1
Norma i kultura standardnoga jezika
FUNKCIJA JEZIKA:
PSIHOLOŠKA,SOCIOLOŠKA,ETNIČKA,SEMIOLOŠKA,
KOMUNIKOLOŠKA,KULTUROLOŠKA
JEZIK
“JEZIK JE SLOŽEN SISTEM ZNAKOVA )SA PRAVILIMA ZA NJIHOV IZBOR, KOMBINOVANJE I
UPOTREBU) POMOĆU KOJIH SE LJUDI U ODREĐENOJ DRUŠTVENOJ ZAJEDNICI
MEĐUSOBNO SPORAZUMEVAJU, ISKAZUJU SVOJE MISLI I OSEĆANJA, I OBELEŽAVAJU SE
KAO PRIPADNICI ODREĐENE ZAJEDNICE, ILI PAK ODREĐENE DRUŠTVENE GRUPE U
OKVIRU NJE.” (M.Šipka, Kultura govora)
DVE NORME -DIJALEKATSKA NORMA;STANDARDNA NORMA
NARODNI JEZIK
“NARODNI JEZIK JE SKUP SVIH NARODNIH GOVORA ILI DIJALEKATA KOJI PO NEKIM
SVOJIM BITNIM KARAKTERISTIKAMA, PRE SVEGA PO ZAJEDNIČKOJ SUPSTANCI I
STRUKTURI, PREDSTAVLJAJU CELINU I RAZLIKUJU SE OD DRUGIH, SUSEDNIH
DIJALEKATSKIH SISTEMA, OD SUSEDNIH JEZIKA, IAKO TU, KAD JE REČ O SRODNIM
JEZICIMA, NEMA OŠTRIH GRANICA.”(M.Šipka, Kultura govora)
NARODNI JEZIK -DIJASISTEM RANGA JEZIKA (RAZNOLIKOST,
NEUJEDNAČENOST;RAZGOVORNI/KOLOKVIJALNI JEZIK )
KNJIŽEVNI JEZIK I JEZIK KNJIŽEVNOSTI
KNJIŽEVNI JEZIK -STANDARDNI JEZIK-JEZIK KNJIGE
JEZIK SVIH ČLANOVA JEDNE ZAJEDNICE, ČIJIH SE GRAMATIČKIH PRAVILA TAJ JEZIK
PRIDRŽAVA KAKO BI SE OBEZBEDILA KOMUNIKACIJA NA VIŠEM LINGVOKULTURALNOM
NIVOU.
JEZIK KOJIM SU NAPISANE KNJIGE SVAKE VRSTE, JEZIK KOJI JE U JAVNOJ UPOTREBI,
NORMIRANI JEZIK – ONAJ KOJI ODOBRAVAJU LINGVISTI.
JEZIK KNJIŽEVNOSTI JE JEZIK UMETNOSTI – JEZIK KOJIM SU NAPISANA UMJETNIČKA
DJELA (ŠIRI POJAM OD KNJIŽEVNOG JEZIKA)
STANDARDNI JEZIK JE POSEBNO ODABRAN-NORMIRAN ,STANDARDIZOVAN IDIOM. IMA
FUNKCIJU ZADOVOLJAVANJA MNOGOSTRUKIH DRUŠTVENIH POTREBA
FUNKCIONALNO RAZUĐEN
NASTAJE IZBOROM STRUKTURE JEDNOG DIJALEKTA
NOVOŠTOKAVSKI SRPSKI/HRVATSKI/BOSANSKI
TOSKANSKI ITALIJANSKI
KASTILIJANSKI ŠPANSKI...
