Nervni sistem
- Deli se na centralni i periferni. Centralni čine mozak i kičmena moždina, a periferni čine moždani nervi (kranijalni,
izlaze iz mozga) i moždanski (spinalni, izlaze iz kičmene moždine).
- Siva masa – nju čine tela nervnih ćelija
- Bela masa – nju čine nastavci nervnih ćelija (aksoni)
- Najprostiji tip nervnog sistema (mrežast) javlja se prvi put kod dupljara
- Tipovi nervnog sistema: mrežast, vrpčast, ganglioneran, lestvičast, cevast (kod sisara)
- Autonomni nervni sistem – deo perifernog n.s. koji ima samostalnost (kontroliše disanje, rad srca...) i on može biti
simpatički (ubrzava) i parasimpatički (usporava)
Centralni n.s.
- Mozak i kičmena moždina
-
Kičmena moždina
(medula spinalis) je najstariji deo nervnog sistema
- Nalazi se u kičmenom stablu, debljine malog prsta, sastoji se od velikog broja nerava
- Uloga kičmene moždine: refleskne reakcije (to su sve fleksije i ekstenzije kontrolisane iz kičmene moždine kao npr.
Hodanje, uspravljanje, kijanje...), refleskne reakcije su brze, kratke, bez volje, automatizovane i predvidive
-
Raspored sive i bele mase je obrnut u odnosu na veliki mozak – bela masa je spolja, a siva se nalazi unutra. Siva masa
na poprečnom preseku daje oblik latiničnog slova H, naime, ona obrazuje jedan par leđnih i jedan par trbušnih rogova.
Sa leđnih rogova polaze senzitivna, a sa trbušnih motorna nervna vlakna pa se po izlasku iz kičmene moždine sjedinjuju
u zajednički nerv. Belu masu čine uzlazna i silazna nervna vlakna kojima se provode nadražaji ka mozgu kao i impulsi od
mozga ka raznim organima. Kičmena moždina je prema tome sprovodnik nadražaja u pravcu mozga (uzlazna nervna
vlakna) kao i impulsa koji se šalju od mozga (silazna vlakna).
- Povezana je sa mozgom spinotalamočkim putem (ushodni) – tim putem preko kičmene moždine do talamusa pa u
koru velikog mozga idu sve informacije prikupljene od receptora (sa periferije tela) pod uslovom da nisu refleksne
reakcije (njih kontroliše samo kičmena moždina)
i piramidalnim putem (nishodni) – silazni put koji vodi od kore velikog mozga kroz talamus u kičmenu moždinu i dalje se
spušta niz kičmenu moždinu, informacija se prenosi do efektora. Ovi putevi se ukrštaju u kičmenoj moždini pa zato leva
strana mozga kontroliše desnu stranu tela i obrnuto
- Pri prekidu piramidalnog puta dolazi do paraplegije (1 par ekstremiteta ne funkcioniše) i kvadriplegije (2 para)
- Spinalni šok – prekid puteva, paraliza delova tela ispod mesta prekida kičmene moždine (ostaju refleski ali se gubi
sposobnost voljnih radnji)
- Kroz kičmenu moždinu prolazi kanal ispunjen tečnošću (likvor-cerebrospinalna tečnost) koji se širi u 4 moždane
komore
Moždano stablo
- To je najprimitivniji deo nervnog sistema, produžava se na kičmenu moždinu, u njemu se nalaze centri za vitalne
funkcije i ako dođe do prekida moždanog stabla dolazi do prekida vitalnih funkcija
- Delovi:
1.
Produžena moždina
(Medula oblongala)
2.
Vaorijev most
(Pons Valori) – spaja produženu moždinu i srednji mozak
3.
