Univerzitet za poslovne studije BANJA LUKA
Fakultet pravnih nauka
SEMINARSKI RAD IZ POSLOVNOG PRAVA
OBLIGACIONI UGOVOR
MENTOR:
STUDENT:
DOC. DR BRANA KOMLJENOVIĆ
Banjaluka, decembar 2017.
4
2. POJAM, OSOBINE I ZNAČAJ OBLIGACIONOG UGOVORA
Ugovor je saglasna izjava volje dva ili više lica imovinskog karaktera, radi
zasnivanja, izmjene ili prestanka obligacionog odnosa.
1
Ugovor uvijek predstavlja
dvostrani pravni posao. Suprotno tome, u jednostranom pravnom poslu postoji izjava volje
samo jedne strane koja proizvodi obligaciona dejstva (npr. javno obećanje nagrade i
izdavanje hartije od vrednosti).
Ugovor se, po pravilu, zasniva na načelima autonomije volje i konsensualizma.
Autonomija volje je mogućnost da se zaključi ili ne zaključi ugovor, da se izabere strana sa
kojom će se ugovor zaključiti te da se, u granicama prinudnih propisa, javnog poretka i
dobrih običaja, on uredi po njihovoj volji. Načelo konsensualizma izražava se u
mogućnosti strana da ugovor, u principu, zaključe prostom saglasnošću volja. Naime,
zaključenje ugovora ne podleže nikakvoj formi, osim ako je zakonom drukčije određeno, a
volja za zaključenje ugovora se može izjaviti rečima, uobičajenim znacima ili drugim
ponašanjem iz koga se sa sigurnošću može zaključiti o njenom postojanju.
2
Objektivno bitni
sastojci određuju se pravnim propisom, odnosno zakonom (npr.
prema čl.454. predmet i cijena su bitni sastojci ugovora o prodaji ili kod ugovora o zajmu
to je obaveza zajmodavca da preda zamjenljivu stvar u vlasništvo zajmoprimca,uz obavezu
ovog posljednjeg da vrati istu količinu i kakvoć
u).
Subjektivno bitni
sastojci ugovora određuju se voljom stranaka. To su oni sastojci
ugovora koji, gledano uopšteno, ne predstavljaju uslov nastanka ugovora. Međutim, za
jednu od ugovornih strana ti uslovi mogu predstavljati važan sastojak, bez kojeg ta strana
ne želi zaključiti ugovor. Ovdje je bitno da se o tim uslovima ugovarači slože i da ih kao
bitne ugovore. Pored bitnih, postoje još i prirodni, kao i slučajni (sporedni, uzgredni)
sastojci bligacionih ugovora.
U slučaju spora samo se objektivno bitni sastojci ugovora ne dokazuju, dok
postojanje subjektivno bitnih sastojaka ugovora mora dokazati ona strana koja se na njih
poziva.
1
Uporediti Jakšić, S.,
Obligaciono pravo,
Sarajevo, 1957, strana 91, Loza, B.,
Obligaciono pravo
, opšti dio,
Sarajevo, 1978, strana 81 i Milošević, Lj.,
Obligaciono pravo
, Beograd, 1974, str 54.
2
Član 67. stav 1. i Član 28. Zakona o obligacionim odnosima
5
3. PODJELA UGOVORA
Sloboda ugovaranja omogućava stranama zaključivanje mnoštva različitih ugovora
i onih koji nisu predviđeni dispozitivnim zakonskim odredbama. Pravna literatura
klasifikuje ugovore u grupe po određenim kriterijumima. Ova podjela ima i praktični
značaj pošto se posebna pravila u pogledu prava i obaveza ugovornih strana primjenjuju
samo na određenu grupu ugovora.
Prema odnosu prava i obaveza ugovori se dijele na: jednostrano obavezne i
dvostrano obavezne, teretne i dobročine te na komutativne i aleatorne. Jednostrano
obavezni ugovori stvaraju jednu ili više obaveza samo za jednu ugovornu stranu. Obaveze
nisu uzajamne nego jedna strana u ugovoru stiče prava (povjerilac), a druga obaveze
(dužnik). Jednostrano obavezni ugovori su npr.: ugovor o jemstvu, ugovor o poklonu,
ostava u kojoj nije ugovorena naknada za ostavoprimca. I jednostrano obavezni ugovori su
dvostrani pravni poslovi pošto su potrebne izjave volje obe ugovorne strane za njihovo
zasnivanje.
