2
SADRŽAJ
UVOD.......................................................................................................................2
1. ISTORIJA EVROPSKOG UJEDINJENJA………………………...………..3
2. SAVREMENI EKONOMSKI I MONETARNI RAZVOJ EU…………..….4
2.1. Jedinstveno tržište………………………………….……………..4
2.2. Evro………………………………………………………………..5
2.2.1. Evropski monetarni sustav………………………….5
2.2.2. Od EMS-a do EMU-a……………………..…………5
2.3. Ekonomska i monetarna unija…………..………………...……6
2.3.1. Tri faze……………………...……………….………6
2.3.2. Kriterijumi konvergencije………………………….6
3. INSTITUCIJE EVROPSKE UNIJE…………………………………..………7
3.1. Institucije Evropske unije po Rimskim ugovorima …7
3.2. Lisabonski ugovor………………………………………7
4. NAJČEŠĆE POSTAVLJANA PITANJA O EVROPSKOJ UNIJI………..10
ZAKLJUČAK……………………………………………………………………14
LITERATURA…………………………………………………………………...15
4
1. ISTORIJA EVROPSKOG UJEDINJENJA
Dvadesetih godina XX veka, nakon okončanja Prvog svjetskog rata ideja evropskog
ujedinjenja dobila je jednu novu dimenziju. Naime, Evropa, iznurena dugotrajnim ratom, tražila
je način da obezbijedi mir za duži period, i tako se javila ideja o stvaranju
svjetske mirovne
organizacije
. Tako je osnovano
Društvo naroda (Liga naroda)
1919. godine Pariskim
ugovorima, a inicijator je bio američki predsednik Vudro Vilson (Woodrow Wilson), dobitnik
Nobelove nagrade za mir. Osnovni zadatak
Društva
, kao vojnog pakta za održanje novonastalog
teritorijalnog poretka, bio je očuvanje mira, kolektivne bezbjednosti i nezavisnosti njegovih
članica. Kako
Društvo
nije imalo efikasne instrumente da sprovede svoja načela, njegovo dejstvo
više je imalo moralni nego stvarni efekat. Na zasjedanju Skupštine
Lige naroda
u Ženevi 5.
septembra 1929. godine, francuski ministar spoljnih poslova i zagovornik ideje
federalizovane
evropske unije
, Aristid Brijan (Aristide Briand) i njemački ministar Gustav Streseman (Gustav
Stressemann) su predložili stvaranje Evropske unije.
Svoju pravu i ozbiljnu realizaciju ideja evropskog ujedinjenja dobija tek poslije Drugog
svjetskog rata, odnosno krajem četrdesetih i početkom pedesetih godina XX veka. Naime, rat je
ispraznio institucionalne veze koje su ranije postojale među zemljama i uklonio i ono malo
međunarodnih ustanova i organizacija, a poslijeratno raspoloženje među političarima relevantnih
zemalja bilo je da se, ne samo obnovi ono što je ranije postojalo, nego da se uspostave nove
ustanove i programi. Period od 1945-1950 u razvoju Evropske unije odvija se dijelom u
okolnostima začetka hladnog rata, kada raste velika politička i vojna napetost između Istoka i
Zapada, tj. između Zapadne Evrope i Sjedinjenih Američkih Država s jedne strane, i SSSR-a i
članica socijalčističkog bloka, na suprotnoj strani.
Velika Britanija, Francuska i zemlje Beneluksa su potpisale odbrambeni ugovor u Briselu 17.
marta 1948. koji je podrazumijevao saradnju u ekonomskoj, socijalnoj i kulturnoj oblasti kao i
saradnju u kolektivnoj odbrani protiv sovjetske opasnosti. Ovim ugovorom je stvoren
petogodišnji sporazum poznat kao Zapadnoevropska unija (WEU- eng.
West European Union
),
koja je bila prethodnik u formiranju NATO Alijanse (eng.
North Antlantic Treaty Organization
),
osnovane 1949. godine potpisivanjem
Atlanskog ugovora
u Vašingtonu.
Evropska zajednica za ugalj I čelik je sledeci korak ka evropskoj integraciji osnovana
1951.godine kada su Francuska, Njemačka I zemlje BENELUX-a, a zatim I Italija organizovale
jedinstveno tržište za ugalj i čelik.
