1
UNIVERZITET CRNE GORE
PRAVNI FAKULTET U PODGORICI
Seminarski rad:
NEZAVISNI DIREKTORI
Mentor:
Student:
Podgorica, novembar 2019.godine
2
REZIME
Nezavisni direktor je lice čija funkcija člana upravnog odbora predstavlja njegovu jedinu
vezu sa društvom. Od nezavisnog direktora kao člana upravnog odbora može se očekivati da
objektivno i nepristrasno prosuđuje prilikom donošenja odluka samo ukoliko je nezavisan od
društva, članova izvršnog organa i kontrolnog akcionara, kao i povezanih članova uprava
povezanih društava i kontrolnih akcionara povezanih društava. Za nezavisne članove najčešće se
imenuju izvršni direktori nekonkurentskih društava.
Član upravnog odbora neće se smatrati nezavisnim ukoliko sa licima u odnosu na koja
treba da bude nezavisan ima poslovne, porodične i druge veze, koje utiču ili mogu uticati na
objektivno i nezavisno prosuđivanje prilikom donošenja odluka.
Ključne riječi:
nezavisni direktor, upravni odbor, akcionar, povezana društva,
4
ZAKLJUČAK...............................................................................................................25
LITERATURA..............................................................................................................27
UVOD
Korporativno upravljanje se posljednjih decenija u kontinuitetu bavi utvrđivanjem
optimalne strukture članstva u upravnom odboru. Pravni položaj direktora, njegova uloga i
značaj, ovlašćenja, a naročito način izbora i odgovornost za upravljanje privrednim subjektima,
predstavljaju pitanja koja su često u fokusu šire društvene javnosti.
Prema ranije važećem Zakonu o preduzećima
1
organi javnog preduzeća - društva bili su
upravni odbor i direktor, a u odgovarajućim djelatnostima glavni i odgovorni urednici. Takođe,
bilo je propisano da se, ukoliko se javno preduzeće - društvo organizuje kao akcionarsko
društvo, obrazuje i skupština. U javnom preduzeću - društvu može se obrazovati odbor direktora.
Javna preduzeća osnivala su se, organizovala i poslovala na način kojim se obezbjeđuje
efikasnost upravljanja, operativnost u donošenju odluka i obaveznost njihovog sprovođenja u
okviru sistema, te ostvarivanje poslovnih odnosa na tržišnim uslovima privređivanja u cilju
ostvarivanja dobiti. Direktor rukovodi radom odbora direktora i njega imenuje i razrješava
upravni odbor uz saglasnost osnivača. Takođe, predstavlja i zastupa javno preduzeće; organizuje
i rukovodi procesom rada i vodi poslovanje javnog preduzeća; samostalno donosi odluke i
odgovara za zakonitost rada javnog preduzeća; predlaže osnove poslovne politike, program rada i
plan razvoja i preduzima mjere za njihovo sprovođenje; izvršava odluke upravnog odbora;
imenuje i razrješava direktora preduzeća u sastavu, kao i druga lica sa posebnim ovlašćenjima i
odgovornostima; vrši i druge poslove određene zakonom i statutom.
Prema aktuelnom Zakonu o privrednim društvima
2
, odbor direktora je organ koji se
obavezno bira u svakom društvu i koji ima konstitutivni značaj za osnivanje društva, jer bez
1
Zakon o preduzećima,
Službeni list SRCG, br. 6/91
2
Zakon o privrednim društvima,
Službeni list Crne Gore, br. 017/07, 080/08, 040/10, 036/11, 040/11.
5
izbora ovog organa osnivačkoj skupštini nije moguće izvršiti početnu registraciju društva.
Struktura članova odbora direktora je u domenu statutarnog izbora. Često se ranije zahtijevalo da
pojedinci budu akcionari društva ili rezidenti države u kojoj društvo ima domicil, ili i jedno i
drugo. Danas, saglasno statutu društva, članovi odbora direktora mogu biti i lica koja nijesu
akcionari, zaposleni u društvu, lica koja su van radnog odnosa u društvu, domaća ili strana lica,
manjinski akcionari,
Najjednostavnije rečeno, nezavisan direktor je lice čija funkcija člana upravnog odbora
predstavlja njegovu jedinu vezu sa društvom. Konkretnije, član upravnog odbora neće se smatrati
nezavisnim ukoliko sa licima u odnosu na koja treba da bude nezavisan ima poslovne, porodične
i druge veze, koje utiču ili mogu uticati na objektivno i nezavisno prosuđivanje prilikom
donošenja odluka.
