Oblik državnog uređenja

Siniša Karan:

Oblik državnog uređenja Bosne i Hercegovine

DOI:

10.7251/GFP1404156K

UDC:

341.218:342.28(497.6)

Siniša Karan

docent, Fakultet pravnih
nauka, Panevropski
univerzitet APEIRON,
Banjaluka

Oblik državnog ure

enja Bosne i

Hercegovine

Sažetak:

Devetnaest godina nakon uspostave Bosne i Herce-

govine, sa nesmanjenom žes nom i danas, u pravnoj i poli

koj

teoriji i praksi postoje velika neslaganja o prirodi državnog ure-

enja Bosne i Hercegovine.

Ona su se javila ve

u vrijeme donošenja Ustava Bosne i Herce-

govine, da bi kasnije bila nastavljena sa ve

im ili manjim inten-

zitetom i mul plikacijom razli

i h stavova.

Sporenja su uzrokovana ideološko-poli

kim razlozima, jer pre-

cizno de

nisanje oblika državnog ure

enja Bosne i Hercegovi-

ne nema samo nau

ni i teorijski, ve

i veliki prak

no-poli

zna

aj. O državnom ure

enju Bosne i Hercegovine raspravlja se

ne samo sa stanovišta njegove pozi vno-pravne prirode (de-
skrip vno), ve

i sa stanovišta njegovih poželjnih pravno-poli-

kih obilježja (preskrip vno). Ova dva stanovišta su u me

sobno suprotstavljena.

Ako se složimo sa polaznom premisom da je Bosna i Hercegovi-
na složena država, potrebno je da dodatni odgovor na pitanje
kakva je konkretna sadržina i priroda te složene države. Istra-
živanje speci

no složene prirode državnog ure

enja Bosne i

Hercegovine je mogu

e analizom ins tucija državne vlas koje

odražavaju en  tetsku strukturu, nosioce suvereniteta, kao i
paritet i konsenzus kao dominantne odrednice djelovanja   h
ins  tucija.

Klju

ne rije

Oblik državnog ure

enja, Ustav, federacija,

konfederacija, Dejtonski mirovni sporazum.

Ustavom Bosne i Hercegovine nije eksplicite utvr

oblik državnog ure

enja što bi znatno lakše odre

enje ustav-

nopravnog i fakti

kog odnosa entiteta i zajedni

kih institucija

BiH.

Analiza oblika državnog ure

enja koja bi mogla biti vri-

jednosno neutralna i zasnovana na strogo nau

nim kriterijima,

svejedno bi se suo

ila sa teško

ama koje proisti

u iz hibridnog

Mile Dmi

, Ustavnopravni status Republike Srpske u okviru Bosne i Her-

cegovine - normativno i stvarno, Republika Srpska - deset godina Dejton-
skog mirovnog sporazuma, Akademija nauke i umjetnosti Republike Srpske,
Banja Luka, 2005. str. 163.

Pregledni rad

Datum prijema rada:

10. jun 2014.

Datum prihvatanja rada:

23. jun 2014.

156

GODIŠNJAK FAKULTETA PRAVNIH NAUKA • Godina 4 • Broj 4 • Banja Luka, jul 2014 • pp. 156-167

karaktera tog ure

enja, a koje sadrži dominantne elemente federacije, ali i sa sadržajem

koji je atipi

an u nekim segmentima za moderne federacije, ali ne i apsolutni ustavni no-

vum.

Ustavna slika Bosne i Hercegovine izgleda vrlo neobi

no što nesumnjivo ima vrlo

zna

ajne i dalekosežne posljedice u odnosu na bi

e države, cjelokupni pravni poredak, slo-

bode i prava gra

ana, njihovu pravnu zaštitu i ukupne društvene i državnopravne tokove

koji jesu i koji slijede u Bosni i Hercegovini.

Oblik državnog ure

enja Bosne i Hercegovine, ma kako bio de

nisan, jeste speci

an, ali se može podvesti pod klasi

an oblik teorijski poznatog državnog ure

enja fede-

ralnog tipa. Istovremeno, naš je pokušaj de

nisanja speci

nosti takvog oblika državnog

ure

enja usmjeren na iznalaženje precizne de

nicije kroz utvr

ivanje prirode institucija

državne vlasti, kao i utvr

ivanje mnogobrojnih faktore koji su uticali na oblikovanje ta-

kvog državnog ure

enja i njegovih institucija takvih kakve jesu.

