1 . UVOD
Zloupotreba droga nije relativno nova pojava, već je srećemo još u praistoriji, kada se u
Mesopotamiji i azijskim civilizacijama koristio opijum, koji se kasnije proširio na Evropu i
ostatak svijeta. U početku, droge su koristili određene društvene grupe – ljekari i apotekari koji
su imali pristup ljekovima kao što je opijum, visoki sloj društva, naročito engleska i francuska
aristokratija. Šesdesetih godina 20. vijeka, ,,hipi” pokret promoviše upotebu droga, kada
narkomanija dostiže svoje najveće razmere (do tad) i kada je konzumiranje narkotika postalo
svakodnevnica mladih različitih društvenih slojeva.
Kako se svijet susreće sa uzastopnim ekonomskim, ratnim, društvenim krizama, sa njom raste i
broj zavisnika. Danas su narkotici dostupni svuda oko nas, kanali distribucije su mnogobrojni,
stalno se smišljaju neke nove vrste droga i droga postaje najunosnija ,,grana privrede”.
Uzroci i poslijedice narkomanije i ostalih bolesti zavisnosti, bilo socijalni, bilo psihološki, su
veoma duboki i uključuju ekonomske, političke, društvene, moralne i psihološke krize. Zavisnik
– narkoman je psihički predisponiran da postane zavisnik, ali je on sam izabrao droge i svakim
ponovnim korištenjem on potvrđuje svoj izbor.
1.1.
POJAM NARKOMANIJE
Narkomanija je zajednički naziv za zloupotrebu psihoaktivnih supstanci (PAS). Predstavlja
naviku da se stalno koristi supstanca koja mjenja raspoloženje, percepciju, mišljenje i ponašanje
korisnika.
Nadalje, narkomanija je društvena bolest, ona pogađa čovječanstvo u cjelini i uključuje
asocijalna društvena ponašanja kao što su maloljetnička delikvencija, kriminal, prostitucija,
beskućništvo, prosijačenje, napuštanje škole i sl.
U današnjim medijima, droga se svakodnevno spominje, dok pojam, uzroci, poslijedice
narkomanije nisu dovoljno objašnjeni.
1.2.
DEFINICIJA NARKOMANIJE
Bašanović (2012), navodi da se definisanje zavisnosti svodi na 4 kriterijuma i to su:
1. postojanje nesavladive želje koja primorava osobu da nastavi sa konzumiranjem PSA i
njihovom nabavkom,
2. stalno povećavanje doze narkotika koji se uzimaju, jer dolazi do iymjene tolerancije,
3. postojanje psihičke i fizičke zavisnosti,
4. svako lišavanje i uzdržavanje od narkotika kod zavisnika izaziva tjelesne i psihičke
patnje.
Svijetska zdravstvena organizacija (SZO) definiše narkomaniju kao: ,,
stanje povremenog ili
stalnog trovanja koje uzrokuje ponavljano unošenje droga (prirodne i/ili veštačke) koje su štetne
za pojedinca i društvo”
(Nikolić, 2007, str.245).
Narkomanija
predstavlja složenu društveno neprihvatljivu pojavu koja izaziva štetne i
nepredvidive poslijedice kako za konzumenta raznih vrsta PSA, tako i za njegovu porodicu, užu
okolinu i društvo u potpunosti.
Psihoaktivna supstanca ili PAS
predstavlja supstancu koja može da mjenja raspoloženje,
mišljenje, percepciju, ponašanje i svijest. Uglavnom se koriste supstance koje uzrokuju euforiju
ili one koje otklanjaju bol. One djeluju na centralni nervni sistem (CNS), na centre zadovoljstva
koje kontrolišu emotivni život čovjeka. Kontrolom neurotransmitera dopamina droga kontroliše
ponašanje pojedinca pa je svaki postupak podređen obezbjeđenju sledeće doze.
Zavisnost od droga –
adikcija
predstavlja psihičko, fizičko i socijalno stanje pojedinca nastalo
pod uticajem zloupotrebe droga. Nikolić (2007) navodi da adikcija obuhvata: neodoljivu želju ili
kompulziju
da se droga uzima iznova i iznova, stalno povećanje količine droge –
toleranciju
,
psihičku
i/ili
fizički zavisnost
.
Psihička zavisnost
ili habituacija predstavlja psihička potreba da se drogom riješe psihičke
smetnje, napetost, nelagodnost, bilo da su te smetnje stvarno prisutne ili ne. Bašanović (2012)
definiše psihičku zavisnost kao jaku emocionalnu i mentalnu potrebu da se uzme droga da bi se
postiglo zadovoljstvo i izbjegnu neprijatnosti apstinencije (uzdržavanja od narkotika).
