4
1. UVOD
„Jedan od osnovnih motiva teškog i organizovanog kriminaliteta jeste sticanje
imovinske koristi.
Organizovane kriminalne grupe ulažu nezakonitu dobit u dalje nezakonite
aktivnosti ili koriste
pranje novca za njegovu legalizaciju i infiltraciju u cilju sticanja
ekonomskog uticaja u
društvu. Oduzimanje imovine proistekle iz krivičnog djela se sve više i
više prepoznaje kao
efikasno sredstvo u borbi protiv organizovanog kriminaliteta, jer jedan
zatvoreni član ili vođa
kriminalne organizacije obično može biti zamijenjen drugim i njegovo
zatvaranje ne
zaustavlja kriminalne aktivnosti.“
1
Razvojem nauke i tehnologije, te niz problema koji prati modernizaciju društva kako
naše zemlje tako i svih zemalja širom svijeta, uslovio je pojavu novih vidova kriminaliteta, za
koje tradicionalna krivičnopravna nauka nije imala adekvatno rješenje, a među kojima se kao
najopasniji problem ističe i pojava organizovanog kriminaliteta. Organizovani kriminalitet
pustio je svoje korijenje duboko u sve pore društva, a upravo konstantnim razvojem i
modernizacijom društva, i ovaj fenomen se stalno usavršava, te naposlijetku njegove osnovne
osobine počinju da bivaju organizovanost, sofisticiranost te masovna rasprostranjenost. Ono
što se posebno vezuje za ovaj vid kriminaliteta jeste sticanje ogromne imovinske koristi, pa s
tim u vezi došlo je do pojave jednog neizostavnog instituta, a riječ je o oduzimanju
nezakonito stečene imovine, odnosno imovine stečene izvršenjem krivičnih djela.
Veliki pomak posljednih decenija u kontroli svih vidova kriminaliteta, a posebno
krivičnih djela iz oblasti imovinskog kriminaliteta, te organizovanog, jeste oduzimanje
odnosno konfiskacija prihoda stečenih kriminalnim aktivnostima. Ovaj institut proističe iz
činjenice da tradicionalne metode sprovođenja zakona, kroz krivično gonjenje, proglašenje
krivnje te donošenje presude ne obeshrabruju počinioce svih onih krivičnih djela gdje se može
steći ogromna imovinska korist, ukoliko tu dobit može kako počinilac tako i njegovi saradnici
da zadrže.
Oduzimanje imovinski koristi stečene krivičnim djelom ili oduzimanje nezakonite
stečene imovine spada u kategoriju specifičnim krivičnopravnih mjera. Zašto je ona
specifična, govori činjenica da ona ne spada u sistem krivičnih sankcija, nego je
krivičnopravna mjera, koja se vezuje za izvršenje krivičnog djela i izriče se isključivo u
krivičnom postupku. Značaj ove mjere, kako u političkom tako i u krivičnom smislu je
1
Golobinek, R. (2006).
Financial Investigations and Confiscation of Proceeds from Crime
. Council of Europe:
Department od Crime Problems. pg. 9
5
nesumnjiv. Jedan i osnovni cilj ove mjere jeste da se ne dozvoli, da se počinilac krivičnog
djela istim obogati. Upravo iz gore navedenog cilja, mjera se izriče po službenoj dužnosti, i u
koristi društvene zajednice. Oduzimanje imovinske koristi nikada ne ide ispred
imovinskopravnog zahtjeva oštećenog, ako je zahtjev podnijet, odnosno ako će biti podnijet.
Karakteristika ove mjere je i ta što ona djeluje i u pravcu generalne, ali i specijalne prevencije.
Iako je riječ o mjeri koja ne spada u krivične sankcije, njom se na specifičan i efikasan način
ostvaruju sve iste svrhe koje imaju i krivične sankcije. Mjera oduzimanja imovinske koristi ili
nezakonito stečene imovine je van sistema krivičnih sankcija, a za razliku od krivičnih
sankcija i mjera bezbjednosti koje se mogu izreći samo počiniocu krivičnih djela, oduzimanje
imoviske koristi može se primjeniti i prema trećim licima na koje je prenijeta imovinska
korist. U imovinsku korist mogu se svrstati i novac, predmeti od vrijednosti te svaka druga
imovinska korist koja je pribavljena krivičnim djelom, a ukoliko oduzimanje te imovinske
koristi nije moguće ostvariti, počinilac će se obavezi da isplati novčani iznos koji odgovara
pribavljenoj imovinskoj koristi.