Dvostrano obavezni ugovori stvaraju uzajamne obaveze tako da obe ugovorne
strane stiču i prava i obaveze. Tako se u ugovoru o prodaji obavezuje prodavac da preda
stvar koju prodaje kupcu da na njoj stekne pravo svojine, a kupac se obavezuje da plati
cijenu. U zasnivanju dvostrano obaveznih ugovora strane polaze od načela jednake
vrednosti davanja, dok u jednostrano obaveznom ugovoru samo jedna strana je dužnik, a
druga povjerilac.
U teretnom ugovoru (oneroznom, ugovoru s naknadom) ugovorna strana za
prestaciju koju prima daje odgovarajuću naknadu. U dobročinom ugovoru (lukrativni,
besplatni, bez naknade) jedna ugovorna strana ne daje nikakvu naknadu za prestacije koje
prima od druge ugovorne strane. Svi dvostrano obavezni ugovori su istovremeno i teretni,
ali svaki jednostrano obavezni ugovor nije besteretan. Ugovor o posluzi i ostavi bez
naknade su, takođe, dobročini dok su ugovori: o djelu, o prodaji, o razmjeni, zakupu itd.
teretni.
Ako je u trenutku zaključenja ugovora izvestan odnos i visina obaveza i prava
odnosno obaveze jedne strane u dobročinom ugovoru, ugovor je komutativan. U kategoriju
komutativnih ugovora svrstava se najveći broj teretnih ugovora (ugovor o prodaji, zameni,
djelu, zakupu, zajmu s kamatom itd.).
7
Ugovor ne veže samo ugovorne strane nego i pripadnike grupe koju je reprezentovala
ugovorna strana i nezavisno da li su oni učestvovali i bili predstavljeni u vrijeme
zaključenja ugovora. U praksi se zaključuju i kolektivni ugovori o osiguranju života, o
osiguranju poljoprivrednih proizvoda kooperanata između poljoprivredne zadruge i
osiguravajućeg fonda, a takav karakter ima i prinudno poravnanje povjerilaca pošto on
proizvodi dejstvo za sve povjerioce istog dužnika i one koji su glasali protiv poravnanja,
ali su ostali u manjini.
Individaualni ugovor zaključuju dve ugovorne strane neposredno (bez obzira da li su
pravna ili fizička lica) i dejstvo ugovora se proteže na njih, a ne na treća lica koja nisu
učestvovala u njegovom zaključenju. Kolektivnim ugovorom se određuje sadržina budućih
individualnih ugovora, pa je ova podjela značajna kod ocene dejstva i punovažnosti
ugovora. Naime, odredbe individualnog ugovora ne mogu biti u suprotnosti sa kolektivnim
ugovorom koji ima snagu propisa.
Generalni (opštim, okvirnim) ugovorom ugovorne strane uređuju samo opšte
obaveze iz ugovora. Prestacije iz glavnog ugovora, koji je najčešće trajan, prostiru se na
svo vrijeme trajanja obligacionog odnosa između stranaka. Specijalnim (individualnim,
posebnim) ugovorom se konkretizuju (preciziraju) prava i obaveze ugovornih strana.
Specijalni ugovor ne može biti u suprotnosti sa generalnim ugovorom. Najčešće se
zaključuje generalni ugovor o građenju objekta, ako izgradnja traje duže vremena (npr.
nekoliko godina) i može se ostvariti u određenim fazama, a specijalnim ugovorom se
određuju radovi koji će se izvesti u kraćem vremenskom periodu (od 6 mjeseci ili jednu
godinu).
Na osnovu karaktera prestacije ugovori se mogu podijeliti naproste (jednostavne) i složene
(mešovite). Prosti (jednostavni) ugovori sastoje se od elemenata karakterističnih za
sadržinu samo jednog ugovora (npr. o posluzi, djelu, prodaji, zakupu). Složeni (mešoviti)
ugovori se sastoje od više različitih prostih ugovora koji zajedno čine jednu celinu, jedan
novi ugovor (npr. ugovor o ugostiteljskim uslugama).
Prema obavezi da se zaključi drugi ugovor ugovori se mogu podijeliti na
preliminarne ugovore (predugovore) i glavne ugovore. Predugovor (preliminarni ugovor)
je ugovor kojim se jedna ili obe strane obavezuju da zaključe drugi, glavni ugovor. Glavni
ugovor je drugi ugovor na čije su se zaključenje obavezale strane u predugovoru. Propisi o
formi glavnog ugovora važe i za predugovor ako je propisana forma uslov punovažnosti
ugovora.
