SEMINARSKI RAD
Odgovornost pravnih lica za krivična djela u pravu
KRIVIČNO PRAVO
Profesor: Prof.dr Nataša Delić Student: Filip Mrvaljević
Asistent: Mr Jelena Đurišić br.index:12/005
Podgorica,decembar 2013
SEMINARSKI RAD ODGOVORNOST PRAVNIH LICA ZA KRIVIČNA DJELA U PRAVU CRNE GORE
2
S A D R Ž A J
UVOD..............................................................................................................................................2
1. ODGOVORNOST PRAVNIH LICA ZA KRIVIČNA DJELA- RAZVOJ I STANJE.......3
2. ODGOVORNOST PRAVNIH LICA ZA KRIVIČNA DJELA U CRNOJ GORI.............7
3. OSNOV I GRANICE ODGOVORNOSTI PRAVNOG LICA ZA KRIVIČNA DJELA U
ZAKONU O ODGOVORNOSTI PRAVNIH LICA ZA KRIVIČNA DJELA...................... 10
3.1. Osnov odgovornosti pravnog lica.............................................................................10
3.2. Granice odgovornosti pravnog lica za krivična djela.............................................14
4. SANKCIJE ZA PRAVNO LICE PREMA ZAKONU O ODGOVORNOSTI PRAVNIH
LICA ZA KRIVIČNA DJELA....................................................................................................15
ZAKLJUČAK...............................................................................................................................16
LITERATURA..............................................................................................................................17
SEMINARSKI RAD ODGOVORNOST PRAVNIH LICA ZA KRIVIČNA DJELA U PRAVU CRNE GORE
4
1. ODGOVORNOST PRAVNIH LICA ZA KRIVIČNA DJELA- RAZVOJ I STANJE
Ranije je u pravnoj nauci bio prisutan stav da pravno lice ne može biti subjekt krivičnog djela,
prije svega zbog postojanja načela subjektivne individualne odgovornosti (
nulla poena sine
culpa
) i neprihvatljivosti kolektivnog kažnjavanja.
1
Specifičnosti pravnih lica predstavljale su ozbiljnu prepreku za iznalaženje adekvatnog rješenja u
okviru krivičnog prava. Tome na putu stoje, prije svega, neka osnovna načela savremenog
krivičnog prava (načelo subjektivne individualne odgovornosti, tj. načelo
nulla poena sine culpa
,
neprihvatljivost kolektivnog kažnjavanja i dr.). I na pravno-dogmatskom planu teško je naći
odgovarajuća rješenja. Da je to ipak moguće, pokazuju sve brojnija strana zakonodavstva u
kojima je uvedena ova vrsta odgovornosti.
Najznačajnije koncepcijsko pitanje u ovoj oblasti jeste ono koje se tiče krivičnоpravne, odnosno
kaznene odgovornosti pravnog lica u širem smislu. Tu se može govoriti o tri stava. Prvi odbacuje
kako krivičnu tako i svaku drugu kaznenu odgovornost pravnog lica. Drugi stav odbacuje
krivičnu, ali prihvata kaznenu odgovornost – ili kao odgovornost
sui generis
, ili pak kao
odgovornost za druge kažnjive delikte, prije svega prekršaje. I treći stav jeste da je, i pored
brojnih teškoća, krivičnopravna odgovornost pravnih lica ne samo moguća već potrebna i
opravdana.
2
Danas se prvi stav sve rjeđe zastupa, a između drugog i trećeg stava sve više se gubi
jasna granica jer se kaznena odgovornost pravnog lica
sui generis
u mnogim aspektima približava
krivičnopravnoj odgovornosti.
Uobičajeno je shvatanje da je pitanje kaznene odgovornosti pravnog lica čvrsto povezano sa
pitanjem njegovog pravnog subjektiviteta. Tu su se odavno javile dvije glavne teorije: teorija
fikcije i teorija realnosti. Međutim, ni jedna ni druga teorija same po sebi nijesu prihvatljive, a i
njihov značaj za rješavanje pitanja kaznene odgovornosti pravnih lica se precjenjuje. Ipak, pri
1
Šuput J.,
Odgovornost pravnog lica za krivična dela
, Strani pravni život 1/2009, Beograd, 2009. str. 170
2
Stojanović Z.,
Odgovornost pravnog lica za privredne prestupe
, Pravna misao, br. 3–4, 1990, str. 90.
SEMINARSKI RAD ODGOVORNOST PRAVNIH LICA ZA KRIVIČNA DJELA U PRAVU CRNE GORE
5
rješavanju ovog pitanja treba poći od nekog opšteg koncepta njihove pravne prirode i
subjektiviteta, ali bez ambicija da se na taj način može riješiti pitanje kažnjavanja pravnih lica.
Naime, pravno lice je pravni pojam koji se zasniva na realnosti. Ono ima dvije komponente: 1)
pojmovno-konceptualnu i 2) realnu. Prva komponenta proizlazi i izvodi se iz druge. Pravno lice
nije ni realnost samo po sebi a ni fikcija, nego pravni pojam koji se čvrsto zasniva na realnosti i iz
nje proizlazi, što je dovoljan osnov da se može raspravljati o kaznenoj odgovornosti pravnog lica.
Prva komponenta proizilazi i izvodi se iz druge. Stoga, pravno lice nije realnost samo po sebi, a
ni fikcija, nego pravni pojam koji se čvrsto zasniva na realnosti i iz nje proizilazi što je dovoljan
osnov da se može raspravljati o kaznenoj odgovornosti pravnog lica.
3
Pitanje kaznene odgovornosti pravnog lica oduvijek je bilo sporno. Pravo je u svom razvoju išlo
od jednog do drugog, sasvim suprotnog stava. Tako se često navodi maksima „
societas
delinquere non potest“
koja, navodno, potiče još iz antičkog rimskog prava. Iako se u njemu
eksplicitno ne nailazi na ovu maksimu, u rimskom je pravu delikt pravnog lica bio smatran
deliktom individua koje ga sačinjavaju, pa je kazna samo prema njima primjenjivana.
Ni pravna teorija u srednjem vijeku nije u vezi s ovim pitanjem bila sasvim jedinstvena, ali je
dominiralo shvatanje da je opravdano kažnjavanje i pravnih lica. Treba napomenuti da u
engleskom pravu, u kome je odgovornost pravnih lica za krivična djela odavno prihvaćena, to
nije posljedica nekog kontinuiteta sa srednjovјekovnim
common law,
kao što se ponekad misli,
već je do uvođenja te odgovornosti došlo kasnije. Pravno lice (
corporation
) bilo je u engleskom
common law
sasvim van krivičnog prava, što je uglavnom bila posljedica procesnog pravila da se
okrivljeno lice moralo lično pojaviti pred sudom. Tek sredinom XIX vijeka dolazi do prvih
precedenata kojima se dozvoljava kažnjavanje pravnih lica. U SAD prve odluke kojima se pravna
lica kažnjavaju za krivična djela javljaju se početkom XX vijeka.
Izuzimajući anglosaksonsko pravo, zemlje čije zakonodavstvo predviđa odgovornost pravnih lica
za krivična djela donedavno su bile u manjini. Međutim, stanje se u tom pogledu mijenjalo iz
godine u godinu, tako da danas većina evropskih zemalja poznaje odgovornost pravnih lica za
krivična djela. U Evropi je u posljednje vrijeme izražen jasan trend uvođenja te odgovornosti.
3
Stojanović Z.,
Krivično pravo,
Centar za Izdavačku djelatnost, Podgorica, 2008. str.189