Sledeći korak ka daljoj integraciji Evrope bio je potpisivanje tzv. „
Rimskih ugovora”
25.
marta 1957. godine u Rimu od strane šest država (Njemačka, Francuska, Italija, Belgija,
Holandija i Luksemburg), kojima je osnovana
Evropska ekonomska zajednica
(EEZ, EEC - eng.
European Economic Community
), kao i
Evropska zajednica za atomsku energiju
(EURATOM-
eng.
European atomic energy community
).
„
Rimski ugovori”
, kojima su predviđeni i zajednički organi odgovorni za sprovođenje gore
pomenutih mjera, predstavljaju temelj skoro svim osnovnim ustanovama Evropske unije i većini
zajedničkih politika koje će tek kasnije biti razvijene.
Tri zajednice – ECSC, EEZ i Euratom – formalno su se spojile 1. jula 1967. godine u
jedinstvenu cjelinu poznatu kao
Evropska zajednica
(EZ, EC - eng.
European Community
).
Prvo proširenje sa šest na devet država članica dogodilo se 1973. (Danska, Irska i Ujedinjeno
Kraljevstvo), da bi se nakon toga 1981. priključila Grčka, te 1986. Španija i Portugal što
predstavlja prvo proširenje na Mediteran.
5
Značajan korak na putu ka Evropskoj uniji i snažnoj političkoj kooperaciji zemalja-članica
predstavljao je sastanak Evropskog savjeta 9, 10. i 11. decembra 1991. godine u Mastrihtu. Na
Samitu u Mastrihtu odobren je „
Ugovor o Evropskoj uniji”
(eng.
The treaty of European Union
),
koji je potom potpisan 7. februara 1992. godine. Posle ratifikacije od strane 12 evropskih
nacionalnih parlamenata država-članica, ugovor je stupio na snagu 1. novembra 1993. godine,
kada Evropska zajednica postaje
Evropska unija
(EU – eng.
European Union
). Osnovne odredbe
ovog ugovora su: stvaranje ekonomske i monetarne unije najkasnije do 1999. godine, uključujući
jedinstvenu monetu pod kontrolom centralne banke, razvoj zajedničke vanjske politike i politike
odbrane, uvođenje državljanstva Unije i definisanje prava i obaveza građanja država-članica,
razvoj čvrste saradnje u pravosuđu i unutrašnjim poslovima, uloga Unije u oblasti obrazovanja i
stručnoj obuci, industriji, zdravstvu i kulturi.
1995. godine dolazi do sljedećeg proširenja i pristupanja Austrije, Finske i Švedske.U
međuvremenu je Evropska unija radila na svom najspektakularnijem projektu do sada -
stvaranju jedinstvene valute kojom bi se olakšao život preduzećima, potrošačima i putnicima.
1. januara 2002. evro je zamijenio stare valute u 12 država Unije koje zajedno čine »evro-
zonu«. Evro je sada uz američki dolar najjača svjetska valuta.
Najveće proširenje Evropske unije dogodilo se 1. maja 2004. god. (Kipar, Malta, Estonija,
Letonija, Litvanija, Poljska, Češka, Slovačka, Mađarska i Slovenija), dok su se Bugarska i
Rumunija uniji priključile 1. januara 2007. god., čime je broj članica porastao na 27.
Sljedeći važan datum za Evropsku uniju predstavlja 1. decembar 2009. god., kada na snagu
stupa Lisabonski ugovor.
2. SAVREMENI EKONOMSKI I MONETARNI RAZVOJ EU
2.1. Jedinstveno tržište
Jedinstveno tržište unutar integrisane zone EEZ odnosno, kasnije Evropske unije, osnovni je
razlog razvoja ove integracije jer “za građane, ono predstavlja pravo da žive u drugoj zemlji EU,
te da imaju pristup širem prostoru kvalitetnih proizvoda i usluga po nižim cijenama. Za
preduzeća to znači poslovanje na domaćem tržištu od 500 miliona ljudi zasnovanom na vladavini
zakona uz uzajamno poštovanje i povjerenje.
Sloboda kretanja robe, usluga, kapitala i ljudi su četiri osnovne slobode unutar integrisane
zone i predstavljaju ključne principe unutrašnjeg tržišta EEZ odnosno, u savremenim uslovima,
Evropske unije. Pored navedenih sloboda veliki značaj imaju i sledeći principi: princip
nediskriminacije, princip slobode osnivanja i princip međusobnog priznavanja.
