SVEU

ILIŠTE U ZAGREBU

FILOZOFSKI FAKULTET

ODSJEK ZA SOCIOLOGIJU

DIPLOMSKI RAD

NASTANAK I RAZVOJ VRTNIH GRADOVA

Mentor:

Studentica:

dr.sc. Ognjen

aldarovi

Vanja Perlain

Zagreb, srpnja 2016.

SADRŽAJ

I. UVOD ................................................................................................................................. 1

II. CILJ RADA ....................................................................................................................... 4

III. TEORIJSKI KONCEPT RADA ...................................................................................... 7

1. E. HOWARD: „Garden Cities of To-morrow“ ............................................................ 11

1.1. Biografija ............................................................................................................... 11

1.2. Opis ideje vrtnog grada .......................................................................................... 15

2. POVIJESNI KONTEKST U TRI ETAPE.................................................................... 19

2.1. Prijelaz s 19. na 20. stolje

e................................................................................... 19

2.2. Razdoblje nakon Drugog svjetskog rata ................................................................ 23

2.3. Sedamdesete godine 20. stolje

a............................................................................ 27

3.PRIMJERI VRTNIH GRADOVA ................................................................................ 28

3.1. Prvi vrtni gradovi ................................................................................................... 28

3.2. Primjeri vrtnih gradova iz druge i tre

e povijesne etape ....................................... 31

4. VRTNI GRADOVI DANAS........................................................................................ 32

4.1. Utjecaj na urbanu misao 21. stolje

a ..................................................................... 36

4.2. Rad TCPA-e – The Town and Country Planning Association .............................. 38

IV. ZAKLJU

AK ................................................................................................................ 40

V. LITERATURA ................................................................................................................ 42

VI. PRILOZI ........................................................................................................................ 44

VII. SAŽETAK .................................................................................................................... 53

zapo

inju po

etkom 19. stolje

a. Robert Owen

bio je jedan od prvih reformatora s po

etka

19. stolje

iji je pokret krenuo u smjeru državnog socijalizma. Za provedbu svojih

reformi, Owen je predlagao razvoj manjih zajednica na zemljištima pogodnim za razvoj

industrije i poljoprivrede kako bi se omogu

ila samoodrživost zajednice i isklju

ila

društvena segregacija po staležima.

Owenov projekt New Harmony iz 1825. godine, u državi Indiani (SAD) bio je

neuspjeli pokušaj provedbe njegove zamisli. Ideja ravnopravne zajednice bila je tada daleko

ispred svog vremena, ali je Owenov pothvat postao inspiracija budu

im društvenim

reformatorima. Krajem 19. stolje

a, postaje o

ito da brzina urbanizacije negativno utje

e na

okolinu i strukturu ljudskog društva. Tada se prvi put javlja potreba za reformama koje je

Owen predlagao. Sa ciljem umanjivanja štetna utjecaja industrijalizacije, mnogi stru

njaci

uveli su razli

ite principe urbanog planiranja kako bi kreirali sredinu koja bi poticala

komunalne aktivnosti i rješavala razne ekonomske, politi

ke i socijalne probleme koji su

povezani s jazom izme

u urbanizacije i ruralnih podru

ja.

Ebenezer Howard bio je utemeljitelj jednog od tih pokreta. Godine 1898., Howard

je izdao knjigu „To-morrow: A Peaceful Path to Real Reform“ u kojoj je izložio svoje ideje

urbanog planiranja, a ta ista knjiga ponovno je tiskana 1902. godine pod naslovom „Garden

Cities of To-Morrow“. Izme

u ostalog, Howard je predlagao konstrukciju vrtnih gradova

koji bi svojim prostornim ure

enjima omogu

ili i urbanizaciju i osnivanje ekološki

prihvatljive sredine. Vrtni grad bio bi ograni

en brojem stanovnika i površinom koju

zauzima, a kada bi taj broj razvojem bio dostignut, izgradio bi se novi vrtni grad. Tako

er,

en u gradu Newtown u Walesu 1771. godine, Robert Owen jedan je od prvih socijalisti

kih reformatora.

