Eksplozivne materije, hemizam dejstva I podela…4
Razvoj eksplozivnih materija kroz istoriju……….8
Eksplozivi…………………………………………9
Oktogen…………………………………………..11
Smeše na bazi oktogena………………………….15
Toksičnost,bezbednost, pakovanje i transport…...17
Literatura…………………………………………18
UVOD
2
Eksplozivne materije su čvrste, tečne ili želatinozne smeše ili jedinjenja koje se
proizvode za razorne, rušilačke, vojne ili privredne svrhe, odnosno radi
kontrolisanog izazivanja i korišćenja fenomena sagorevanja, deflagracije ili
detonacije. Rekcije kojima podležu eksplozivne materije se mogu inicirati
mehaničkim putem (udar, trenje), dejstvom toplote (iskra, plamen, usijani
predmeti), električnom strujom ili detonacijom eksploziva /1/.
Pod pojmom eksplozivni proces podrazumevamo brz proces prelaza potencijalne
energije fizičkog, hemijskog ili nuklearnog energetskog sistema preko kinetičke
energije elementarnih čestica u mehanički rad uz još neke druge prateće pojave.
Zato eksplozije mogu biti fizičke, hemijske i nuklearne. Kod hemijskih
eksplozivnih materija imamo dva procesa
– sagorevanje i eksploziju.
Hemijska eksplozija karakteriše se:
Egzotermnošću
hemijskih reakcija; savremene eksplozivne materije, one
koje se najviše koriste u praksi, imaju toplotu eksplozije od 3500 do 7500
kJ/kg.
Velikom brzinom
odvijanja hemijskih reakcija; najvažnija osobina
eksplozivnih materija, kreće se u interval od 1500 do 9200 m/s.
Prisustvom
gasovitih proizvoda
reakcije. Vreli gasoviti proizvodi koji
nastaju pri eksploziji su nosioci kinetičke energije i rušilačkog dejstva (1 dm
3
eksplozivne materije stvara 1000 dm
3
gasovitih proizvoda). To je primer gde
se hemijska energija, preko toplotne, pretvara u kinetičku energiju čestica
koje vrše mehanički rad.
Do procesa eksplozije dolazi zbog sagorevanja unutar samog molekula eksploziva
ili eksplozivnih smeša, pod uslovom da one imaju veliki sadržaj kiseonika, što čini
osnovnu razliku između eksploziva i zapaljivih materija. Tako sumpor i ugljenik u
crnom barutu izgaraju zahvaljujući kiseoniku iz kalijum-nitrata i to mnogo brže
nego u vazduhu, a prilikom eksplozije glicerol-trinitrata (nitroglicerina) potreban
kiseonik daju atomske grupe ONO
2
.
4
Pri procesu eksplozije nastaju gasoviti proizvodi ugljen-dioksid, voda, ugljen-
monoksid, metan, vodonik itd. Hemijska jedinjenja koja se mogu svrstati u
eksplozive čine grupe:
- nitrojedinjenja, nitramina, nitrata (O=N),
- hlorata, perhlorata (O-Cl),
- peroksida, ozonida (O-O),
- diazojedinjenja, azida (N=N),
- hloramina (N-Cl),
- fulminata, cijanida (C=N).
Eksplozju (lat. Explodere – raspasti se) prate zvuk, svetlost, mehaničko dejstvo i
slične pojave koje ostavljaju snažan utisak na čoveka.
Efekti eksplozije zavise od brzine reakcije, tj. od brzine oslobađanja energije. Kada
je reakcija relativno spora (nekoliko cm/s), onda se za njeno iniciranje koristi
pripala ili inicijalna kapisla. Ova reakcija se naziva
deflagracija
što je u suštini
sagorevanje. Kada je brzina razlaganja ekstremno visoka (nekoliko km/s) onda je to
detonacija
.
Detonacija je praćena pojavom detonacionog talasa koji ima razorni efekat.
Karakteriše se rušenjem, drobljenjem, kidanjem velikom deformacijom predmeta u
neposrednoj blizini kao i zvučnim efektima. Za iniciranje ovih rekcija dovoljan je
slab udar ili trenje, iskra, plamen (sl. 1).
Sl. 1 Eksplozija
5
