OKVIRNI NASTAVNI PLAN I PROGRAM
za devetogodišnju osnovnu školu u
Federaciji Bosne i Hercegovine
2
RIJEČ IZDAVAČA
Okvirni zakon o osnovnom i srednjem obrazovanju u Bosni i Hercegovini (2003) utvrdio je i
konkretizirao tok promjena u osnovnom odgoju i obrazovanju, a kantonalni zakoni koji su u toku
2004. godine s njim usklañeni, dali su pravnu osnovu za promjenu u osnovnom odgoju i obrazovanju i
implementaciju tih promjena kroz zajedničke aktivnosti svih kantona, koje koordinira Federalno
ministarstvo obrazovanja i nauke.
Federalno ministarstvo obrazovanja i nauke je 2003. godine preuzelo vodeću ulogu u kreiranju novog
koncepta odgoja i obrazovanja u Federaciji Bosne i Hercegovine.
Formirano je Upravno tijelo za pripremu prijedloga strategije prelaska na devetogodišnje osnovno
obrazovanje u Federaciji Bosne i Hercegovine koje je, slijedeći principe reformisane obrazovne
politike, uradilo Koncepciju devetogodišnjeg osnovnog obrazovanja, koja predstavlja prekretnicu i
osnovu za temeljitu promjenu nastavnog plana i programa, metoda rada, poimanja uloge učenika i
nastavnika u nastavnom procesu, a čija je srž u promjeni obrazovne paradigme da težište nije na
onome što učitelj treba da predaje, već na onome šta dijete treba da zna.
Naglasak je stavljen na osiguranje i poticanje razvojnih efekata ranog učenja, kao ključnog faktora za
razvoj sposobnosti učenja uopće, a učenik je postao aktivni subjekt procesa učenja, što mu je
omogućeno programima učenja usmjerenim na dijete, u skladu sa obrazovnim praksama mnogih
evropskih zemalja.
Koncepciju i nastavni plan devetogodišnje osnovne škole, kao i program razvoja osnovnog
obrazovanja u Federaciji Bosne i Hercegovine uradila je Stručna komisija koja je rukovodila i
koordinirala poslovima za pripremu i izradu prijedloga koncepcije devetogodišnjeg odgoja i
obrazovanja, davala prijedloge za izmjenu i dopunu koncepcije devetogodišnje osnovne škole i
nastavnih planova i programa, pratila rad drugih stručnih komisija i predlagala izmjene i dopune u
nastavnom planu i programu, te sarañivala sa ministarstvima obrazovanja i meñunarodnim
organizacijama uključenim u reformu obrazovanja u BiH.
Stručna komisija za izradu okvirnog nastavnog plana i programa, standarda i normativa za
devetogodišnju osnovnu školu sa potkomisijama za bosanski, hrvatski, srpski jezik i književnost,
matematiku, moju okolinu, prirodu, kulturu življenja, društvo, historiju, geografiju, biologiju,
informatiku, tehničku kulturu, hemiju, fiziku, engleski jezik, njemački jezik, francuski jezik, arapski
jezik, likovnu kulturu, muzičku kulturu, tjelesni i zdravstveni odgoj i inkluzivno i specijalno
obrazovanje, definisala je okvirni nastavni program za svaki predmet, kao osnovu, okvir za
koncipiranje i realizaciju kantonalnih nastavnih programa, na osnovu kojih se ostvaruje nastavni
proces u Federaciji Bosne i Hercegovine. Nastavni plan i program osnovne škole koncipiran je tako da
omogućava kvalitetno obrazovanje za sve. Kao takav, on prepoznaje, priznaje, uvažava i odgovara na
obrazovne potrebe, iskustva i interese svih učenika, bez obzira na pol, uzrast, etničku, socijalnu i
vjersku pripadnost, sposobnosti, mogućnosti i ograničenja, uvažavajući, poštujući i razvijajući ljudska,
dječja i obrazovna prava, obaveze i odgovornosti. On je inkluzivan, otvoren za djecu i odrasle, sa
posebnim i drugim potrebama. Što se tiče upravljanja nastavnim planovima i programima,
odgovornost za njegovo kreiranje i razvoj se dijeli izmeñu obrazovnih aktera svih nivoa, uključujući i
nastavnike, učenike i njihove roditelje. Nastavni planovi i programi kantona integriraju u sebi opći dio
- zajedničke jezgre i lokalne komponente, s tim da se zajednička jezgra nastavnih planova i programa
sastoji od svih nastavnih planova i programa, sa što je moguće širim zajedničkim osnovama za sve
nastavne predmete. On osigurava koheziju sistema osnovnog
odgoja i obrazovanja u Bosni i
Hercegovini, a lokalna komponenta daje mogućnost školama, općinama i kantonima da razviju vlastite
programe, birajući sadržaje i područja učenja.
