NASTANAK I RAZVOJ SOCIOLOGIJE
OSNIVANJE SOCIOLOGIJE
u razdoblju sociologije mozemo razlikovati dva razdoblja:
-prvo razdoblje obuhvata period pocev od interesovanja za coveka i ljudsko drustvo u dalekoj proslosti
sve do 19. veka, kada se drustvo razmatra iz aspekta filozofije
-drugo razdoblje obuhvata period od sredine 19. veka pa do danas, kada se drustvo razmatra preko
teorijskih cinjenica, primenom odgovarajucih metoda i tehnika.
Sociologija se pojavljuje istovremeno sa naucnom psihologijom, ali mnogo kasnije od matematike, fizike,
astronomije i biologije.
SEN-SIMONOVA KONCEPCIJA DRUSTVA
Sen-Simon (1760-1825) je napisao vise dela od kojih su najpoznatija: Esej o socioloskoj organizaciji,
Organizator, Industrijski sistem i Novo hriscanstvo. U svojim delima je upotrebljavao razne pojmove koji
ce kasnije postati bitni u zasnivanju moderne sociologije: pojam drustva i socijalnog sistema, pojam
drustvene strukture, pojam klase, pojam drustvenog razvoja...
Bio je uveren da napredak drustva zavisi od napredka nauke, da ce naucna otkrica i usavrsavanje industrije
dovesti do usavrsavanja drustva, na kojem ce raditi kvalifikovana lica – naucnici, inzinjeri, tehnicari…
Po njemu, postoje sledeci problemi:
-slozenost nauke vodi njenoj kvalifikaciji koju ce predstaviti nova nauka “politicka nauka”
-ova nova nauka ce se zasnivati na ucenju o razvitku i napredku
-razvijanje bi se kretalo od mistike do pozitivne nauke
-drustvo mora stajati na temeljina nove socijalne nauke
-temelj drustvenih promena treba traziti u novoj industriji, zatim ukidanje parazitskih klasa i jedinstvo
evropske nacije na bazi bratstva.
Sen-Simon je ostro kritikovao postojeci poredak i smatrao je da vlast treba da pripadne proizvodjacima a
ne politickom i drzavnom aparatu.
Sen-Simonov pogled na drustvo je snazno uticao na razvoj sociologije kao nauke i na formiranje
socioloskih ideja Ogista Konta.
OGIST KONT – POZITIVIZAM U SOCIOLOGIJI
Ogist Kont (1798-1857) je francuski filozof i teoreticar drustva, smatra se pronalazacem i osnivacem
sociologije (otac sociologije) kao posebne drustvene nauke. Napisao je vise dela, od kojih su najpoznatija
Kurs pozitivne filozofije, Kurs pozitivne politike, Rasprava o pozitivnom duhu, Pozitivisticki katihizis…
Po njemu, sociologija se bavi redom, poretkom i progresom drustvenog organizma koji stavlja pojedinca u
podredjen polozaj.
Ogis Kont (kao i Sen-Simon) je ostro kritikovao postojeci drustveni poredak koji je zahvacen sukobima, a
jedini put izlaska iz tog stanja nalazi se u duhovnom jedinstvu utemeljenom na pozitivizmu.
Podelio je sociologiju na:
-socijalnu statiku – koja proucava staticke dimenzije poretka, koje izrazavaju saglasnost, harmoniju i
ravnotezu izmedju politicke organizacije i drustvene strukture, dok porodica i religija ignorisu tako
shvaceni drustveni poredak
-socijalna dinamika – koja istrazuje razvoj i kontinuitet drustva u kojem dolaze do promene poretka koji
tezi njegovom poretku.
RAZVOJ SOCIOLOGIJE U 19. VEKU
Nakon Sen-Simona i Ogista Konta, razvoj sociologije je isao u razlicitim teotijsko-metodoloskim
pravcima, shvatanjima da su drustvene pojave uslovljene mnogobrojnim faktorima (naturalistickim,
psihologistickim, ekonomskim…), a ne samo misljenjem ili idejama. Upravo iz ovih teorija faktora su
nastale brojne teorije i pravci (pozitivisticki, naturalisticki i psihologisticki), kao i socioloske orijentacije
(funkcionalizam, strukturalizam i marksizam).
POZITIVIZAM U SOCIOLOGIJI
-je bio popularan sve do Drugog svetskog rata. Nakon rata, njegova popularnost opada, uglavnom zbog
jakih kritika drugih gledista (funkcionalizam, strukturalizam i marksizam) koja su nudila bolja resenja i
tako postala modernija.
Najizrazeniji pristup pozitivizmu u sociologiji nalazimo kod Emila dirkema u delima “Pravila socioloske
metode”. On posmatra drustvene cinjenice kao da su stvari. Tu definiciju je kasnije detaljno i preciszno
definisao Maks Veber.
Medju zastupnicima pozitivizma postoje bitne razlike ali su svi oni imali zajednicki stav da s eu
proucavanju coveka i ljudskog drustva moraju uvazavati principi prirodnih nauka.
MEHANICISTICKI PRAVAC
Predstavnici ovog pravca objasnjavaju drustvene pojave polazeci od prirodnih nauka (matematike, fizike,
hemije i mehanike) a pre svega od mehanickih zakona kao sto su kretanje, ravnoteza, privlacenje,
odbijanje…na taj nacin se drustveni zakoni mogu objasniti mehanickim zakonima.
Mehanicisticki nacin misljenja imao je znacajan uticaj u periodu formiranja i razvoja sociologije ali je
njegov uticaj u modernoj sociologiji u stalnom opadanju.
GEOGRAFSKI PRAVAC
Zasatupnk ovog pravca je Frederik Le Plej (1806-1888).
Ovaj pravac objasnjava formiranje drustvene strukture uticajem geografskih cinilaca, svojstava zamljista,
geografske duzine, sirine, klime, Sunca…
Porodica je jedna od najvaznijih drustvenih zajednica a navedene geografske pojave odredjuju njen
karakter i njene odlike, kao sto su sastav, oblik, kultura i slicno.
BIOLOGISTICKI PRAVAC
Ovaj pravac pokusava objasniti drustvene pojave bioloskim zakonima, uporedjujuci ljudsko drustvo sa
bioloskim organizmom, tvrdeci da se isti procesi odvijaju u bioloskom organizmu i drustvu. Postoje tri
glavne varijante: organisticka, darvinisticka i rasisticka.
Darvinisticko ucenje o poreklu vrsta i evoluciji, snazno su uticali na mnoge mislioce u drustvu, kao i na
glavnog predstavnika biologizma u sociologiji herberta Spensera (1820-1903), po kojem je sociologija
utemeljena na biologiji a razvitak i funkcionisanje drustva slicno razvitku organizma, od najjednostavnije
pa do slozene strukture. Njegova najznacajnija dela su: Drustvena statika, Principi sociologije, Odnos
coveka prema drustvu i Pojedinac protiv drzave. Po njemu, ljudsko drustvo prolazi kroz cetiri faze razvoja
koje rezultuju:
-prvobitnom hordom
-militaristickim ili vojnim tipom drustva
-industrijskim tipom drustva
-etnickim tipom drustva
Spenser je uvazavao neke bitne razlike izmedju drustva organizma, ali su njegove pristalice otisli jos dalje
tvrdeci da se ljudsko drustvo i organizam ni po cemu ne razlikuju.