Važe

i Ustav Bosne i Hercegovine

je, i sa formalnog i sa materijalnog aspekta, spe-

an, svojevrstan i, kao takav, jedinstven u dosadašnjoj teoriji i praksi ustavnosti.

Spe-

nost u formalnom smislu se ogleda u samom na

inu nastanka Ustava Bosne i Herce-

govine, nastao kao rezultat odre

ene politi

ke volje i „zamišljenog“ u

eš

a gra

ana Bosne

i Hercegovine koje mu daju nepotvr

en demokratski legitimitet. Ustav je stvoren kao pro-

dukt volje me

unarodne zajednice i rezultat kompromisa politi

kih predstavnika sva tri

naroda.

Imaju

i na umu da je ustav najviši pravni akt jedne zemlje, njegovo donošenje

moralo je da se obavi uz poštovanje najviših standarda zakonodavne tehnike i po utvr

noj pravnoj proceduri, uz najširu demokratsku narodnu podršku.

U materijalnom smislu, izme

u ostalog, speci

nost se ogleda u tome da je Ustavom

Bosne i Hercegovine odre

eno da se država sastoji od dva entiteta, Republike Srpske i

Federacije Bosne i Hercegovine, sa razgrani

enim nadležnostima izme

u entiteta i insti-

tucija Bosne i Hercegovine.

Ustavni poredak Bosne i Hercegovine zasniva se na prin cipu

ravnopravnosti dva entiteta i tri konstitutivna naroda, sa supremacijom Ustava Bosne i
Hercegovine kojim je garantovan sadašnji ustavnopravni sistem.

Njime je, po red ostalog, utvr

eno da

e dotadašnja Republika Bosna i Her cegovina

dobiti novo ime „Bosna i Hercegovina” i nastavi ti svoje pravno postojanje po me

unarod-

Ibrahim Festi

, Neka pitanja državnosti Bosne i Hercegovine, referat podnesen na nau

nom skupu „Državnost

Bosne i Hercegovine i Dejtonski mirovni sporazum” održanom 10. aprila 1988. godine u organizaciji Pravnog
fakulteta Univerziteta u Sarajevu, Ameri

kog udruženja pravnika /Pravna inicijativa za Centralnu i Isto

Evropu - Ured u Sarajevu i Pravnog Centra Fonda otvoreno društvo BiH, a objavljen u istoimenoj publikaciji,
str. 138.

Ustav Bosne i Hercegovine, Aneks 4. Opšteg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini

ilorad Ekme

, Po

etak rata u Bosni i Hercegovini, spoljni uzroci gra

anskog rata u BiH, Beograd, 2001,

стр

.18.

Snežana Savi

, Konstitutivnost naroda u Bosni i Hercegovini, Pravna priroda preambule, Banja Luka, 2000,

str. 55; Rajko Kuzmanovi

, Ustavno pravo, Banja Luka, 2002., str. 305.

306.

Vidi šire: Dragan Batavelji

Novi ustav Srbije,

Pravni život, Beograd 2006. str. 1141.

Rajko Kuzmanovi

, Ustavno pravo, Banja Luka, 2002, str.306-307.

157

GODIŠNJAK FAKULTETA PRAVNIH NAUKA • Godina 4 • Broj 4 • Banja Luka, jul 2014 • pp. 156-167

akata, jer nisu podložni brzom i neovlaš

enom mijenjanju. Na takve vrste ugovora, odno-

sno sporazuma, u cjelini se odnosi opšteprihva

ena pravna maksima

pacta sunt servanda

prema kojoj se sve strane ugovornice moraju pridržavati odredaba ugovora i provoditi ih, a
ne mijenjati.

Primjera ovakvih ugovora je, istorijski posmatrano bilo mnogo.