KNJIŽEVNI (STANDARDNI) JEZIK je JEZIK
OBRAZOVANJA,NAUKE,UMETNOSTI,ADMINISTRACIJE,MEDIJA
POSTUPCI JEZIČKE STANDARDIZACIJE
SELEKCIJA -ODABIRANJE
DESKRIPCIJA-OPISIVANJE
KODIFIKACIJA-PROPISIVANJE
ELABORACIJA-RAZRAĐIVANJE
AKCEPTUACIJA-PRIHVATANJE
IMPLEMENTACIJA-PRIMENJIVANJE
EKSPANZIJA-ŠIRENJE
KULTIVACIJA-NEGOVANJE
2
EVALUACIJA-VREDNOVANJE
REKONSTRUKCIJA-PREPRAVLJANJE NORME
FUNKCIJA KNJIŽEVNOG JEZIKA:REDUKCIJA JEZIČKE RAZNOLIKOSTI U GEOGRAFSKOM I
DRUŠTVENOM PROSTORU DATE ZAJEDNICE, ČIME SE OLAKŠAVA KOMUNIKACIJA IZMEĐU
RAZLIČITIH GRUPA GOVORNIKA, KAO I RAZLIČITIH GENERACIJA ISTOG JEZIKA.
KNJIŽEVNI JEZIK JE NADDIJALEKATSKI OBLIK JEZIKA.OSOBINE STANDARDNOG JEZIKA
AUTONOMNOST
NORMIRANOST
VIŠEFUNKCIONALNOST
STABILNOST U PROSTORU
STABILNOST U VREMENU
NORME KNJIŽEVNOG IZRAŽAVANJA
NORMA JE SVEUKUPNOST PROPISANIH I OBAVEZNIH PRAVILA DOBRE UPOTREBE JEZIKA
KOJI SLUŽE KAO MERILO JEZIČKE ISPRAVNOSTI I UZOR SVIM KORISNICIMA JEZIKA
OBA VIDA IZRAŽAVANJA –
PISMENI
I
USMENI
PRIMENA NORME U GOVORU I U PISANJU PREDSTAVLJA OSNOV KULTURE IZRAŽAVANJA!
Norma jednog jezika je promjenljiva kategorija, kao što je promjenljiv i jezik.
OSNOVE NOPRME KNJIŽEVNOG IZRAŽAVANJA SU:
1. GRAMATIČKA NORMA (DELI SE NA: FONETSKU, MORFOLOŠKU, SINTAKSIČKU)
2. LEKSIČKA NORMA
3. ORTOEPSKA NORMA
4. ORTOGRAFSKA NORMA
5. STILISTIČKA NORMA
1. GRAMATIČKA NORMA
ODREĐUJE PRAVILNOST IZRAŽAVANJA U GOVORU I PISANJU
IZVIRE IZ PRIRODE I DUHA JEZIKA
USMJERAVA RAZVITAK JEZIKA
MORA BITI OPĆEPRIHVAĆENA
NJOME SE UTVRĐUJU GRAMATIČKE KATEGORIJE PROMENLJIVIH VRSTA RIJEČI (lice,vrijeme,
način, rod, broj, padež ... )
GRAMATIKA ODREĐUJE PRAVA I NEPRAVA ZNAČENJA RIJEČI (indikativ, relativ, modalnost...)
2. LEKSIČKA NORMA
VODI RAČUNA O ČISTOTI JEZIKA
ODREĐUJE REČI NAŠEG KNJIŽEVNOG JEZIKA I OCENJUJE NJIHOVIO ZNAČENJE
KONTROLIŠE PREUZIMANJE STRANI RIJEČI (POSUDBENICA/POZAJMLJENICA/TUDJICA
/VARVARIZAMA)
KONTROLIŠE OŽIVLJAVANJE ZASTARELIH REČI (ARHAIZAMA) I ODREĐUJE KONTEKST U
KOJEM MOGU BITI UPOTREBLJENE
3. ORTOEPSKA NORMA
ODREĐUJE PRAVILNOST IZGOVORA REČI
POSEBNO VODI RAČUNA O PRAVILNOM NAGLAŠAVANJU-PROZODIJA
PRIMENJUJE SE SAMO U GOVORU
NAŠ JEZIK IMA RAZVIJEN AKCENATSKI SISTEM I IMA POSTAKCENATSKE DUŽINE ŠTO GA
ČINI TEŠKIM – ALI I LEPIM
4. ORTOGRAFSKA NORMA- PRAVOPISNA NORMA
1. PRAVILA O PISANJU VELIKOG I MALOG SLOVA
2. SASTAVLJNO I RASTAVLJENO PISANJE RIJEČI
3. PISANJE POJEDINI SUGLASNIKA
4. UPOTREBA SKRAĆENICA