Srednji mozak
(Mesencephalon)
- Spinalni nervi (31 par) – od toga su 12 pari moždanski nervi (
kranijalni
):
1. Motorni – III, IV, VI, XI, XII
2. Senzitivni – 0, I, II, VIII
3. Mešoviti – V, VII, IX, X
-- Motorni:
III, IV, VI – nervi oka, pokreću očnu jabučicu
XI – pokreće trapezaste mišiće (lopatice, leđa)
XII – pokreće jezik
-- Senzitivni:
0 – iz sluzokože nosa, kod nas slabo razvijen
I – mirisni nerv
II – očni nerv (fotoreceptor)
VIII – slušni nerv, prima informacije iz statoakustičnog aparata (čulo sluha i ravnoteže)
-- Mešoviti (motorni+senzitivni):
V – trograni nerv – zaslužan za bolove lica i zuba i mimiku, lice preko jedne grane, zubi preko druge; 1. i 2. grana su
motorne, a 3. je senzitivna pa preko nje prima informacije sa kože lica i zuba i srednjeg uha
VII - facijalni nerv - kad se upali dolazi do deformacije lica
IX – ždrelni nerv – utiče na pljuvačne žlezde, čulo ukusa, govor, prima inf. iz grkljana, jezika i ždrela
X – vagus ili lutalac (najveći nerv) – grana se na puno delova, kontroliše glavu, vrat, pluća, dijafragmu, srce, abdomen,
digestivni sistem. Ako se vagus poremeti srce brže kuca
- Retikularna formacija – prolazi kroz moždano stablo, mrežasta je (zbog umreženih nerava sa puno sinapsi) i u njoj se
nalaze mnogi centri
1. Produžena moždina
- Čvor života, u sebi sadrži retikularnu formaciju i jedra XII, XI, X, IX nerava (ždrelo, grkljan, disanje, vagus, kijanje,
lučenje pljuvačke i sve autonomne radnje)
- U njoj se nalaze sledeći centri:
1. Kardio-inhibitorni
– vagus kontroliše puls (usporava ga), pa ako dođe do greške puls raste i do 150bpm
2. Apreustički centar – za disanje, šalju se informacije preko kičmene moždine do međurebarnih mišića te se oni šire i
pomeraju pluća
3. Centar za krvne sudove – kontroliše promer (debljinu) krvnih sudova
4. Centri za automatske radnje
2. Valorijev most
- U sebi sadrži tela V, VI, VII, VIII nerava
- U njegovoj retikularnoj formaciji su centri koji orijentišu telo u prostoru
- VIII ner je povezan sa statoakustičnim aparatom unutrašnjeg uha, pa dovodi informacije o zvuku i položaju glave i
ravnoteže do Valorijevog mosta, stoga Valorijev most utiče na refleksne pokrete uzrokovane zvukom
- U njemu se takođe nalaze refleksni centri za treptanje, suzenje, žvakanje
- Sve informacije sa receptora kože lica i zuba i uha primaju se preko jedne grane V kranijalnog nerva
- Preko VII nerva Valorijev most reguliše kompletnu mimiku lica
- Funkcija Valorijevog mosta je u refleksnim motornim radnjama, on održava stalan tonus mišića (držanje glave
uspravno, vrši fleksiju antigravitacionog mišića, uspravno držanje tela i podizanje)
- Centri za budnost (nalaze se u produženoj moždini) povezani su sa centrima za držanje (nalaze se u V. mostu) pa zato
pada glava kad nam se spava
3. Srednji mozak
- Sastoji se iz krovnih ploča i moždane drške
- U gornjem sloju srednjeg mozga nalaze se jedra III i IV nerva i u tom sloju nalaze se donje slušne i gornje vidne kvržice,
odnosno ovaj deo srednjeg mozga obrađuje informacie za refleksno pomeranje očiju (npr. zatvaranje očiju na svetlost)
- Crveno jedro i supstancija nigra su motorni centri srednjeg mozga i oni pripadaju ekstrapiramidalnom putu
- Ekstrapiramidalni put - iz motornih centara kore velikog mozga se spušta preko srednjeg mozga pa zatim kroz kičmenu
moždinu i uz pomoć ovog puta se pomeraju ekstremiteti
- Ako se crveno jedro ili pogotovo nigra oštete dolazi do Parkinsonove bolesti (drhtanje)
