OBRAČUNAVANJE I KNIŽENJE POREZA NA DODATU VRIJEDNOST
SEMINARSKI RAD
Decembar, 2014. godine
S A D R Ž A J
1. Uvod ........................................................................................................................................ 2
2. Princip dodate vrijednost ……...............................….…...………………………….…….. 3
3. Osnovne karakteristike poreza na dodatu vrijednost ........................................................ 3
4. Predmet oporezivanja ............................................................................................................ 5
5. Obveznici poreza na dodatu vrijednost ............................................................................... 5
6. Poreska osnovica za obračun poreza na dodatu vrijednost ............................................... 6
7. Poreska stopa ......................................................................................................................... 6
8. Period obračunavanja i plaćanja poreza na dodatu vrijednost ........................................ 7
9. Ispostavljanje poreske fakture i knjigovodstvena evidencija ............................................ 7
8.1. Knjiga izlaznih računa ................................................................................................... 8
8.2. Knjiga ulaznih računa .................................................................................................... 9
8.3. Zaključivanje knjiga ..................................................................................................... 10
10. Primjeri obračuna i knjiženja PDV ................................................................................... 10
11. Zaključak .............................................................................................................................. 20
12. Literatura .............................................................................................................................. 21
1
1. Princip dodate vrijednosti
Privredni subjekti registrovani za PDV obračunavaju PDV na oporezivi promet dobara i usluga
koje vrše. To je izlazni PDV. Privredni subjekti odbijaju PDV koji im je zaračunao dobavljač i to
predstavlja ulazni PDV. To znači da privredni subjekti plaćaju PDV samo na vrijednost koju oni dodaju
svojim dobrima ili uslugama.Slijedeći primjer razjašnjava kako se PDV prikuplja u svakoj fazi prometa.
Faze
Subjekt
prometa
Nabavka
Dodata
vrijednost
Prodajna
vrijednost
bez PDV
Ulazni
PDV
Izlazni
PDV
PD na
dodatu
vrijednost
Iznos
PDV–a za
uplatu
1
2
3
4
5
6
7
8
9
(3+4)
(3x17%)
(5x17%)
(4x17%)
(7-6)
I faza
Proizvođač
200
200
0
34
34
34
II faza
Prerađivač
200
400
600
34
102
68
68
III faza
Trgovina
na veliko
600
200
800
102
136
34
34
IV faza
Trgovina
na malo
800
200
1000
136
170
34
34
Ukupno
1600
1000
2600
272
442
170
170
Privredni subjekti, registrovani PDV obveznici, odbijaju PDV koji su platili prilikom
kupovine, od PDV-a koji naplaćuju pri isporuci svojih dobara i usluga. Dakle, subjekti plaćaju
samo razliku. Ukupan iznos PDV- a snosi krajnji potrošač.
2. Osnovne karakteristike PDV
PDV-a ima nesporne prednosti u poređenju sa ostalim oblicima poreza na promet.
Porez na dodatu vrijednost je prihodno efikasniji i izdašniji
Porez na dodatu vriednost je izdašniji od poreza u maloprodaji zbog proširenja predmeta
oporezivanja. Porez na promet počiva na ideji da se plaća samo na proizvode koji se koriste za
krajnju potrošnju. U tom slučaju dovoljno je dati izjavu da će se nabavka koristiti kao
reprodukcioni materijal ili za dalju prodaju, pa porez na promet ne treba platiti. Praktično je
nemoguće prekontrolisati sve izjave koje su date pa se često, kroz mehanizam davanja lažnih
izjava, obezbjeđuje oslobađanje od poreza na promet. S druge strane, porez na dodatu vrijednost
ima sposobnost i da potpunije zahvati usluge. Veći prihodi se realizuju i zahvaljujući posebnoj
tehnici obračunavanja, naplate i kontrole poslovanja svih učesnika u prometu.
3
Efikasan je u borbi protiv sive ekonomije
Porez na dodatu vrijednost je mnogo otporniji na poresku evaziju od poreza na promet u
trgovini na malo. Nesumnjivo je da ni jedan poreski oblik nije imun od izbjegavanja plaćanja
poreske obaveze ali su te mogućnosti kod poreza na dodatu vrijednost u najvećoj mjeri
ograničene zbog primijenjene tehnike oporezivanja. Kao što je već rečeno, radi se o porezu koji
se primjenjuje u svakoj fazi prometnog ciklusa. Prodavac je dužan da obračuna porez na
cjelokupan fakturisani iznos svojih isporuka. S druge strane, ima pravo da odbije porez koji je
platio kroz nabavnu cijenu od svojih dobavljača. Drugim riječima, da bi dobio pravo na
umanjenje obaveze po osnovu poreza koji je plaćen prilikom nabavke, prodavac mora da
posjeduje poresku fakturu u kojoj je dobavljač naznačio koliki je iznos poreza zaračunat. On
dalje ispostavlja fakturu slijedećem u lancu prometa koji je, takođe, zainteresovan da
dokumentuje svoje pravo na umanjenje poreske obaveze za iznos prethodno plaćenog poreza. Na
taj način, svaki učesnik u prometnom lancu kontroliše jedan drugog, jer je svaki od njih
zainteresovan da iskoristi pravo na odbitak ulaznog poreza..