Iako su njegovi radovi služili kao inspiracija ranim socijalistima poput Karl Marxa, danas se Owenove ideje
kategoriziraju kao utopijski socijalizam, što zna

i da vizije idealnih zajednica nisu uzimale u obzir društvene

imbenike prilikom razrade svojih ideja te ih nisu mogli uspješno integrirati u stvarnome vremenu i prostoru.

Detaljnija razrada Owenovih ideja može se prona

i u knjizi Choay, F. (1978.) Urbanizam - utopija i

stvarnost.

Sam jaz urbanih i ruralnih podru

ja samo je jedan od

imbenika odgovornih za navedene društvene

probleme, ali je, tako

er, jedan od bitnijih jer je rješavanje tog jaza potaknulo Howarda da razradi koncepte

vrtnih gradova. Stoga, društvene paradigme imaju ulogu u stvaranju tih problema i nejednakosti pa

e ovaj

rad predstaviti na

ine na koji raspodjela mo

i, politi

ki prioriteti i društvena segregacija mogu utjecati na

nastanak tih problema i onemogu

iti njihovo rješavanje.

Howard je uveo principe zoniranja u proces planiranja vrtnih gradova što zna

i da su

industrijska zona, stambena zona, javni prostori i zeleni pojas odvojene cjeline.

Osnovna ideja Howardovih planova bila je kombinacija urbanih i ruralnih sredina

ime bi se isklju

ile slabosti spomenutih tipova zajednica te bi se na taj na

in kombinirale

njihove snage. Howardove ideje imale su zna

ajan utjecaj na mnoge tadašnje sociologe i

urbane planere, uklju

uju

i Unwina, Steina i Mumforda, koji su doprinijeli svojim radom

tim teorijama i konceptima urbana planiranja predstavljenim u Howardovoj knjizi „Garden

Cities of To-morrow“ kako bi se proširili na globalnu razinu.

U raznim etapama 20. stolje

a, ideje urbanog planiranja vrtnih gradova

implementirane su postupno. Za razliku od Howardove pretpostavke da

e vrtni gradovi biti

univerzalno prihva

eni, kontekst lokalne kulture i strukture društvenih sredina zna

ajno je

utjecao na interpretaciju i primjenu njegovih prijedloga. Principi planiranja i ravnopravnost

uprave vrtnog grada nisu uspješno izvedeni sve do Drugog svjetskog rata.

utim, Howardov revolucionaran prijedlog doveo je do podjela i napetosti

izme

u dviju grupa stru

njaka. Oni koji su podupirali Howardove ideje željeli su ostvariti

alternativan dizajn društva što ih je obilježilo kao utopiste. Protivnici Howardovih ideja

nastojali su o

uvati tradicionalne vrijednosti i konvencije postoje

eg društva. Unato

mnogim poteško

ama u ranim fazama razvoja vrtnih gradova, promjene u planiranju

urbanizacije u vremenu 20. stolje

a stvorile su uvjete potrebne za prihva

anje Howardovih

ideja.

Prvi vrtni gradovi funkcionalni su i danas, iako naglasak današnjih inicijativa nije

na stvaranju novih vrtnih gradova, ve

na unaprje

enju postoje

ih urbanih i ruralnih

sredina. Mnoge druge inicijative, kao što su novi urbanizam

i novi gradovi

, oslanjale su se

Slobodni prijevod engleskog termina „New Urbanism.“ Iako je novi urbanizam kao pokret nastao tijekom

'80.-ih godina, Kongres Novog Urbanizma (CNU) službeno je utemeljen 1993. godine. Njihova misija i vizija
iznesene su u dokumentu Charter of the New Urbanism, a uklju

uju stvaranje prohodnih zajednica u kojima

se stanovnici ne moraju uvijek oslanjati na automobile, planiranje policentri

nih urbanih regija i ekonomsku

ravnopravnost me

u jedinicama lokalnih samouprava. Cijeli dokument dostupan je na njihovim web

stranicama. URL: http://www.cnu.org/charter

Slobodni prijevod engleskog termina “New Town.” Procesom donošenja dokumenta New Town Act 1946.

