REPUBLIKA SRPSKA
MINISTARSTVO UNUTRAŠNjIH POSLOVA
UPRAVA ZA POLICIJSKO OBRAZOVANjE
VISOKA ŠKOLA UNUTRAŠNjIH POSLOVA
BANjA LUKA
N A S I LJ E U P O R O D I C I
- Diplomski rad -
MENTOR STUDENT
Doc. dr Ljubinko Mitrović Anđelko Milanović
Banja Luka februar 2008 godine.
1. POJAM NASILJA U PORODICI
Nasilje u porodici je skup ponašanja određenih lica koja upotrebom sile ili moći,
zastrašivanjem ili manipulacijom, nameću kontrolu nad drugim licima. Nasilje u porodici
uvijek pretpostavlja zloupotrebu moći u odnosima koji se temelje na nejednakosti. Nasilje je
svako ponašanje koje narušava fizički i psihički integritet jednog lica.
Nasilje predstavlja jedan od pojmova kojeg je teorijsko-metodološki veoma teško
odrediti zbog njegove rasprostranjenosti i prisustva u prirodnim i društvenim naukama. Prema
D. Kokanoviću, nasilje postaje simbol, sastavni dio životnog stila, filozofija mladih ljudi.
Ono figurira i funkcioniše kao sredstvo najraznovrsnijih oblika društvene moći, prvenstveno
posmatrajući ga sa pozicije mas medija. Prema istom autoru živimo u vremenu nasilja i
nasilju vremena.
1
O pojmu nasilja su napisane mnoge definicije. Generalno, zajednička crta svih
polazišta u definisanju pojma nasilja jeste da se ono dešava u ljudskoj interakciji na mikro i
makro planu, primjenom moći ili različite sile ugrožavajući ukupan integritet ličnosti ili grupe
(fizički, psihički, socijalni, kulturni, nacionalni, politički, egzistencijalni, teritorijalni). U
Sociološkom leksikonu, nasilje se određuje kao «upotreba fizičke sile da bi se iznudilo
određeno ponašanje ljudi».
2
Ustvari, pod nasiljem u porodici se podrazumijevaju različiti akti, postupci i ponašanja
pojedinca, grupa, društvenih institucija, organizacija ili društva, u odnosu prema ljudima, koji
uključuju primjenu fizičke, psihičke ili neke druge sile i kojima se ugrožava fizički, psihički
ili socijalni integritet i izazivaju različita fizička ili psihička oštećenja ili druge nepovoljne
posledice.
3
Nasilnici obično nalaze izgovor za nasilne radnje, bez obzira šta žrtva činila ili ne
činila. Porodično nasilje izbija među članovima porodice u slučaju kad jedno lice ostvaruje
nadmoć i kontrolu nad drugim koristeći fizičke ili emotivne prisile.
Odnos društva se, istorijski gledano, mijenjao prema toj pojavi, od prihvatanja nasilja
kao standarda ponašanja do prepoznavanja i imenovanja problema, ali bez odgovarajućeg
sankcionisanja.
Savremeno, civilizacijski razvijeno društvo, svaki oblik nasilja unutar porodice smatra
neprihvatljivim ponašanjem, te mijenja svoj odnos prema toj pojavi i pridaje joj drugo
značenje. Povećava se spoznaja pojedinca i zajednice o prisutnosti te pojave u društvu.
Prepoznavanje, pravovremeno reagovanje te, ono što je najvrednije
, sprečavanje
nasilja u porodici
, trebao bi biti cilj svake društveno organizovane aktivnosti u borbi protiv
nasilja u porodici.
Da bi se pojam nasilja kompletnije mogao tumačiti i razumjeti neophodno ga je
posmatrati u uskoj vezi sa njemu srodnim pojmovima moći, kao što su agresija, terorizam i
grubo ponašanje.
1
D.Kokanović «Kultura i umjetnost» Akademija umjeznosti N.Sad 2000
2
Sociološki leksikon, Savremena administracija, Beograd 1982
3
M.Milosavljević «Nasilje nad djecom» Beograd 1998
4
1.1 Nasilje i moć
Nasilje je uglavnom povezano sa pojmom moći, odnosno neravnopravnom
raspodjelom i distribucijom moći na individualnom, grupnom, institucionalnom, globalnom i
međunarodnom planu, koje čovjeka prati tokom cijele istorije razvoja ljudskog društva. Moć
nije samo posjedovanje i raspolaganje materijalnim dobrima, nego može biti usmjerena na
ličnost i život drugih.
