ne zadržavaju dugo na površini,
već se pojavljuju u obliku izvora i vrela u njenoj podgorini. Izvori su česti na predelu
Kaluđerskih bara i Crnoga vrha, a u predelu Tare u užem smislu i Zvezde ima ih samo nekoliko.
Na južnim delovima parka nalazi se nekoliko izvora: Bela voda, Vasića ponor, Sekulić voda i
izvor Zaboj. Na severnom odseku poznati izvori su Poljana, Ljubaška voda i dr. Nekoliko
slabijih izvora javlja se u predelu Čemerište-Miloševac. Od njih postaju potoci koji se ulivaju u
Konjsku reku i Beli Rzav.
Najatraktivije i najizdašnije kraško vrelo je Perućačko. Nalazi se na nadmorskoj visini od
265 m, prosečna jačina je 300 l/s, a temperatura vode se kreće između 4 i 10oC. Od vode vrela
nastaje reka duga 365 m, poznata kao “Reka godina” i najkaraća reka u Srbiji, koja se
atraktivnim vodopadom visine 10 m uliva u Drinu.
Termalno vrelo Lađevac izbija na desnoj strani reke Rače na nadmorskoj visini od 498 m.
Temepratura vode ovog vrela je 17oC. Sifonskog je karaktera i izbija iz niza vertikalnih pukotina
u
klobucima
i
razliva
preko
bigrenih
naslaga.
Od dolinski vrela najpoznatija su vrela Rače i Solotuške reke. Najveće i najjače je vrelo
Rače
koje
izbija
na
nadmorskoj
visini
od
580
m.
Pod Kulinom u Solotuši, u zaseoku Podgrad, nalaze se dva vrela koja su poznata u
narodu kao Podgrad i Jerinini izvori. Ova vrela sifonskog karaktera imaju temperaturu 10 -20
oC, što ukazuje da su do izvesne mere termalna i da potiču sa velikih dubina.
REKE
Planinu Taru karakteriše mala gustina rečne mreže zbog krečnjačkog sastava terena.
Gotovo svi tokovi Tare pripadaju slivu reke Drine, a samo nekoliko pripada slivu Đetinje (delovi
Dobrog i Ljutog polja i Kaluđerskih Bara). Uglavnom se radi o brzim planinskim tokovima sa
velikim visinskim razlikama između izvorišta i ušća.
Drina
Reka Drina opasuje Taru sa severozapadne i severne strane i predstavlja najveću
kontaktnu reku opštine Bajina Bašta u dužini od 60 km. Njoj gravitira 92% tokova ovog
područja. Nastaje kod Šćepan polja spajanjem Pive i Tare, odakle teče kroz živopisne planinske i
ravničarske predele Bosne i Srbije do ušća u Savu. Najlepši i najveći kanjon na svom toku Drina
je usekla između Žepe i Klotijevca u dužini od 24 km. Temperatura vode se kreće u rasponu od
8,7-16,3oC. Boja vode je zelena, spada u II klasu boniteta i svrstava se u najčistije vodene tokove
Srbije. Divlja snaga Drine, danas je ukroćena branama i jezerima, čime je izgubila mnogo od
svoje divlje prirode i lepote kanjona, nestala je sezonska plahovitost reke od koje su stradala
polja i naselja kraj nje, a stvorena je mogućnost plovidbe, proizvodnje el. energije kao i neke
nove turističke vrednosti. Od mnogobrojnih sportsko-rekreativnih aktivnosti koje se mogu
upražnjavati na Drini izdvajaju se ribolov i splavarenje. Simbol živog sveta ove reke su mladica i
lipljan.
Beli Rzav
Beli Rzav nastaje od Karaklijskog i Baturskog Rzava koji se spajaju na Crnom vrhu na
1186 m n.v.. Teče prema Vardištu u dužini od 23 km, gde sa Crnim Rzavom formira Rzav.
Rečna dolina Belog Rzava je kompozitna i sastoji se od dve klisure, jednog kanjona i četiri
proširenja. Na ulazu u drugu klisuru izgrađena je brana „Lazići“ RHE „Bajina Bašta II“.
Najznačajnije pritoke su mu: Konjska reka, Zmajevski potok i Lipovica i Vežanja.