Nastavni planovi i programi pojedinih predmeta (silabusi) daju upute nastavnicima: šta treba
podučavati (koja područja, oblasti treba podučavati), zašto to treba podučavati (koji su ciljevi i
koncepti), kako to treba podučavati (koristeći različite metode i oblike prilagoñene potrebama i
interesima učenika) i kada to treba podučavati (razvojna primjerenost uzrastu, ciklusima).
SADRŽAJ
RIJEČ IZDAVAČA
........................................................................................................... 2
UVOD
.................................................................................................................................. 4
PRISTUP KONCEPCIJI DEVETOGODIŠNJEG OSNOVNOG OBRAZOVANJA
..... 5
MODEL OKVIRNOG NASTAVNOG PLANA
ZA DEVETOGODIŠNJU
OSNOVNU ŠKOLU
........................................................................................................... 8
OKVIRNI NASTAVNI PLAN I PROGRAM
ZA PRVI RAZRED
DEVETOGODIŠNJE OSNOVNE ŠKOLE
...................................................................... 9
Bosanski, hrvatski, srpski jezik i književnost .................................................................. 11
Matematika .................................................................................................................... 17
Moja okolina .................................................................................................................. 21
Muzička/glazbena kultura .............................................................................................. 27
Likovna kultura .............................................................................................................. 36
Tjelesni i zdravstveni odgoj ........................................................................................... 41
OKVIRNI NASTAVNI PLAN I PROGRAM
ZA DRUGI RAZRED
DEVETOGODIŠNJE OSNOVNE ŠKOLE
.................................................................... 48
Bosanski, hrvatski, srpski jezik i književnost .................................................................. 50
Matematika .................................................................................................................... 62
Moja okolina .................................................................................................................. 66
Muzička/glazbena kultura ............................................................................................. 72
Likovna kultura .............................................................................................................. 76
Tjelesni i zdravstveni odgoj ........................................................................................... 80
OKVIRNI NASTAVNI PLAN I PROGRAM
ZA TREĆI RAZRED
DEVETOGODIŠNJE OSNOVNE ŠKOLE
.................................................................... 84
Bosanski, hrvatski, srpski jezik i književnost .................................................................. 86
Matematika .................................................................................................................... 97
Moja okolina ................................................................................................................. 102
Muzička/glazbena kultura ............................................................................................ 111
Likovna kultura ............................................................................................................ 117
Tjelesni i zdravstveni odgoj ......................................................................................... 124
Engleski jezik .............................................................................................................. 128
Njemački jezik ............................................................................................................. 131
Francuski jezik ............................................................................................................. 135
Arapski jezik ................................................................................................................ 139
VANNASTAVNE AKTIVNOSTI
................................................................................. 143
SMJERNICE ZA PRAĆENJE I OPISNO OCJENJIVANJE
..................................... 146
OKVIRNI NASTAVNI PLAN I PROGRAM
ZA ČETVRTI RAZRED
DEVETOGODIŠNJE OSNOVNE ŠKOLE
.................................................................. 147
Bosanski, hrvatski, srpski jezik i književnost ................................................................ 149
Engleski jezik ............................................................................................................... 157
Njemački jezik ............................................................................................................. 160
Francuski jezik ............................................................................................................. 163
Arapski jezik ................................................................................................................ 166
Moja okolina ................................................................................................................ 169
Matematika .................................................................................................................. 177
Muzička/glazbena kultura ............................................................................................ 183
Likovna kultura ............................................................................................................ 189
Tjelesni i zdravstveni odgoj ......................................................................................... 194
OKVIRNI NASTAVNI PLAN I PROGRAM
ZA PETI RAZRED
DEVETOGODIŠNJE OSNOVNE ŠKOLE
.................................................................. 199
Bosanski, hrvatski, srpski jezik i književnost ................................................................ 201
Engleski jezik .............................................................................................................. 206
Francuski jezik ............................................................................................................. 209