Karakteristika koja se uo

ava analizom ovakvih ugovora jeste, prije svega, konstan-

tnost njihovih politi

ko-pravnih rješenja. Balkanske zemlje su nakon

estih lokalnih ili

svjetskih sukoba-ratova, ustanaka, revolucija-dobijale sporazume, odnosno ugovore o
miru sa dalekosežnim državnopravnim posljedicama kao što su Berlinski ugovor, San-
stefanski ugovor, Rapalski ugovor, Versajski ugovor i drugi.

Opšti okvirni sporazumi za

mir u Bosni i Hercegovini

sa jedanaest aneksa, spada u red najzna

ajnijih me

unarodnih

mirovnih sporazuma. Njegova speci

nost je u tome što on sadrži i Ustav BiH (Aneks 4).

Gotovo da i nema primjera u me

unarodnom pravu da se kao dio, odnosno prilog mirov-

nog sporazuma, stranama potpisnicama, obezbje

uje i ustav.

Kao aneks Dejtonskog mirovnog sporazuma, Ustav BiH je stupio na snagu danom

potpisivanja Opšteg okvirnog sporazuma 14. decembra 1995. godine,

ime je ozna

en i

etak funkcionisanja države Bosne i Hercegovine, uz sve poteško

e koje proisti

u iz ge-

neze samog nastanka, jer „ ništa nije teže i složenije od stvaranja države po mjeri naroda u
okolnostima kada se strani faktor superiorno miješa u taj proces.“

Kako je Dejtonski sporazum akt me

unarodnog prava, logi

an je zaklju

ak da je Bo-

sna i Hercegovina, sa ovakvim oblikom državnog ure

enja, konstituisana me

unarodnim,

a ne doma

im pravom.

Dejtonski sporazum ima 11 aneksa od kojih Aneks IV, kako smo

rekli, predstavlja Ustav Bosne i Hercegovine i koji, kao takav, i sam nosi karakteristike

speci

nosti nastanka Bosne i Hercegovine kao države. Iako po mnogo

emu atipi

an,

Opšti okvirni sporazum, sa sigurnoš

u možemo konstatovati, predstavlja trajnu državno-

pravnu i politi

ku kategoriju.

U prilog ovakvim konstatacijama služi i tvrdnja da je mirovni sporazum o BiH na-

stao kao plod svjesnog „previda“ me

unarodne zajednice i zato je u skoro svim svojim

Vidi šire: Balkanski ugovorni odnosi 1876-1996, II tom, Beograd, 1998, u kojoj su datidvostrani i višestrani
me

unarodni ugovori i drugi diplomatski akti o državnim granicama, politi

koj i vojnoj saradnji, vjerskim i

etni

kim manjinama.

idi šire Balkanski ugovorni odnosi 1876-1996, Beograd, 1998; V.

uri

, Ustav i me

unarodni ugovori,

Beograd, 2007; V. Popovi

, ‘’Republika Srpska-deset godina Dejtonskog mirovnog sporazuma’’, Banja Luka,

2005, str. 89-109 i dr.

Rajko Kuzmanovi

, Ustavnopravni status Republike Srpske u okviru Bosne i Hercegovine - normativno i

stvarno, Republika Srpska - deset godina Dejtonskog mirovnog sporazuma, Nau

ni skup, Akademija nauke i

umjetnosti Republike Srpske, Banja Luka, 2005. str.46.

Mirjana Kasapovi

, Bosna i Hercegovina: podijeljeno društvo i nestabilna država, Politi

ka kultura, Zagreb,

2005. godina, „Gledaju

i današnju Bosnu i Hercegovinu o

ima uglednih svjetskih politologa kao “slabu i

propalu državu” ili “poluprotektorat”, ako ne

ak kao protektorat, što nužno jest zemlja koja opstaje i živi po

diktatu izvana, vidimo je kao nedovršenu državu i podijeljeno društvo. Podijeljenom društvu i podijeljenoj
državi posve je primjerena i podijeljena vlast. A tu se onda kao jedino rješenje name

e tzv. konsocijacijska

demokracija. Što je ona? Ona se, prije svega, iskazuje kroz vlast velikih politi

kih koalicija, priznavanje više

kultura u jednoj zemlji, zaštitu grupno-speci

nih prava, teritorijalnu samoupravu, izražavanje kulturne

partikularnosti, predstavljenost u politi

kim institucijama, pravo manjina na veto…“

159