UNIVERZITET CRNE GORE
Fakultet za sport i fizičko vaspitanje
Nikšić
NASTANAK I RAZVOJ BIATLONA
- Završni rad -
Nikšić, Jul 2013. godine
UNIVERZITET CRNE GORE
Fakultet za sport i fizičko vaspitanje
Nikšić
NASTANAK I RAZVOJ BIATLONA
- Završni rad -
Mentor: doc. dr Rašid Hadžić Student: Marinko Lješković
Studijski program: Sportsko novinarstvo Broj indeksa: 1713/10
Nikšić, Jul 2013. godine
2
UVOD
Pećinski crteži u Rusiji, Norveškoj i Švedskoj govore o tome da su ljudi koristili neke
vrste pomagala za kretanje po snijegu još četiri hiljade godina prije nove ere. Kako bi se
prilagodili na vječnu zimu, stanovnici današnje Kine su od kore drveća izrađivali cipele
obložene kožom životinja, a za naročito neprohodne djelove pravili su drvene ploče na
kojima su stajali, i koje predstavljaju preteče današnjih skija.
Termin biatlon se, generalno, koristi za označavanje sporta koji se sastoji od dvije
kombinovane discipline. Biatlon se, međutim, najčešće koristi da označi zimski sport koji
kombinuje „
cross-country
“ skijaško trčanje i gađanje iz puške. Postoji i ljetnja varijanta ovog
sporta, koja kombinuje gađanje sa trčanjem, kao i ona koja kombinuje gađanje sa trčanjem na
roler-skijama. I ovaj sport vodi porijeklo iz Norveške, tačnije iz obuke norveških vojnika.
Prvo poznato takmičenje je zabilježeno 1767. godine među graničnim patrolama. Postepeno
se širio Skandinavijom najprije kao oblik vojničke obuke. Sport je naročito popularan u
svojoj domovini – Norveškoj, ali i u Njemačkoj i Rusiji, za koju se procjenjuje da u
klupskom takmičenju učestvuje čak oko milion biatlonaca.
Osnovni zadatak ovog rada je da opiše nastanak i razvoj biatlona, osvrćući se na
osnovne koncepte i discipline, njegove različite varijante, i popularnost. U prvom poglavlju
biće opisan nastanak i razvoj zimskih sportova i streljaštva, kao uvod u biatlon i njegove
discipline. Na njega se nadovezuju sva ostala poglavlja, kroz koja su prikazani nastanak
biatlona, njegovi osnovni koncepti i discipline. Na samom kraju rada, opisana je rastuća
popularnost ovog sporta i njegov razvoj u evropskim zemljama i šire, a dati su i neki predlozi
u cilju razvoja i unapređenja biatlona na prostorima bivše Jugoslavije.
2
1. NASTANAK ZIMSKIH SPORTOVA
O samom nastanku skijanja govori jedna slika, nađena u pećini Rodoj u Norveškoj,
stara preko sedam milenijuma, na kojoj je prikazan lovac na skijama. Kasnije, u srednjem
vijeku, kada su ljudi shvatili koliko je lakše kretati se na skijama kroz snijeg, njihova
primjena proširila se s lovaca i nomada na ratnike, kurire, sveštenike itd. Postoji mnogo
teorija o mjestu i vremenu nastanka skijanja i, naravno, nijedno nije apsolutno pouzdano.
Jedni tvrde da je sve počelo u Mongoliji, pa da se odatle, tokom ledenog doba, kada je
sjeverni dio Pacifika bio okovan ledom, migracijama proširilo na Sjevernu Ameriku i dalje na
cijeli svijet. Skandinavski mitovi kažu da se prije 10.000 godina dogodila invazija naroda koji
su došli sa sjevera, i to na skijama. Taj narod je, navodno, upotrebljavao riječ „ski“, koja je
proistekla iz norveškog izraza „skid“, koji otprilike znači „presvučen kožom“. Tada skije nisu
mnogo podsjećale na današnje, već je desna bila kraća od lijeve i presvučena kožom, a svrha
joj je bilo odgurivanje.
