UNIVERZITET U ZENICI
PRAVNI FAKULTET
KRIMINOLOGIJA
NEPOSREDNI SOCIOLOŠKI FAKTORI KRIMINALITETA
SEMINARSKI RAD
Mentor:
doc. dr. sc. Nezir Pivić
Zenica, april 2014. godine
S A D R Ž A J
1. UVOD.............................................................................................................................1
2. SOCIOLOŠKI FAKTORI KRIMINALITETA..............................................................2
3. PODJELA NEPOSREDNIH SOCIOLOŠKIH FAKTORA KRIMINALITETA..........3
3.1. Društveno-ekonomski faktori kriminalnog ponašanja.............................................3
3.1.1. Kriminalitet i industrijalizacija.....................................................................3
3.1.2. Ekonomska kriza i provredna depresija kao uzroci kriminaliteta.................3
3.1.3. Siromaštvo i kriminalitet..............................................................................4
3.1.4. Bogatstvo i kriminalitet................................................................................4
3.1.5. Nezaposlenost i kriminalitet........................................................................5
3.1.6. Zanimanje (profesija) i kriminalitet............................................................5
3.1.7. Turizam i kriminalitet.................................................................................6
3.2. Idejno-politički faktori kriminaliteta......................................................................7
3.2.1. Uticaj rata i ratnih uslova kriminalitet........................................................7
3.2.2. Obrazovanje i kriminalitet..........................................................................7
3.2.3. Masovni mediji i kriminalitet.....................................................................8
3.2.4. Religija i kriminalitet..................................................................................9
3.3. Socijalno-patološke pojave i kriminalitet.............................................................10
3.3.1. Alkoholizam i kriminalitet........................................................................10
3.3.2. Prostitucija i kriminalitet...........................................................................11
3.3.3. Narkomanija i kriminalitet.........................................................................11
3.4. Mikrogrupni faktori kriminaliteta.........................................................................12
3.4.1. Degradirana porodica kao faktor kriminaliteta.........................................12
3.4.2. Uticaj ulice na kriminalitet.........................................................................12
4. ZAKLJUČAK..............................................................................................................13
5. LITERATURA.............................................................................................................14
2. SOCIOLOŠKI FAKTORI KRIMINALITETA
„Kriminalitet je pojava u druptvu koja se manifestuje u vršenju društvenoopasnih dela koja su
zakonom utvrđena kao krivična dela.“
1
Kriminalitet je društvena pojava koja podrazumijeva sveukupnost krivičnih djela na određenom
prostoru i za određeno vrijeme. Za razliku od zločina, on je masovna pojava i najčešće se dijeli na
primarni i sekundarni kriminalitet. Primarni kriminalitet je vršenje kažnjivog djela prvi put koji je
prouzrokovan djelovanjem različitih društvenih i psihičkih činilaca. Dok je sekundarni kriminalitet
ponovno vršenje djela gdje uticaj ima i proces socijalne kontrole.
Mnogo je socioloških faktora koji mogu imati uticaj na razvoj kriminaliteta. Tako da društveno –
materijalni uslovi života, te ekonomske, klasne i druge osnovne strukture i protivriječnoti koje nastaju
i razvijaju se iz ovih uslova, predstavljaju osnovnu snagu koja određuje pojavu kriminalne djelatnosti
u krajnjoj instanci.
„Neposrednih kriminogenih uticaja može da bude veoma mnogo, što zavisi kako od pojednih
grupa, oblika i pojedinačnih delikvencija tako i od konkretnih okolnosti i situacija objektivnog
i subjektivnog karaktera. Pri tome se u literaturi prave razne podjele, shodno kriterijima koje
ističu pojedini autori kao rukovodna načela za njihovo diferenciranje.
U ovome radu podelilil smo neposredne sociogene uzroke i uslove kriminalnog ponašanja na
sledeće osnovne grupe:
1. društveno-ekonomski faktori kriminalnog ponašanja;
2. političko-idejni faktori kriminalnog ponašanja;
3. mikrogrupni faktori kriminalnog ponašanja;
4. uticaji drugih pojava socijalne patologije na javljanje kriminaliteta;
5. ostali kriminogeni uticaji.“
2
1
M. Srdić (ur.),
Pravna enciklopedija
, Savremena administracija, Beograd, 1979., 584.
2
M. Milutinović,
Kriminologija
, Savremena administracija, Beograd, 1985., 325
3. PODJELA NEPOSREDNIH SOCIOLOŠKIH FAKTORA
KRIMINALITETA
3.1.
Društveno-ekonomski faktori kriminalnog ponašanja
3.1.1. Kriminaltet i industrijalizacija
„Statistike mnogih zemalja koje se nalaze u procesu nagle indistrijalizacije pokazuju da u tim
zemljama dolazi do porasta kriminaliteta. Ovaj zaključak se u prvom redu odnosi na
omladinsku delikvenciju koja pokazuje trend stalnog porasta. Na osnovu toga su neki
kriminolozi postavili hipotezu o korelaciji između industrijskog razvoja, urbanizacije i sa tim
najbliže povezanog procesa migracije i pojave kriminaliteta.
Indutrijalizacija i urbanizacija redovno su praćene većom pokretljivošću stanovništva iz sela u
grad koja se u literaturi naziva migracijom. Tim putem dolazi do naglog priliva seoskog življa
u gradove, a ta pojava je povezana sa kriinalnim i sociopatskim ponašanjem. Ako pogledamo
kakva je teritorijalna rasprostranjenost kriminaliteta, možemo utvrditi da je kriminalitet češći i
rasprostranjeniji u gradovima nego u ruralnim područjima. Zapažena je isto tako i činjenica da
kvota kriminaliteta raste sa brojem stanovnika u gradu: što veći grad, to veća kvota
kriminaliteta.“
3
3.1.2. Ekonomska kriza i privredna depresija kao uzroci kriminaliteta
Porast kriminaliteta se veže i za period privrednih depresija i globalnih ekonomskih kriza. S
obzirom da u takvim okolnostima dolazi do okudica materijalnih dobara to vodi do naglog
porasta cijena koje uglavnom prelaze granice kupovne moći velikog broja stanovništva.
Belgijski matematičar, sociolog i statističar, Adolphe Quetlet, je tridesetih godina prošlog stoljeća prvi
postavio teoriju o tome da ekonomske krize i privredna depresija znatno utiču na materijalnu
društvenu situaciju i samim tim na porast kriminaliteta.
Pored toga, bitno je napomenuti da uticaj ekonomske krize i privredne depresije ne znači automatsko
povećanje ne znači i automatsko i bezuslovno povećanje kriminaliteta. Sa ekonomskom krizom i
privrednom depresijom bitno je povezati i niz drugih društvenih faktora koji utiču na kriminalitet. Pa u
prilog tome možemo reći da ova situacija dovodi do rascjepljenja građana na siromašne i bogate, i iz te
situacije dolazi do pojave kriminaliteta. To se osjeti u svim oblicima njihovog života, sve više je ljudi
koji ostaju bez posla, zatim se plate konstantno smanjuju bez obzira da li to preduzeće u kojem je
pojedinac zaposlen, dobro posluje ili ne. Ekonomska kriza uticala je na porast imovinskog
kriminaliteta, ali i na porast organizovanog kriminaliteta i korupcijskih krivičnih djela.
3.1.3. Siromaštvo i kriminalitet
3
R. Mlađenović-Kupčević,
Kriminologija
, Fakultet kriminalistikih nauka, Sarajevo, 2001., 164.