Najgrublji oblik moći je nasilje, odnosno fizičko nasilje, gdje moć kao nadmoć
potpuno dolazi do izražaja. U nasilju je prisutna moć pojedinca ili grupe koja provodi nasilje i
nemoć pojedinca ili grupe nad kojom se nasilje vrši. Moć je posebno izražena u porodičnom
nasilju, gdje žrtve nasilja zbog svoje statusne nemoći trpe nasilje. Prema tome, moć
predstavlja osnovnu karakteristiku nasilja, a nasilje najčešći pokazatelj moći, odnosno
nadmoći.
1.2 Nasilje i agresija
Pojam agresije je usko vezan sa pojmom nasilja, a njime su se bavili mnogi stručnjaci
različitih profila, sociolozi, psiholozi, psihijatri, pravnici i dr. Postoje mnoga mišljenja o tome
šta je agresivnost u smislu ljudskog ispoljavanja, odnosno da li je to ponašanje, emocija,
motiv ili stav, da li se čovjek sa tim rađa ili je stiče?
Agresija se može ispoljavati na različite načine:
-
Samo u mislima, kada je čovjek sklon napadima na okolinu, ali uspjeva da
kontroliše svoje agresivno ponašanje,
-
verbalna agresija se ispoljava kroz grdnju, vrijeđanje i podrugivanje i
-
najteži oblik agresije je agresija prema drugim licima u smislu njihovog
povređivanja, kažnjavanja i uništavanja života.
U slučaju nezadovoljstva, kod čovjeka se rađaju različite negativne emocije, kao što su
emocije bijesa i ljutnje koje prouzrokuju agresiju. Agresije se čovjek oslobađa na različite
načine, u interakciji sa drugim ljudima, baveći se sportom, fizičkom ili umnom aktivnošću,
pojedinačnim ispunjavanjem određenih potreba. Takva agresija je dovedena do svijesti
verbalno ili određenom akcijom, usmjerena i izreagovana na područje gdje je manje štetna.
Najštetniji vid agresije je nasilničko ponašanje
4
.
44
Kovačević B. »Agresija i nasilje« Banja Luka; 1999. godina
5
Postoje različiti oblici nasilja koji se iz praktičnih razloga prikazuju odvojeno, mada se
unutar porodice isprepliću i utiču na svakog člana porodice. Nasilje u porodici je u suštini
korijen niza devijantnih pojava.
Generalno posmatrano do nasilja dovodi emocionalno zlostavljanaje, tretiranje
partnera kao sluge, zloupotreba djece u partnerskim odnosima, prinuda i prijetnja, upotreba
sile sl.
Nasilje u porodici je najčešće prouzrokovano od strane muškarca i ono se najčešće
manifestuje kao
5
:
-
fizičko nasilje
koje uključuje; guranje, šamaranje, premlaćivanje, čupanje kose,
udaranje rukama, nogama i raznim predmetima, nanošenje povreda različitim vrstama oružja i
raznim predmetima. Fizičko nasilje obuhvata širok dijapazon pojmova, ali im je zajednički
pokazatelj napad na fizički integritet žrtve odnosno žrtava. Tragovi nasilja su modrice,
ožiljci, opekotine, krvarenja (unutrašnja i vanjska), prelomi kostiju i ostale fizičke povrede.
-
psihičko nasilje
se odnosi na oblike zlostavljanja sa ciljem prezentovanja moći i
kontrole nad žrtvom kroz razne zabrane, ponižavanja, podcjenjivanja, ismijavanja u
javnosti, izolaciju, prijetnje, uvrede, ucjene, obezvrjeđivanje, kontrolu kretanja, ograničavanje
socijalnih komunikacija, pretjeranu ljubomoru i dr. Tragovi nasilja nisu vidljivi kao kod
fizičkog nasilja, ali su zato posljedice dalekosežne i dovode do razaranja strukture ličnosti.
Žrtva se povremeno povlači u sebe, gubi osjećaj vlastite vrijednosti, postaje aktivno tupa,
pada u depresiju. U težim slučajevima javljaju se suicidalne ideje, a mogući su i pokušaji
suicida.
-
grubo zanemarivanje
uglavnom provode roditelji ili staratelji djece (namjerno ili
nenamjerno usljed određene psihičke ili mentalne smetnje, izuzetno loših uslova života i sl.).
Tu su i roditelji negativnog društvenog ponašanja kao i roditelji koji zanemaruju roditeljske
dužnosti i obaveze. U takvim situacijama dijete ne dobija pozitivnu emotivnu podršku i
stimulaciju, ono je najčešće rezultat roditeljske nebrige i neispunjavanja roditeljske funkcije.
-
seksualno nasilje
se odnosi na seksualno uznemiravanje i silovanje, odnosno
primoravanje na seksualni odnos bez pristanka žrtve, na radnom mjestu, u školi, na fakultetu,
55
Ajduković Marina, Pavleković Gordana : Nasilje nad ženom u obitelji, Društvo za psihološku pomoć, Zagreb,
2000. godine
7