Neutralnost u spoljnotrgovinskim transakcijama
Porez na dodatu vrijednost omogućava mnogo bolji položaj u međunarodnoj razmjeni
zemlji koja ga primjenjuje. Suština je u tome da ovaj porez obezbjeđuje neutralnost u
spoljnotrgovinskim transakcijama što znači da izvoz proizvoda i usluga treba da bude u
potpunosti oslobođen, tako da se svi porezi koji su plaćeni prije momenta izvoza vraćaju
izvozniku. On ima pravo da na osnovu izvozne deklaracije dobije povrat poreza iz budžeta koji
je plaćen pri nabavkama koje su služile za proizvodnju izvezenih proizvoda. Zato je izvozni
proizvod jeftiniji u međunarodnoj razmjeni, a zemlja uvoznica je dužna da robu koju uvozi
oporezuje u skladu sa svojim propisima.
Preduslov za ulazak u EU
Uvođenje PDV je preduslov za ulaženje u bilo kakve institucionalne aranžmane sa
Evropskom unijom. U cilju stvaranja jedinstvenog tržišta Evropska zajednica se opredijelila za
uvođenje jedinstvenog oblika poreza na promet u vidu svefaznog neto poreza na promet ili
poreza na dodatu vrijednost. Evropske zemlje koje su ili ušle ili konkurišu za ulazak u Evropsku
uniju, dužne da primijene ovaj poreski oblik kako bi svoje privrede približile rješenjima koja
važe na jedinstvenom tržištu Evropske unije. Od njih se zahtijeva da uvedu porez na dodatu
vrijednost u skladu sa modelom koji je postavila VI direktiva.
U finansijskoj literaturi se ukazuje da ovaj poreski oblik pored dobrih strana ima i
određenih negativnih osobina. Posebno se ističu sledeće:
Povećano administriranje i troškovi naplate
4
poljoprivrede, šumarstva i profesionalnih djelatnosti, kao i lica koje u svoje ime ili za račun
drugog lica obavljaju uvoz.
Državni organi, organi lokalne samouprave i pravna lica osnovana s ciljem obavljanja
poslova iz djelokruga rada organa uprave, nisu poreski obveznici. Međutim, ako ovi organi
obavljaju djelatnosti koje predstavljaju konkurenciju firmama u privatnom vlasništvu, i ako po
tom osnovu ostvare promet veći od 50.000 KM u obavezi su da se registruju za PDV.
5. Poreska osnovica za obračun porez na dodatu vrijednost
Poreska osnovica je oporezivi iznos naknade koju obveznik primi ili treba da primi za
isporučena dobra ili pružene usluge, uključujući subvencije koje su neposredno povezane s
cijenom tih dobara i usluga. Poreska osnovica uključuje i akcize, carinske dažbine, osim PDV-a,
sporedne troškove (provizije, troškovi pakovanja, prevoza, povratne ambalaže, kao i druge
troškove koji se naplaćuju od kupca). Poreska osnovica se umanjuje za popuste koji se odobre
kupcu. Poreska osnovica dobara za uzeta u vanposlovne svrhe, se vrednuje prema tržišnoj
vrijednosti u vremenu njihove isporuke, u koju nije uračunat PDV, a koju bi obveznik naplatio
od kupca da je to isto dobro prodao. Kada je u pitanju uzimanje dobara koja su proizvedena u
preduzećima, tržišnom vrijednošcu smatra se vlastiti trošak utvrden prema racunovodstvenim
propisima.
U slučaju vršenja usluga u privatne svrhe, poresku osnovicu cini iznos koji bi se naplatio
da je ista usluga izvršena trecim licima.
Ukoliko se od strane pojedinca, ili grupe, uzima bez naknade za privatnu upotrebu stalna
imovina, poresku osnovicu čini vrijednost te imovine u momentu uzimanja, koja je iskazana u
knjigovodstvu poreskog obveznika, s tim da poreska osnovica ne može biti manja od tržišne
vrijednosti u momentu prometa imovine. U slučaju da je stalna imovina u potpunosti
amortizovana, kao osnovica za obracun PDV-a, uzima se tržišna vrijednost stalne imovine u
momentu prometa.
Poreska osnovica kod uvoza dobara uključuje akcize, carine i druge uvozne dažbine
(troškove špeditera, terminala, smještaja, naknade za carinjenje i slično), osim PDV-a. Ako je
vrijednost dobara i usluga izražena u stranoj valuti, za obračun se koristi srednji devizni kurs
Centralne banke BiH na dan nastanka poreske obaveze.
6. Poreska stopa
PDV placa se po jedinstvenoj stopi od 17% na poresku osnovicu, a 0% PDV-a je
predviđena samo za izvoz, čime država stimuliše izvozno orjentisane privredne subjekte. Kada se
porez obracunava na poresku osnovicu u kojoj je sadržan PDV, PDV se izracunava po
preracunatoj stopi. Preracunata stopa se izracunava na slijedeci nacin:
6