Njemački jezik ............................................................................................................. 212
Arapski jezik ................................................................................................................ 215
Matematika .................................................................................................................. 219
Priroda ......................................................................................................................... 227
Društvo ........................................................................................................................ 232
Osnove tehnike ............................................................................................................ 237
Kultura življenja .......................................................................................................... 242
Likovna kultura ............................................................................................................ 244
Muzička/glazbena kultura ............................................................................................ 250
Tjelesni i zdravstveni odgoj ......................................................................................... 255
OKVIRNI NASTAVNI PLAN I PROGRAM
ZA ŠESTI RAZRED
DEVETOGODIŠNJE OSNOVNE ŠKOLE
.................................................................. 259
Bosanski, hrvatski, srpski jezik i književnost ................................................................. 261
Engleski jezik – prvi strani jezik .................................................................................. 266
Engleski jezik – drugi strani jezik ................................................................................ 269
Francuski jezik – prvi strani jezik ................................................................................. 271
Francuski jezik – drugi strani jezik ............................................................................... 274
Njemački jezik – prvi strani jezik ................................................................................. 277
Njemački jezik – drugi strani jezik ............................................................................... 280
Arapski jezik – prvi strani jezik .................................................................................... 283
Arapski jezik – drugi strani jezik .................................................................................. 287
Matematika .................................................................................................................. 290
Biologija ...................................................................................................................... 296
Geografija/zemljopis .................................................................................................... 298
Historija/povijest .......................................................................................................... 302
Tehnička kultura .......................................................................................................... 306
Informatika .................................................................................................................. 311
Likovna kultura ............................................................................................................ 318
Muzička/glazbena kultura ............................................................................................. 325
Tjelesni i zdravstveni odgoj ......................................................................................... 332
METODOLOŠKE NAPOMENE UZ 3. TRIJADU
....................................................... 337
OKVIRNI NASTAVNI PLAN I PROGRAM
ZA SEDMI RAZRED
DEVETOGODIŠNJE OSNOVNE ŠKOLE
................................................................... 339
Bosanski, hrvatski, srpski jezik i književnost ................................................................. 341
Engleski jezik – prvi strani jezik .................................................................................. 346
Engleski jezik – drugi strani jezik ................................................................................ 349
Njemački jezik – prvi strani jezik ................................................................................. 352
Francuski jezik – drugi strani jezik ............................................................................... 526
Arapski jezik – prvi strani jezik .................................................................................... 528
Arapski jezik – drugi strani jezik .................................................................................. 530
Matematika .................................................................................................................. 532
Fizika ........................................................................................................................... 540
Hemija/kemija ............................................................................................................. 545
Biologija ...................................................................................................................... 547
Geografija/zemljopis .................................................................................................... 556
Historija/povijest .......................................................................................................... 561
Tehnički odgoj ............................................................................................................. 563
Likovna kultura ............................................................................................................ 565
Muzička/glazbena kultura ............................................................................................ 574
Tjelesni i zdravstveni odgoj ......................................................................................... 579
ČLANOVI UPRAVNOG TIJELA I KOMISIJA ZA IZRADU MODELA
OKVIRNOG NASTAVNOG PLANA I PROGRAMA ZA DEVETOGODIŠNJE
OSNOVNO OBRAZOVANJE U FEDERACIJI BOSNE I HERCEGOVINE
............ 583
