Bosna i Hercegovina
BRČKO DISTRIKT
BOSNE I HERCEGOVINE
Internacionalni univerzitet
Brčko distrikt BiH
Босна и Херцеговина
БРЧКО ДИСТРИКТ
БОСНЕ И ХЕРЦЕГОВИНЕ
Интернационални универзитет
Брчко дистрикт БиХ
M. Malića i I. Džindića bb. 76100 Brčko Distrikt BiH
[email protected]
М. Малића и И. Ђинића бб. 76100 Брчко Дистрикт БиХ
PRAVNI FAKULTET – OSNOVNE STUDIJE
Predmet: Organizaciono procesno pravo
Ombudsman (zaštitnik građana)
(Seminarski rad)
Mentor:
Student:
Doc.
Brčko, 2017.godine
1
S a d r ž a j:
Uvod……………………………………………………………..…...................... 3
1. Pojam ombudsman...............................................................................................4
2. Kada i kako je nastala institucija omudsmana u BiH?....................................... 4
3. Izbor ombudsmana ............................................................................................. 7
3.1. Ko i kojom većinom bira ombudsmana? ......................................................... 7
3.2. Ko je ovlašteni predlagač i ko može biti biran za ombudsmana?.................... 7
3.3. Mandat ombudsmana....................................................................................... 8
3.4. Nespojivost funkcija........................................................................................ 8
3.5. Imunitet............................................................................................................ 9
3.6. Prestanak dužnosti i razrješenje....................................................................... 9
4. Mogući oblici organizovanja institucije ombudsmana..................................... 10
5. Organizacija službe ombudsmana ................................................................... 10
5.1. Sjedište institucije i terenske kancelarije...................................................... 10
5.2. zaposleni i njihov status .............................................................................. 11
5.3. Finansiranje institucije ............................................................................... 11
5.3. Normativni akti institucije ........................................................................... 11
6. Pokretanje postupka pred Ustavnim sudom i drugim sudovima...................... 12
6.1. Preventivno djelovanje institucije................................................................... 13
7. Ovlaštenja institucije i postupak.........................................................................13
7.1. Preporuke ombudsmana ................................................................................
8. Godišnji i specijalni izvještaji...........................................................................
8.1. Godišnji izvještaj..........................................................................................
8.2. Specijalni ( posebni) izvještaj ......................................................................
9. Saradnja ombudsmana sa drugim organima.....................................................
Zaključak............................................................................................................ 17
Literatura............................................................................................................. 18
2
- pravo da se ne bude podvrgnut mučenju ili nehumanom i ponižavajućem tretmanu ili
kažnjavanju,
- pravo da se ne bude zatočen u ropstvo ili služenju i da se ne obavlja prinudni ili
prisilni rad,
- pravo na ličnu slobodu i bezbjednost,
- pravo na pravično saslušanje u građanskim i krivičnim procesima i ostala prava u
vezi sa krivičnim postupkom,
- pravo na privatni i porodični život,dom i korespodenciju,
- sloboda mišljenja, savjesti i vjeroispovijesti,
- sloboda izražavanja,
- sloboda mirnog okupljanja i sloboda udruživanja sa drugima,
- pravo na stupanje u brak i zasnivanje porodice,
- pravo na imovinu,
- pravo na obrazovanje,
- pravo na slobodu kretanja i stanovanja.
Ustav BiH garantuje, dakle, najviši nivo međunarodno priznatih ljudskih prava i
osnovnih sloboda, te obavezuje na osnivanje Komisije za ljudska prava u skladu sa Aneksom
6. Općeg okvirnog sporazuma. Aneks 6. Uspostavio je instituciju ombudsmana u Bosni i
Hercegovini, tako što se Komisija za ljudska prava, uspostavljena ovim sporazumom, sastoji
iz dva dijela: institucije ombudsmana i Doma za ljudska prava. Njihov zadatak je da
razmatraju:
- navodno kršenje ljudskih prava navedenih u Evropskoj konvenciji,
- navodnu diskriminaciju, po bilo kom osnovu, kao što su pol, rasa,boja kože, jezik,
vjeroispovijest,politička i druga uvjerenja, nacionalno i socijalno porijeklo,pripadnost
nacionalnoj manjini, status koji se stiče rođenjem, imovinski status i drugi statusi koji
proističu iz uživanja prava i sloboda navedenih u međunarodnim sporazumima iz Dopuna
ovom Aneksu, pri čemu kršenje prava vrše strane potpisnice.
Činjenica da institucija ombudsmana nije uspostavljena Ustavom, ne umanjuje njen
značaj.