Od nezavisnog direktora kao člana upravnog odbora može se očekivati da objektivno i
nepristrasno prosuđuje prilikom donošenja odluka samo ukoliko je nezavisan od društva, članova
izvršnog organa i kontrolnog akcionara, kao i povezanih članova uprava povezanih društava i
kontrolnih akcionara povezanih društava.
Uzimajući u obzir sve poznate informacije o temi i ciljevima istraživanja, u prikupljanju
podataka radi sticanja određenih saznanja vršena su istraživanja sljedećim metodama: dedukcije,
indukcije, analize i sinteze. Od metoda prikupljanja podataka prvenstveno je korištena analiza
dokumenata kao operativni metod prikupljanja podataka. Konkretna tehnika koja je upotrije
-bljena u okviru analize dokumenata je kvalitativna analiza dokumenata, koja podrazumijeva,
između ostalog, analizu zvaničnih dokumenata kojima se reguliše ova problematika (zakoni,
uredbe, podzakonski propisi i sl.). Baza informacija koja je korištena u izradi ovog naučno-
istraživačkog rada je dostupna literatura, naučni radovi koji se bave problematikom pravnog
statusa nezavisnih direktora u privrednim društvima, razne publikacije, časopisi i slično.
Struktura rada podijeljena je na dva poglavlja.
U
prvom poglavlju
analizirani su pojam i funkcija upravljanja direktora u privrednim
društvima, sa osvrtom na etimologiju pojma direktor, funkciju upravljanja direktora kao organa
upravljanja u privrednim društvima.
Drugo poglavlje
posvećeno je analizi položaja nezavisnog direktora u privrednim
društvima, sa posebnim osvrtom na njegov položaj u savremenoj tržišnoj privredi.
7
vrši samo jedno lice, dok je kolegijalni poslovodni organ sastavljen od više lica. Ukoliko je u
pitanju kolegijalni organ tada on bira predsjednika. Predsjednik i članovi kolegijalnog
poslovodnog organa funkciju poslovođenja vrše zajednički. Inokosni poslovodni organ
poslovodne funkcije obavlja sam, s tim što može imati jednog ili više zamjenika, odnosno
pomoćnika. Direktor može imati zamjenika ukoliko je to predviđeno opštim aktom preduzeća.
Ukoliko ne postoji zamjenik direktora opštim aktom potrebno je propisati pravo direktora da
odredi koji će ga zaposleni u društvu zamjenjivati u slučaju kada je on onemogućen da obavlja
svoje funkcije. Direktor može imati jednog ili više pomoćnika za razne resore ukoliko je tako
regulisano opštim aktom.
5
Obaveznost direktora kao organa akcionarskog društva nije riješena na jedinstven način
u nacionalnim zakonodavstvima. U zavisnosti od zakonskih rješenja može se govoriti o direktoru
kao obaveznom ili fakultativnom organu akcionarskog društva. Direktor je obavezan, poseban i
samostalan organ preduzeća i dio je uprave društva koju čini sa upravnim odborom, ukoliko
upravni odbor postoji. Radi se o organu poslovođenja, koji zajedno sa upravnim odborom čini
upravu preduzeća. Može predstavljati i cjelokupnu upravu u preduzeću ukoliko se ne formiraju
drugi organi preduzeća.
Kada je direktor određen kao obavezni organ poslovodnu funkciju u društvu ne može da
vodi neki drugi organ ili lice. Ukoliko nijesu formirani drugi organi tada sam direktor predstavlja
upravu u cjelini.
Direktor je profesionalni organ koji mora da posjeduje visok obrazovni i profesionalni
nivo i razvijen osećaj odgovornosti za poslovni uspjeh
.
6
Dakle, direktor je organ koji mora da
postoji u akcionarskom društvu, budući da se radi o stručnom i profesionalnom organu koji vodi
poslovanje društva i koji je odgovoran za zakonitost rada društva, kao i svih drugih organa
društva.
1.2.
Nadležnost direktora – konceptualno definisanje
Kroz različite vremenske epohe, transformacija funkcije direktora jeste proces koji je
obilježio evoluciju uloge i značaja direktora. U tom smislu, potrebno je objektivno sagledati i
5
Jankovec I.,
Privredno pravo
, Sl.list SRJ, Beograd, 1999, str.184.
6
Carić S.,
Pravni položaj privrednih organizacija
, Novi Sad, 1997,str.92.
