FAKULTET ZA BEZBJEDNOST I ZAŠTITU
STUDIJSKI PROGRAM: BEZBJEDNOST I KRIMINALISTIKA
OBLICI POLITIČKOG PORETKA
- Seminarski rad -
MENTOR STUDENT
Banja Luka, decembar 2020. godinе
4
2 OBLICI POLITIČKOG PORETKA
Oblik političkog poretka, ili kako se još u literaturi ističe oblik političkog režima,
opredjeljuje se prema političkom nosiocu suverene državne vlasti. Termin „režim“ potiče iz
francuskog jezika (régime) i podrazumijeva sistem vladavine ili upravljanja. Preuzet je iz
latinske imenice
regimen
, što znači upravljanje (od glagola regere – vladati, upravljati,
rukovoditi).
1
Vršeći klasifikaciju političkih oblika, Aristotel je uočio da je najrespektabilnija podjela
koja potiče od standardizovanog pitanja „ko i kako“ vrši vlast. Riječ je o kriterijumu koji se
zasniva na kombinaciji broja onih koji vrše vlast i kvaliteta, tj. načina vršenja vlasti. Postavljeno
pitanje nije samo prosta polazna osnova za podjelu političkih oblika, već istovremeno i razlog za
njihovo vrijednosno razvrstavanje na dobre i loše oblike. Shodno tome, ovaj antički filozof
utvrđuje tripartitnu podjelu na monarhiju, aristokratiju i politeiu, kao dobre političke oblike,
kojima se suprotstavljaju loši politički oblici: tiranija, oligarhija i demokratija.
Politički poredak je oblik organizovanja društva koji ima određen izvor legitimiteta i
uređen odnos između zakonodavne, izvršne i sudske vlasti. Dakle, kao što je rečeno da se
politički poredak određuje prema nosiocu suverene državne vlasti, taj nosilac može biti većina ili
manjina naroda. Ukoliko državna vlast pripada većini naroda, ako ta većina vrši kontrolu nad
njihovim radom i postavlja se pitanje njihove odgovornosti za nezakonit i nesvrsishodan rad,
onda se takav politički poredak naziva demokratija. Nasuprot tome, ako državna vlast pripada
manjini, ako svoju vlast ne izvode iz volje većine niti su odgovorni za vršenje vlasti, onda se radi
o političkom poretku koji se naziva autokratija.
2
Politički režim u širem smislu, odnosno politički poredak, sastoji se iz dva elementa, od
kojih je prvi politički sistem. Svaki sistem, samim tim i politički, predstavlja „stabilnu i
funkcionalnu cjelinu (u ovom slučaju državu) sastavljenu iz dijelova (državnih institucija:
parlamenta, vlade, vojske itd.) koji su na skladan način povezani (odgovarajućim pravilima).
3
Druga (materijalna) komponenta političkog poretka je skup relevantnih delovanja političkih
aktera. Kao osnovna i najbitnija politička institucija, država je centar političke sfere i g
enus
1
Politički režim - pojam i vrste. Dostupno na:
https://ipf.rs/politicki-rezim-pojam-i-vrste/
. Pristupljeno: 13.12.2020.
2
Savić, S.:
Osnove prava
, PPGP “COMESGRAFIKA”, Banja Luka, 2005, str. 98.
3
Mitrović, M., Bovan, S.:
Osnovi sociologije i sociologija prava
, Službeni glasnik, Beograd, 2007, str. 60.
5
proximum
svih drugih političkih institucija, njihov supstantiv, pa se i relevantnim političkim
ponašanjima u okviru poretka smatraju sva društvena djelovanja u vezi sa njom.
4
U narednom dijelu biće riječi o demokratiji i autokratiji kao oblicima političkog poretka,
njihovim osnovnim obilježjima i karakteristikama, te vrstama demokratije i autokratije.
2.1 Demokratija
2.1.1 Pojam i osnovna obilježja
Demokratija je pojam o kojem se najviše govori u političkoj, pravnoj i sociološkoj nauci.
Odgovor na pitanje šta je to demokratija i šta je njen bitan sadržaj, različit je među teoretičarima,
a pogotovo među političarima. Objasniti samu riječ demokratija nije teško. Tako, riječ
demokratija potiče od grčkih riječi
demos
(narod) i
kratein
(vladati) - znači vladavinu naroda
(neki kažu vladavinu mnoštva). Izraz demokratija prilično je star i prvi put se sreće u Grčkoj.
Počeo je da se upotrebljava u Atini oko sredine 5. vijeka p.n.e.
Demokratija predstavlja politički poredak u kome je suveren narod, tj. njegova većina.
Nastala je prenosom vlasti sa kraljeva i aristokratije na narod kao kolektivno tijelo. S obzirom da
se radi o vladavini većine, ona je suprostavljena autokratiji, tj. vladavini jednog, oligarhiji, tj.
vladavini manjine moćnih i plutokratiji, tj. vladavini manjine bogatih. U demokratiji se na vlast
ne može doći putem nasljeđivanja ili nasilnim putem (pučem, revulocijom i sl.), jer se taj
postupak smatra nelegitimnim za demokratski poredak u kome se na vlast dolazi iskučivo putem
izbora.
5
Demokratija kao vladavina cjelokupnog naroda je istovremeno negacija države i
političkog režima. Kada cio narod vlada, onda nije ni potrebna država. Nema nad kim da se vrši
vlast. Zbog toga se o demokratiji govori kao vladavini većine naroda, kao procesu u kome treba
ostvariti što veće učešće naroda u vlasti. U tom procesu se ostvaruje demokratija a njena potpuna
realizacija znači nestajanje države. Za realizovanje demokratije potrebno je postojanje mnogih
uslova i elemenata, kao što su: garancija ljudskih prava, adekvatan nivo životnog standarda,
4
Politički režim - pojam i vrste. Dostupno na:
https://ipf.rs/politicki-rezim-pojam-i-vrste/
. Pristupljeno: 13.12.2020.
5
Savić, S.: op. cit., str. 89.