1. Pojam ombudsman
Naziv ombudsman potiče od švedske riječi
umbothsmathr,
koja u prijevodu znači
predstavnik ili povjerenik, onaj koji predstavlja.Ovaj švedski naziv je skoro općeprihvaćen,
danas ima i drugih rješenja, npr. U Finskoj,Novom Zelandu, Danskoj i Norveškoj ombudsman
ima naziv parlamentarni ombudsman, u Španiji i Argentini je narodni branilac, u Austriji je
narodni pravobranilac u Rusiji komesar za ljudska prava itd.Bez obzira na razlike u nazivu
institucije, njena osnovna uloga je ista. Ombudsman je zaštitnik ljudskih prava i osnovnih
sloboda u skladu sa ustavom i međunarodnim sporazumima o ljudskim pravima.Institucija je
nastala na ideji o ljudskim pravima i njihovoj zaštiti. Iako je vremenom pretrpjela određene
promjene i prilagođavanja, ostala je čuvar zakonitosti i zaštitnik prava građana Elementi, koji
danas, u suštini određuju instituciju su:
- ombudsman je organ Parlamenta,
- to je organ koji ni u čemu ne dira u postojeći sistem nadzora nad radom organa
4
uprave i javnih službenika, nego ga dopunjava i nema ovlašćenja da mijenja ili ukida akte
organa uprave, niti da kažnjava zbog nezakonitog rada, već može samo da kritikuje akte i
postupke uprave, ukazuje na njihove nedostatke i da traži kažnjavanje krivaca,
- jedan je u nizu organa koji vrše nadzor nad zakonitošću rada organa uprave i
službenika.
Ombudsman je depolitizovani nezavisni kontrolor vlasti, koji štiti građane od njihovih
upravnih akcija, pomaže građanima i postupa po njihovim ličnim žalbama.
Osnovni elementi i najvažnije karakteristike i vrijednosti institucije ombudsmana su:
- nezavisnost,
- samostalnost,
- profesionalnost,
- pristpačnost,
- javnost,
- povjerljivost i
- odgovornost
Svi ovi elementi zajedno određuju pojam institucije, ali bi ipak mogli izdvojiti dvije
osnovne karakteristike ove institucije – njena potpuna samostalnost i nezavisnost od
društvenih i političkih organa i pravna sposobnost da se bavi individualnim žalbama. Zato je,
danas, s pravom prihvaćeno da je ombudsman institut koji ima šansu da štiti,afirmira i dalje
razvija slobode i prava čovjeka.
Iako imaju različite nazive: ombudsman, zaštitnik ljudskih prava, pučki pravobranitelj,
parlamentarni komesar i druge, u osnovi, funkcija im je jedinstvena, a to je zaštita prava
građana od nezakonitog postupanja, odnosno zbog nepostupanja administracije i javnih
službi.
2. Kada i kako je nastala institucija omudsmana u BiH?
Uspostavljanje institucije ombudsmana u Bosni i Hercegovini, uključujući i institucije
u Federaciji BiH, Republici Srpskoj i Brčko distriktu BiH, znatno se razlikuje od
uspostavljanja ove institucije u drugim državama.Pravni osnov za instituciju ombudsmana na
prostoru Bosne i hercegovine je Dejtonski mirovni sporazum, koji je potpisan
14.12.1995.godine u Parizu, a potpisali su ga ovlašteni predstavnici Bosne i Hercegovine,
Republike Hrvatske i SR Jugoslavije, kao strane u sporazumu i predstavnici EU , Republika
Francuska, Savezna Republika Njemačka, Ruska Federacija, Velika Britanija i Sjedinjene
Američke države, kao svjedoci u sporazumu.Opći okvirni sporazum za mir u BiH, koji se
naziva i Dejtonski mirovni sporazum, jeste međunarodni ugovor, koji u osnovi sadrži dva
glavna paketa sporazuma – jedan čini Opći okvir mirovnog sporazuma za BiH, a drugi 11
aneksa.
Prvi paket, Opći okvir mirovnog sporazuma, kako sam naziv kaže, izraz je potreba
svih učesnika sporazuma da se učini kraj tragičnom sukobu u regionu.
Aneksi su dodatni sporazumi i njima su definisani različiti aspekti funkcionisanja BiH,
kao složene zajednice dva entiteta, jednog distrikta i tri konstitutivna naroda. Aneksi općeg
okvirnog sprazuma su: aneks 1A – Sporazum o vojnim aspektima mirovnog dogovora, aneks
1B- Sporazum o stabilizaciji regiona, aneks 2 – Sporazum o granici između entiteta i
5
