MATURSKI RAD
PREDMET: EKONOMIKA
TEMA: OBRTNICKA PREDUZECA
SADRŽAJ:
UVOD
1.FAKTORI PROIZVODNJE..........................................................................................................4
2. POJAM I PODJELA OBRTNIH SREDSTAVA...............................................................................7
2.1. Pojam obrtnih sredstava........................................................................................................7
2.2. Podjela obrtnih sredstava......................................................................................................8
3. ANALIZA OBRTNIH SREDSTAVA............................................................................................11
3.1. Teorija proizvodnje i graničnog troška..................................................................................11
3.2. Obrt kapitala..........................................................................................................................15
3.2.1. Vrijeme obrta kapitala..................................................................................................17
3.3. Metode finansiranja obrtnih sredstava.................................................................................19
3.3.1. Agresivni metod finansiranja........................................................................................20
3.3.2. Konzervativni metod finansiranja.................................................................................21
3.3.3. Metod ručnosti vezivanja sredstava............................................................................22
4. RAČUNOVODSTVENA EVIDENCIJA ZALIHA.............................................................................23
ZAKLJUČAK
LITERATURA
4
1. FAKTORI PROIZVODNJE
Prilagođavanje materijalnih dobara iz prirode ljudskim potrebama naziva se
proizvodnjom. Proizvodnja se može shvatiti kao razmjena između čovjeka i prirode. Budući da su
čovjekove potrebe stalne i kontinuirane, tako i proces njihovog zadovoljavanja, kao i proces
proizvodnje dobara i usluga kojima se te potrebe zadovoljavaju mora biti kontinuiran, odnosno
mora se odvijati bez zastoja. Specifičnost proizvodnje je da je ona društvena djelatnost i čovjek je
u proizvodnji materijalnih dobara i usluga uvijek nužno upućen na druge ljude.
Istraživanju procesa proizvodnje može se prići sa dva stanovišta:
• sa tehničke i
• sa ekonomske strane proizvodnje.
Tehničku stranu proizvodnje
- predstavljaju tehnički načini proizvodnje i tehnološki
procesi koji su nužni da bi prirodna dobra promijenila svoje prirodne karakteristike i dobila nova
svojstva kojima se mogu zadovoljiti potrebe ljudi. Ovu stranu proizvodnje ispituju tehničke i
tehnološke nauke i ona nije predmet izučavanja ekonomske nauke. Međutim, ona ne smije
potcijeniti značaj ove strane proizvodnje jer to ima bitne posljedice i po ekonomsku stranu
proizvodnje. Ključni element ove strane proizvodnje je tehnologija koju definišemo kao odnos
između inputa (ulaznih elemenata) i outputa (rezultata) proizvodnje. Od tehnoloških procesa koji
se primjenjuju ili materijala koji se prerađuju zavisiće obim troškova, efikasnost upotrebe resursa i
profitabilnost proizvodnje. Sa tehnološkim napretkom mijenjaju se odnosi između inputa i
outputa. U uslovima tehnološkog napretka ista proizvodnja može se ostvariti sa manjom
količinom jednog ili više inputa, odnosno sa istim obimom upotrebljenih inputa može se dobiti
veća količina outputa. To znači da ostvareni ekonomski rezultat ostaje isti dok se troškovi dolaska
do tog rezultata smanjuju, tj. uz iste troškove moguće je ostvariti bolji ekonomski rezultat. Otuda,
ekonomija mora poznavati osnovne elemente tehnološkog procesa i stalno pratiti tehnološki
razvoj.
Ekonomsku stranu proizvodnje
- predstavljaju različiti odnosi u samoj proizvodnji: radnik
– poslodavac, poslovođa – radnik, odnosi između radnika i sl., ali i odnosi koji se povodom
proizvodnje uspostavljaju u drugim oblastima ekonomskog sistema. Ekonomsku nauku interesuju i
odnosi između ljudi u razmjeni (kupac – prodavac, konkurentski odnosi proizvođača, odnosi
između banaka i preduzeća i sl.), te odnosi koji se kao izvedeni iz proizvodnje javljaju u raspodjeli.
5
Svi ti odnosi se moraju posmatrati u međusobnoj povezanosti i svi u cjelini predstavljaju
ekonomsku stranu Za obavljanje kontinuiranog procesa proizvodnje potrebni su sledeći faktori:
-
sredstva za rad,
-
ljudski rad i
-
predmeti rada
.
Sredstva za rad
su različiti proizvodi i stvari koje čovjek koristi u procesu prerađivanja
materija iz prirode. Mogu se posmatrati u užem i u širem smislu. U užem smislu ona obuhvataju
samo razne alatke, mašine i oruđa koja čovjek koristi u procesu proizvodnje. U širem shvatanju u
sredstva za rad spadaju i druge stvari koje su neophodne da bi se proces proizvodnje mogao
otpočeti, kao što su zemljište, putevi, zgrade, električne instalacije, itd. Specifičnost sredstava za
rad se ogleda u tome što se ona ne utroše u cjelini u jednom procesu proizvodnje. Nivo
razvijenosti jednog društva može se mjeriti pomoću nivoa razvijenosti njihovih sredstava za rad.