Danas su narkotici dostupni svuda oko nas, kanali distribucije su mnogobrojni, stalno se
smišljaju neke nove vrste droga i droga postaje najunosnija ,,grana privrede” i ,,porodični
biznis”. U novijoj istoriji, neke zemlje zakonom odobravaju konzumiranje marihuana, npr. u
Amsterdamu – Holandija, Montani – SAD.
Osim toga, u medijima postoji stalno pominjanje raznih vrsta narkotika, kanala distribucije i sl.
tako da iako se vrši upozoravanje svih, a naročito mladih, na opasnosti konzumiranja, za brojne
narkotici predstavljaju
,,zabranjeno voće”
i izazivaju želju da se narkotici probaju, bilo iz
radoznalosti ili pobune protiv društvenih ograničenja. Jednostavnije rečeno, umjesto anti –
promocije vrši se promocija narkotika.
Shodno tome da se Crna Gora nalazi na
,,putu droga”
nemoguće je reći koje vrste i količine su
dostupne, jer postoji i ilegalna proizvodnja raznih vrsta i u našoj zemlji. Ali, brojni stručnjaci se
se slažu da su stvarne brojke mnogo više od registrovanih.
1.4.
NARKOMANIJA U BROJKAMA
Komisija za droge UN ističe da u svijetu ima oko 300 – 400 miliona narkomana i smatra se da
jedan diler (a ne zna se njihov tačan broj) u periodu od jedne godine ,,navuče” na drogu 7 do 17
novih zavisnika. Profit od ilegalne proizvodnje droga veći je od profita svijetske nafrne
industrije, koja važi za najprofitabilniju.
Iako je Crna Gora država sa relativno malim brojem stanovnika, tačan broj zavisnika nije poznat.
Uzrok tome je što ne postoji registar osoba liječenih od bolesti zavisnosti budući da obrasci koje
koristi Institut za javno zdravlje koriste samo dvije kategorije – pol i dijagnozu, ne uzimajući u
obzir starost zavisnika i trajanje lečenja i to da li je zavisnik već liječen. Takođe, ne postoje ni
podaci o broju zavisnika iz Crne Gore koji su liječeni u Srbiji ili Rusiji. U svom naučnom radu,
Bašanović (2012) navodi broj zavisnika liječenih u bolničkim jedinicama u periodu od 2003 –
2008. godine i brojke se kreću od 86 liječenih u 2003. do 252 u 2006. godini, dok je 2008. njih
198 liječeno. On iznosi i podatke o zavisnicima liječenim u vanbolničkim ustanovama u periodu
2003 – 2007 (2003 – 219; 2004 – 453; 2005 – 371; 2006 – 274; 2007 – 399). Podaci za
poslijednje 3 godine nisu dostupni u javnosti, mada postoje podaci da je da je u poslijednjih 5
godina u Domu zdravlja u Podgorici zatražilo 1340 osoba, ali stručnjaci smatraju da je taj broj
bar 3 puta veći (
). Sve dok je narkomanija ,,taboo tema“ i javna tajna u Crnoj
Gori, ona se neće moći efikasno liječiti i spriječavati.
1.5.
ZABLUDE O UPOTREBI DROGA
Iako narkomanija nije skorašnja pojava, postoji veliki broj zabluda o upotrebi raznih droga. Neke
od
njih
su
prema
stručnjacima
iz
JU
Podgorica
http://www.jukakarickagora.podgorica.me/savjeti/zablude-i-istine-o-zloupotrebi-droga
):
,,
Postoje "lake" i "teške" droge
. NE. Sve droge su opasne. Neke dovode do psihičke
zavisnosti, a neke i do psihičke i do fizičke zavisnosti.
Danas svi uzimaju droge
. NE. Osobe koje uzimaju drogu kreću se u uskom krugu sebi sličnih
ljudi iz čega pogrešno zaključuju da droge uzimaju svi.
Marihuana nije opasna
. NE. Sve droge su opasne, pa i marihuana, jer mogu dovesti do
ozbiljnih i trajnih poremećaja mentalnog i tjelesnog zdravlja.
Povremeno uzimati droge nije rizično
. NE. Mozak čovjeka evolucijom nije pripremljen za
upotrebu droga i njihovo uzimanje dovodi do poremećaja i ispada funkcija nervnog sistema.
Zavisnici su zavisni samo od jedne vrste narkotika.
NE. Čovjek koji je zavistan od narkotika,
ako poslije toga počne da konzumira alkohol postaje zavistan od alkohola, a kasnije se najčešće
vraća narkoticima.
Narkotici daju slobodu.
NE. Svaki zavisnik je rob narkotika i narkotici upravljaju njegovim
mislima, emocijama i životom.
Drogiraju se samo bogati ili samo siromašni ljudi.
NE. Zavisnost se javlja u svim socijalnim
slojevima, nezavisno od toga koliko ljudi imaju novca. Na kraju svi zavisnici zbog drogiranja
ostaju bez novca”.
Ovaj materijal je namenjen za učenje i pripremu, ne za predaju.