Zbog ovoga, ali i drugih podataka, Norveška se smatra kolijevkom sportskog skijanja,
o čemu svjedoče pravila s vojnog takmičenja u Kristijaniji, koje je održano davne 1767.
godine. Tada je osnovna disciplina bilo skijaško trčanje, sada poznato pod nazivom nordijsko
trčanje, dok su ski-skokovi i alpske discipline, to jest spust, slalom i superveleslalom počeli
da se praktikuju nešto kasnije. Prvi skijaški klub osnovan je 1861. godine u blizini Osla, a pet
godina kasnije održano je i prvo takmičenje.
Kao i skijanje, i ski-skokovi su nastali u Norveškoj. Poručnik Olaf Rije skočio je pred
publikom 1809. godine čitavih 9,5 metara. Nekoliko godina kasnije, izgrađena je i prva
skakaonica u Holmekolenu, gdje se i dalje održavaju takmičenja. Najpopularniji timski
zimski sport, hokej, nastao je u današnjoj Kanadi, oslanjajući se na tradiciju tamošnjih
naroda, ali i sličnu igru koja je praktikovana u XVI i XVII vijeku u Evropi. Dolaskom
naseljenika u Kanadu, taj sport, koji se tada zvao
toardijk
, doživio je revoluciju. Prvi podaci o
hokeju datiraju iz sredine XIX vijeka, a 1870. godine studenti univerziteta u Montrealu
napisali su prva poznata pravila najbrže timske igre na svijetu. Tu je osnovan i prvi klub
1877. godine, a šest godina kasnije održan je i prvi šampionat. U Evropi se hokej pojavio
3
m). Onda je dodata trka na 2 stadija, a prva dugoprugaška trka, na 24 stadija, održana je 720.
godine prije nove ere. Žene nijesu mogle da se takmiče, niti im je bilo dozvoljeno da budu
gledaoci. Igre su imale veliki vjerski značaj, jer su održavane u slavu vrhovnog boga Zevsa,
kome je i podignuta veličanstvena statua u Olimpiji. Broj disciplina vremenom se povećavao,
a olimpijski pobjednici polako su postajali osobe sveopšteg poštovanja. Tokom rimske
vladavine nad Grčkom, igre su polako gubile na značaju. Sa pojavom hrišćanstva, olimpijske
igre su sve više smatrane slavljenjem paganskih božanstava, pa je konačno 393.godine rimski
car Teodosije ukinuo olimpijske igre, prekinuvši time tradiciju dugu dvanaest vjekova.
Zanimanje za oživljavanje Olimpijskih igara raslo je kako su iskopavanjima arheologa
u XIX vijeku otkrivani ostaci antičke Olimpije. Grčki filantrop Evangelios Zapas sponzorisao
je organizovanje igara posvećenih antičkim Olimpijskim igrama, koje su se prvi put održale
1859. godine, na gradskom trgu u Atini.
1.2 Zimske Olimpijske igre
Kad je utemeljen MOK, jedan od predviđenih sportova bilo je i klizanje na ledu. Prvo
takmičenje takvog tipa, održano na igrama 1908. godine u Londonu, bile su četiri discipline
umjetničkog klizanja. Predloženo je osnivanje posebnih zimskih igara, ali je ta ideja
odbačena glasovima Skandinavaca, koji su protežirali svoje „nordijske igre“.
Ipak, neke discipline zimskih sportova bile su uvrštene u predviđeni program igara
1916. godine u Berlinu (koje nisu održane) i onih 1920. u Antverpenu. Zatim je, 1924. godine
u Šamoniju u Francuskoj, pod pokroviteljstvom MOK, organizovan „Međunarodni vikend
zimskih sportova“. Ovo takmičenje je postiglo uspjeh, pa je 1925. godine MOK odlučio da
ustanovi posebne Zimske olimpijske igre, koje će se održavati nezavisno od Ljetnjih
olimpijskih igara. Na zasijedanju MOK 1926. godine odlučeno je da se ta sportska
manifestacija, održana 1924. godine, računa kao prve Zimske Olimpijske igre.
Na prvim Zimskim olimpijskim igrama 1924. godine u francuskom Šamoniju,
nastupilo je 16 država, među kojima je bila i Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca. Igre su
održane od 25. januara do 5. februara na obroncima Alpa, a Kraljevinu SHS predstavljala su
5