Ipak, ukoliko jedno društvo upotrebljava najmodernija sredstva za rad to ne znači nužno i da je to
društvo bogato jer je pored posjedovanja razvijenih sredstava za rad potrebna i njihova racionalna
upotreba da bi se akumuliralo društveno bogatstvo.
Ljudski rad
je izuzetno značajan faktor proizvodnje. Postoje autori, kao što je Karl Marks,
koji su tvrdili da je ljudski rad jedini faktor proizvodnje koji može ostvarivati višak. Činjenica je da
je rad subjektivni faktor proizvodnje i da je on nosilac cijelog proizvodnog procesa i njegov
organizator. Da bi učestvovao u proizvodnji čovjek mora imati odgovarajući nivo znanja za
obavljanje određenog posla. Rad predstavlja trošenje ljudske snage, odnosno mišića, nerava i
intelektualnih sposobnosti koju on obavlja da bi zadovoljio vlastite potrebe. Cjelokupni proces
proizvodnje bi se mogao definisati kao djelovanja ljudskog rada pomoću sredstava za rad na
predmete rada da bi se stvorila nova vrijednost, iz čega se jasno vidi koliko je rad bitan faktor
proizvodnje.
Predmeti rada
su materijalna dobra koja čovjek prilagođava svojim potrebama dok
obavlja proces rada.
On im mijenja oblik, strukturu i daje im nove karakteristike da bi ih mogao
upotrebljavati. Čovjek od drveta, upotrebom različitih mašina i hemijskih procesa može da napravi
papir. Drvo je materija na koju djeluje i koja u ovom konkretnom primjeru predstavlja predmet
rada. Postoje dvije grupe predmeta rada: ona koja su direktno uzeta iz prirode i sirovine.
7
2. POJAM I PODJELA OBRTNIH SREDSTAVA
2.1.
Pojam obrtnih sredstava
Obrtna sredstva preduzeća predstavljaju imovinu preduzeća i dio poslovnih sredstava koja
se u cjelosti utroše u procesu reprodukcije preduzeća. Vrijednost sredstava za proizvodnju koja u
jednom ciklusu reprodukcije u cjelost gube svoju upotrebnu vrijednost i prenose svoju vrijednost
u vrijednosti novog proizvoda imaju karakter obrtnih sredstava, jer se njihova vrijednost obrne u
jednom ciklusu reprodukcije.
2
Njihov vijek upotrebe je kraći od jedne godine. Po ovoj odrednici se
razlikuju obrtna i osnovna sredstva.
Pretežni dio obrtnih sredstava čine predmeti rada. Kategorija obrtnih sredstava je šira od
predmeta rada jer se u obrtna sredstva svrstavaju i novčana sredstva, gotovi proizvodi,
potraživanja i sl. Obrtna sredstva čine i dio osnovnih sredstava male vrijednosti i vijeka trajanja do
jedne godine.
Deo predmeta rada se fizički transformiše u novi proizvod i čini njegovu supstancu, a
jedan dio služi stvaranju novih proizvoda. To su raznovrsni pomoćni i sporedni materijali. Novčana
sredstva i potraživanja prate tokove procesa rada i poslovanja preduzeća.
Obrtna sredstva su ona koja se u toku jedne godine ili još kraćeg vremenskog perioda
transformišu kroz faze kružnog kretanja: Novac – Roba – Proizvodnja – Roba – Novac. Dakle,
pomoću novca preduzeće nabavlja sirovine, materijale, osnovna sredstva, ljudski rad i sve ostalo
što je neophodno da bi se proces proizvodnje odvijao nesmetano. Proizvodnja stvara gotov
proizvod koji potom realizuje na tržištu u zamjenu za novac pomoću kojeg otpočinje novu fazu
kružnog kretanja ponovno nabavljajući sirovine, materijale, itd. da bi moglo otpočeti novi ciklus
proizvodnje. Naravno, proizvodne faze nisu ovako strogo odvojene u praksi, osim kod nekih
sezonskih proizvodnji što otežava položaj preduzeća primoravajući ih da se bave pitanjima
optimalnih zaliha obrtnih sredstava.
Naime, jedno od ključnih pitanja za opstanak, rast i razvoj svih preduzeća je stvaranje
optimalnih zaliha. Da bi se zalihe očuvale potrebno ih je čuvati u odgovarajućim skladišta.
stovarišta, itd. To čuvanje obrtnih sredstava na odgovarajućim mjestima stvara manje ili veće
troškove. Još veći problem je što preduzeća gomilajući zalihe ulažu u njih velika novčana sredstva.
Dakle, ukoliko se zalihe ekstremno povećaju preduzeće može postati nelikvidno samo zbog lošeg
2
Rajlić J., „Ekonomika privređivanja”, Viša poslovna škola Prijedor, KIZ Centar, Beograd, 1997., str. 39