godine, britanska vlada definirala je pojam novih gradova, a mnogi principi planiranja preuzeti su od pokreta
vrtnih gradova. Pojedini autori (Mirkov, 2007.; Buder, 1990.) upotrebljavaju pojam novih gradova umjesto
pojma vrtni gradovi, ali smatraju ih fazom razvoja vrtnih gradova zbog sli

nih karakteristika.

ak je i

Welwyn, vremenskim slijedom drugi vrtni grad u Velikoj Britaniji, bio odre

en kao novi grad 1948. godine

U drugoj etapi, usredoto

enost rada je na takozvanim „novim gradovima“ nastalih

po uzoru na Howardove ideje, a proširili su se nakon Drugog svjetskog rata zahvaljuju

novim odredbama za urbani razvoj u Velikoj Britaniji koje su predstavili Forshaw i

Abercrombie (1944.) u svome radu „County of London Plan.“ Unato

druga

ijem izrazu,

novi gradovi bili su dosljedni viziji vrtnih gradova te su pomogli širenju Howardovih ideja.

Doduše, konzervativna britanska vlada oslanjala se na razvoj novih gradova

isklju

ivo zbog rješavanja nedostatka stambenih prostora uništenih tijekom Drugog

svjetskog rata. Principi zoniranja i komunalnog sustava, samostalna gradska administracija

i promidžba jednakih životnih standarda svih gra

ana samo su neke od sli

nosti

socijalisti

kog urbanizma i novih gradova. Zbog podudaranja novih gradova sa

socijalisti

kom strukturom društva, isti nisu bili po volji politi

kom programu

konzervativne vlade.

Tre

a faza usmjerena je na '70.-e godinama 20. stolje

a jer se od 1970. godine

razvoj novih gradova u Velikoj Britaniji znatno smanjio. Cijene zemljišta i najma u

urbanim sredinama

nisu se izjedna

ila sa cijenama zemljišta i najma u novim gradovima, a

nemogu

nost prostornog širenja i pove

anja kapaciteta stanovništva u novim gradovima

utjecala je na vladine odluke u Velikoj Britaniji o ukidanju programa razvoja novih gradova

(Buder, 1990., str. 198.). Tako

er, konzervativna vlada provela je privatizaciju novih

gradova udaljavuju

i se još više od Howardove vizije kooperativne zajednice s

autonomnom lokalnom samoupravom.

Unato

financijskim poteško

ama, TCPA se restrukturirala i prilagodila zahtjevima

vremena

ime postaje najstarija neprofitna udruga u Velikoj Britaniji s više od 100 godina

postojanja. Nakon što je proširila svoj spektar djelovanja na rješavanje raznih ekoloških i

društvenih problema, TCPA je i danas aktivna u donošenju prijedloga i provo

enju

aktivnosti za promoviranje, optimizaciju i implementiranje Howardovih ideja.

Howardov originalni koncept vrtnih gradova iz 1898. godine zasnivao se na raznim

konceptima utopijskog društva, kao što su rješavanje društvene segregacije i neravnopravne

Howard je mislio da

e se cijene najma i zemljišta automatski izjedna

iti kada se razviju gradovi na jeftinom

ruralnom zemljištu i u trenutku selidbe stanovništva iz urbanih sredina. Dakle, prenapu

eni gradovi poput

Londona, Manchestera, Liverpoola i South Hampshirea postali bi proto

niji i financijski povoljniji kada bi se

razvilo više vrtnih gradova. S obzirom na to da se cijene najmova i zemljišta u tim urbanim sredinama nisu
snizile, Howardova se pretpostavka pokazala neto

nom.