UNIVERZITET ZA POSLOVNE STUDIJE
FAKULTET ZA POSLOVNE I FINANSIJSKE STUDIJE
SEMINARSKI RAD
MONETARNE I JAVNE FINANSIJE
Novac i novčana masa
Student: Profesor :
Doc.dr. Kristijan Ristić
Istočno Sarajevo
SADRŽAJ
Uvod..............................................................................................................3
1. Porijeklo i pojam novca............................................................................4
2. Razvoj i oblici novca.................................................................................5
2.1. Naturalni (robni) novac..........................................................................5
2.2. Metalni (kovani) novac...........................................................................5
2.3. Novčanice (surogati novca)....................................................................6
2.4. Žiralni (depozitni) novac........................................................................7
3. Elektronski novac......................................................................................8
4. Funkcije novca...........................................................................................9
4.1. Novac kao mjera vrijednosti.................................................................9
4.2. Novac kao prometno sredstvo...............................................................10
4.3. Novac kao sredstvo zgrtanja blaga........................................................10
4.4. Novac kao platežno sredstvo.................................................................11
4.5. Novac kao svjetski novac......................................................................11
5. Ponuda i tražnja novca..............................................................................12
6. Novac u međunarodnom prometu.............................................................13
7. Novčana masa..........................................................................................14
8. Zaključak.....................................................................................................16
9. Literatura......................................................................................................17
UVOD
Novac je nastao pojavom viška vrijednosti ,tj. u periodu prvobitne ljudske zajednice kada dolazi do proatne svojine. U periodu razvoja ljudskog društva kada se
trampom obezbjedjivala razmjena jedne robe za drugu,ulogu novca vršili su razni predmeti.
U svijesti ljudi novac je moćna sila koja vlada nad njima i koja ih fascinira. U savremenom razgovoru riječ novac označava mnogo toga. To je simbol društvenog
položaja, dostignutog nivoa blagostanja, ali i glavni razlog mnogih kriminalnih djela.
3.Novčanice (surogati novca)
-
certifikati
-
banknote
-
papirni novac
4.Žiralni (depozitni) novac.
2.1. NATURALNI (ROBNI) NOVAC
Razvojem trampe razvile su se robe veće upotrebne vrijednosti koje predstavljaju robni novac. Takav novac (razne robe kao što su platno, koža …) odgovara
prilikama u kojima je nastao. Ukratko, to su predmeti koji su izgubili upotrebnu vrijednost, pa postali simboli vrijednosti i sredstva koja služi za nabavku druge
robe. Prometni procesi i ovdje su omogućili da se robni novac zamjeni simboličnim novcem, bez vlastite unutrašnje vrijednosti, ali koji svoju vrijednost crpe iz
odnosa reprezentacije prema pravom novcu. Više se nije mijenjalo cijelo krzno za veliku količinu žita već samo dio krzna za malu količinu žita. Ujedno, to su i
prvi surogati novca.
Karakteristike kovanog novca kao opšteg ekvivalenta jesu:
1)
trajnost,
2)
djeljivost,
3)
homogenost,
4)
identičnost i
5)
rijetkost.
Posebne karakteristike zlata su
:
1.
zamjenjivost (proizlazi iz homogenosti materije)
2.
djeljivost (djelovi vrijede kao i cjelina)
3.
trajnost (nema oksidacije)
4.
kovnost (promjena oblika ne utiče na količinu i kvalitetu)
5.
prenosivost (mala količina ima veliku vrijednost)
6.
prepoznatljivost
7.
korisnost (visok stepen potražnje i laka zamjena za potrebni proizvod)
5
2.3. NOVČANICE (SUROGATI NOVCA)
Novčanica je papirna cedulja sa otisnutom novčanom vrijednosti čija vrijednost je određena vrijednošću one količine zlata koja proizlazi iz njene nominalne
vrijednosti. Taj oblik novčanice je zamjenjiv ili konvertibilan za zlatni ili drugi kovani novac pune vrijednosti.
Certifikati
Certifikati su potvrde o položenom iznosu u valutnom novcu (valutnom metalu), koji se vraća imaocu potvrde na njegov zahtjev, tj. to su potvrde o pravom
depozitu (
depozitum regulare
). Prvi su pojavni oblik novčanog surogata, a cirkuliraju u prometu umjesto deponiranog valutnog novca, znači nemaju novčani
učinak na ponudu novca (jer je količina novca u opticaju ostala ista). Certifikati, doznačnice, uputnice, mjenice i slični instrumenti, samo su zamjenjivali
punovrijedan novac i njihova se vrijednost uvijek zasnivala na mogućnosti i sigurnosti njihove potpune zamjenjivosti u metalni novac. Pod tim uslovom oni su se
pokazali čak i pogodniji za plaćanje, jer su lakše i pogodniji za rukovanje, a smanjen je i rizik od krađe ili gubitka za razliku pri rukovanju gotovim novcem.2
Karakteristike plaćanja s certifikatima
:
-
certifikat se kod njegovog izdavaoca (banke) mogao zamijeniti za količinu zlata koja iz njega proizlazi, pa se plaćanje vršilo zlatnim novcem;
-
certifikatom se moglo plaćati tako da ga vlasnik koristi za plaćanje vjerovniku pa on sam odluči hoće li ga zamijeniti za zlato ili dalje s njim
trgovati.
Banknote
2
http://www.skriptologija.com