7
otklanjajući pri tom sve nedoumice u pogledu šireg određenja pojma imovine. Sa druge strane
Krivični zakon Bosne i Hercegovine, pod imovinom smatra imovinu svake vrste, bilo da se
sastoji u stvarima ili pravima, bilo materijalnu ili nematerijalnu, pokretnu ili nepokretnu, te
pravne dokumente ili instrumente kojima se dokazuje pravo na imovinu ili interes u odnosu
na takvu imovinu.
3
U pogledu imovine, nju možemo podijeliti u dvije osnovne kategorije, a to su pokretna
i nepokretna imovina. Pokretna imovina predstavlja sve stvari koje se mogu premještati sa
jednog mjesta na drugo, bez bojazni za oštećenje njihovine suštinske vrijednosti. Sa druge
strane nepokretna imovina predstavlja sve one stvari koje se ne mogu premještati sa jednog
mjesta na drugo, a tu spadaju: zgrade, stanovi kao posebni dijelovi zgrade, poslovni prostori te
zemljište (građevinsko, poljoprivredno, šumsko tj. šume). U postupak oduzimanja imovine
podjednako ulaze i pokretne i nepokretne stvari, jedina je razlika prilikom njihovog
oduzimanja, koja se uslovljena razlikama između dobara. (Stanković & Orlić, 1999, str. 6)
Pored ove podjele, sve stvari se mogu takođe podijeliti i one koje imaju procjenjivu i
neprocjenjivu vrijednost. Procjenjive su sve one stvari čije se vrijednost može porediti sa
drugim stvarima koje se nalaze u prometu tj. sa onima koje imaju upotrebnu odnosno novčanu
vrijednost. Sa druge strane, neprocjenjive su sve one stvari koje nemaju prometnu vrijednost i
kod kojih se ne može utvrditi vrijednost upoređivanjem sa drugim stvarima u prometu. One
kao takve nemaju tržišnu vrijednost, ali imaju tzv. afekcionu vrijednost. (Gluščević, 2015, str.
17) Pod pojmom imovine mogu se i svrstati isprave u bilo kojoj formi, samo je bitno da
dokazuju određeno pravo ili interes na nekom dobru. Forma datih isprava nije bitna, tako da u
obzir mogu da dođu javne ili privatne isprave među kojima spadaju i ugovori, hartije od
vrijednosti itd. Pod imovinom koja se može oduzeti smatraju se i prihodi ili druga korist, koja
je direktno ili indirektno ostvarena krivičnim djelom. To aludira na dalje da se može oduzeti
sva imovina koja je ostvarena krivičnim djelom. Tu spadaju novac, hartije od vrijednosti i
svaka druga korist, a kako Marjanović ističe tu spada spaki imovinski efekat koji je ostvaren
krivičnim djelom. Tu se zapravo govori o utvrđivanju imovinskog viška koji je nastao
izvršenjem krivičnog djela. Ako dobit posmatramo kao pozitivnu razliku između onoga što
smo uložili i što smo ostvarili, imovinska dobit jeste pozitivni prihod. Međutim ako govorimo
o imovinskoj koristi koja je proistekla iz krivičnog djela, onda govorimo o cjelokupnom
učinioca krivičnog djela ili povezane osobe. „
Sl. novine FBiH
“, br. 71/14, član 4, stav 1. (a)
3
Krivični zakon Bosne i Hercegovine, „
Sl. glasnik BiH“
, broj: br. 3/2003, 32/2003 - ispr., 37/2003, 54/2004,
61/2004, 30/2005, 53/2006, 55/2006, 8/2010, 47/2014, 22/2015, 40/2015 i 35/2018. član 1., stav 27.
