2. FINANSIJSKO TRŽIŠTE
Finansijsko tržište predstavlja organizovan prostor gde se na određenom mestu, u , u
određenom vremenu i pod jasno definisanim pravilima susreću ponuda i tražnja, kao osnovni
elementi svakog tržišta.
1
Finansijski sistem jedne zemlje predstavlja skup tržišta, institucija, zakona, propisa i
tehnika pomoću kojih se trguje finasijskim instrumentima, određuje cena finansijskim
instrumentima i pružaju druge finasijske usluge.
.
Finasijska tržišta obveznica i akcija su bitna kod usmeravanja finansijskih sredstava
od onih koji ne zanju da ih produktivno uposle ka onima koji to znaju, što dovodi do više
ekonomske efiksnosti. Aktivnosti na ovim tržištima imaju direktan učinak na bogatstvo
pojedinca, preduzeća i ponašanja potrošača, kao i na ukupan rezultat cele privrede.
2
3. POJAM I KARAKTERISTIKE AKCIJA
Akcije predstavljaju dugoročne hartije od vrednosti kojima se potvrđuje da je njihov
imalac uneo odgovarajući ulog u osnovnu glavnicu
a.d.,
kao i da ima određena prava u tom
društvu. Akcije treba da imaocu osiguraju trajan prihod u vidu
dividende
. One predtstavljaju
masovne hartije od vrednosti. Izdaju se u velikom broju, od po nekoliko hiljada primeraka.
Akcije su hartije od vrednosti sa
promenljivim prihodom
, jer se dividenda isplaćuje u
zavisnosti od visine čiste dobiti
a.d.
Svaka akcija se sastoji iz dva dela, a to su plašt akcije i kuponskog tabak. Prvi deo sadrži
osnovne podatke o samoj akciji: oznaku da je ta hartija od vrednosti akcija i koja je vrsta
akcije, naziv i sedište akcionarskog društva - emitenta, naziv i sedište kupca ili pak, oznaku na
1
B. Vasiljević: Osnovi finansijskih tržišta, Beograd, 2002.
2
Ž. Jeremić: Finanijska tržišta, Beograd, 2003.
4
Finansijski
posrednici
Finansijska
tržišta
Suficitarni
sektori
Suficitarni
sektori
Deficitarni
sektori
Deficitarni
sektori
koga akcija glasi, iznos na koji glasi akcija (nominalnu vrednost akcije), broj akcija i ukupan
obim emisije, prava iz akcije, mesto i datum izdavanja, oznaku serije i kontrolni broj akcije,
redosled emisije, faksimil potpisa ovlašćenog lica i pečat emitenta. Kuponski tabak sadrži
osnovne podatke o isplati dividende: redni broj kupona za naplatu dividende, broj akcije po
kojoj se dividenda isplaćuje, naziv akcionarskog društva – emitenta, godinu u kojoj se
dividenda isplaćuje, faksimil ovlašćenog lica i pečat emitenta.
Emitent može da, umesto štampanja akcije, izda potvrdu koja bi sadržala iste elemente
kao i plašt akcije s tim što ona onda mora biti overena od strane banke kod koje emitent ima
otvoren depo račun.
Karakteristike akcija su:
3
Akcije izdaju akcionarska društva
, i to tek nakon upisa akcionarskog društva u
sudski registar. Akcije mogu izdati i preduzeća, banke, organizacije za osiguranje i
druge finansijke organizacije.
Svaka akcija reprezentuje
jedan deo kapitala društva
, odnosno ulog koji je
imalac uneo u osnovnu glavnicu. Akcije ne daje vlasniku da poseduje pravo nad
uplaćenim sredstvima, već ta sredstva postaju u času uplate vlasništvo društva.
Dakle, imalac stiče određena prava, ali on može raspolagati slobodno samo sa
akcijama.
Akcije daju akcionaru određena prava
. Bez obzira na vrstu akcije, akcionar uvek
ima pravo na dividendu i na deo likvidacione ili stečajne mase, koja preostane kada
su podmireni poverioci društva. Ta prava su obligaciono-pravnog karaktera, a ako
akcionar ima pravo na upravljanje društvom onda u u pitanju akcije sa pravom
učešća.
Akcije su nedeljive
. Akcionar ne može prava koja proizilaze iz akcije da podeli na
dva ili više lica. U slučaju ako postoji više od jednog vlasnika akcije, vlasnici čine u
a.d. jednog akcionara. U knjigu akcija se upisuje ime zajedničkog punomoćnika.
Nominalna vrednost
akcije je njena prva procenjena i planirana vrednost sa kojom se
akcija prvi put emituje na tržište.
Prometna vrednost
akcije može biti različita od njene nominalne vrednosti; može biti
jednaka, da bude iznad ili ispod nominalne vrednosti akcije. Nominalna vrednost se može
menjati kod narednih emisija akcija, što zavisi od prometne vrednosti akcija. O promeni
nominalne vrednosti odlučuju preduzeće, reprodukciona banka i novčana berza akcija.
Nominalna vrednost akcija se utvrđuje na osnovu kapitala preduzeća i poređenjem jedinične
vrednosti akcije iste ili slične delatonosti na domaćem ili stranom tržištu. Polazni broj akcija
se utvrđuje podelom planiranog osnivačkog kapitala sa utvrđenom nominalnom vrednosti.
Prodaja prve emisije akcija može biti najviše do 50% vrednosti osnivačkog kapitala.
Bruto profit
preduzeća predstavlja razliku između ukupnog prihoda i troškova, a
neto
profit
se dobija kada se od bruto profita odbiju obaveze prema državi. Krajnji poslovni cilj
3
B. Ljutić: Bankarskoi berzansko poslovanje: investicije, institucije, regulative, MBA Press, 2004.
5