Rača
Reka Rača nastaje na Kaluđerskim barama. Izvorišni deo je predstavljen sa nekoliko
krakova: središnji krak je potok Jarevac, koji sa leve strane prima Sovljak i potok koji dolazi
ispod Grebena. Sa desne strane u Jarevac utiče Barski potok. Ovo je najveća dolina planine Tare,
jednim delom ima karakter ponornice. Pri ulasku u klisuru Rača teče preko niza vodopada,
poznatih kao „Skakavci“, od kojih je najveći visok 10 m, a posle njih sledi ponor i deo suvog
rečnog korita.Dužina reke Rače je 14,2 km, a površina slivnog područja iznosi oko 75 km2.
Derventa
Reka Derventa nastaje od četiri potoka: Aluškog, Kremića, Jokića i Rovinjskog koji se
sastaju kod zaseoka Sedaljka. Teče dužinom od 2,5 km do ušća u jezero Perućac. Površina
slivnog područja iznosi 32 km2. Dolina Dervente je kanjonskog tipa i u njoj se nalazi rezervat
prirode „Klisura Dervente“ i predstavlja stanište endemične vrste Derventskog različka.
Brusnica
Brusnički potok je jedan od skrovitijih i gotovo neistraženih vodotoka parka. Pritoke
njegovog slivnog područja su Galinska reka, Omarska vrela, Srednji potok i drugi povremni i
stalni tokovi. ova reka je deo rezervata prirode „Kanjon Brusnice“.
FLORA
Raznovrstan biljni svet nacionalnog parka predstavlja retko prirodno bogatstvo, koje je
nastalo zahvaljjujući nizu povoljnih prirodnih uslova. Tara je poznata kao refugijalni masiv,
odnosno pribežište u kome su opstale mnoge reliktne i retke biljne vrste.
Na prostoru šireg područja nacionalnog parka raste preko 1100 biljnih vrsta, što
predstavlja gotovo trećinu ukupne flore Srbije. Najmarkantnije obeležje biljnog sveta Tare jeste
jedinstvena vrsta, «carica svih endemita» Pančićeva omorika (
Picea omorica
(Pančić )Purkine).
Međutim pored omorike Pančić je otkrio na planini Tari i u njenoj neposrednoj blizini još
nekoliko novih vrsta za nauku.
Do sada je istraživanjima zabeleženo:
• 96 vrsta lišajeva
• 171 vrsta mahovina
• 30 vrsta paprati
• 7 vrsta golosemenica
• 950 vrsta skrivenosemenica
Velika raznovrsnost, prisustvo retkih, reliktnih i endemičnih vrsta svrstavaju Taru u
floristički izuzetna područja ne samo u Srbiji, već u Evropi i u svetu.
VEGETACIJA NP TARA
Sve biljne zajednice nekog područja čine vegetaciju. Raznovrsni ekološki faktori uslovili
su postojanje brojnih floristički različitih zajednica koje se naizmenično smenjuju. Vegetaciju
ovog područja možemo najgrublje podeliti na šumsku i livadsku.
Šumska vegetacija se može raščlaniti na lišćarske, lišćarsko-četinarske i četinarske biljne
zajednice. Nacionalni park Tara je tipično šumsko područje u kome dominiraju šume bukve, jele
i smrče. Pored njih u Nacionalnom parku se nalaze i šumske zajednice crnog jasena i crnog
graba, hrasta sladuna i cera, hrasta kitnjaka, crnog bora. Lišćarsko-četinarske i četinarske šume
zauzimaju najveći deo Nacionalnog parka. Posebnost šumskoj vegetaciji Tare daju šumske
zajednice u kojima je zastupljena omorika.
Livadske biljne zajednice zauzimaju velike površine. Ova staništa predstavljaju
uglavnom sekundarne tvorevine, ali su vrlo važne jer u okviru njih rastu retke vrste biljaka.
Vegetacija Tare specifična je još i po prisustvu brojnih manjih tresetnih močvara i livadskih
tresava.
Posebno su značajne biljne zajednice kamenjara i sipara sa velikom zastupljenošću
endemičnih vrsta, poput biljnih zajednica derventanskog različka na krečnjačkim stenama
Dervente, golocvente mlečike na strmim serpentinskim kamenjarima, i dr.
