Univerzitet Istočno Sarajevo
Medicinski fakultet Foča
Studijski program Zdravstvena njega
ONKOGENI I TUMOR SUPRESORSKI GENI
Seminarski rad iz Humane genetike
2
SADRŽAJ
UVOD ………………………………………………………….…3
ONKOGENI I TUMOR SUPRESORSKI GENI …………..........4
1.1 Protoonkogeni
……………………………...….......4
1.2 Onkogeni
…………………………………….........5
1.3 Genetska teorija onkogeneze
……………………......6
1.4 Vrste onkogena i mehanizam djelovanja
………….......7
1.5 Uloga onkogena u razvoju tumora
……………….......9
1.6 Tumor - supresorski geni (antionkogeni)…
…….........10
ZAKLJUČAK………………………………………………….....13
LITERATURA ……………………………………………….…..14
4
Nakon toga takvi geni moraju više ili manje biti potpuno isključeni – neaktivirani kako bi se
mogao ostvariti jedan organizovan rast i razvoj organizma. U jednom trenutku neka tkiva kojih
ima više nego što je potrebno moraju biti ponovo razgrađena da bi mogle nastati kompleksne
strukture (prsti ruke). Za tako nešto su potrebni geni koji ograničavaju – inhibiraju rast ćelija i
omogućavaju čak u određenoj mjeri kontrolisano razmnožavanje ćelija. Mnogi geni koji
sudjeluju u ćelijskoj proliferaciji, mogu u slučaju mutacija doprinijeti razvoju raka. Danas se
razlikuju tri grupe tumora gena:
onkogeni, tumor supresor geni i muttor geni.
ONKOGENI I TUMOR SUPRESORSKI GENI
1.1 Protoonkogeni
Suštinska razlika između normalne i maligne ćelije je u promjeni specifičnih veoma
starih gena nazvanih
protoonkogeni
. To su
normalni geni prisutni u genomu svake ćelije
. Oni
upravljaju životnim procesima u ćeliji, ali mogu i da izazovu malignu promjenu ćelije.
Djelovanjem različitih faktora (kancerogena) ovi geni mogu da se izmjene i
postanu
onkogeni
(geni sposobni da izvrše malignu transformaciju ćelije).
Mehanizmi kojim se
normalan protoonkogen može preobratiti u okogen dijele se na viralne (djelovanje virusa) i
neviralne (promjene u genetičkom materijalu, odnosno, genske mutacije i hromozomske
aberacije).
J. Michael Bishop i Harold Varmus dobili su 1989. god. Nobelovu nagradu za otkriće
protookogena i njihove sposobnosti da se pretvore u
onkogene - gene koji mogu potaći
nesvrsishodan rast ćelija.
Promjena strukture ili funkcije protoonkogena naziva se aktivacijom, kojom nastaju
onkogeni.
Prvi onkogeni su otkriveni kao dijelovi genoma akutno transformišućih retrovirusa koji
uzrokuju stvaranje tumora kod životinja u vremenu od dvije do tri nedjelje (virusni onkogeni, v-
onc). Umnožene mutacije narušavaju integritet ćelijskog genoma čime se spriječava popravak
oštećenih gena i narušava prirodna ravnoteža i stabilnost genoma. Proteinski produkti
protoonkogena regulišu diobu ćelije i djeluju na svim nivoima: membrani, citoplazmi i jedru.
Drugim riječima onkoproteini su faktori rasta, ćelijski receptori, drugi glasnici, transkripcijski
faktori i izvršioci diobe.
Do sada je otkriveno oko 100 različitih protoonkogena.
Funkcija protoonkogena je kodiranje proteina koji imaju ulogu u regulaciji ćelijskog
ciklusa i diferencijaciji ćelije.
Protoonkogeni se u onkogene aktiviraju na neki od slijedećih
načina:
