skladištenja ili rukovanja mogu da izazovu posljedice štetne po zdravlje ili okolinu. Zbog
navedenog negativnog uticaja ovakvih materija, njihov transport mora biti organizovan po
određenim pravilima kako bi rizik od nezgoda bio minimalan, odnosno da posledice već
nastale nezgode budu svedene na najmanju moguću mjeru. Opasne materije se češće javljaju
u drumskom transportu u odnosu na druge vidove transporta. Različitim mjerama pokušava se
smanjenje učešća drumskog transporta u ukupnom transportu opasnih materija, a na račun
povećanja transporta opasnih materija u riječnom, pomorskom i željezničkom transportu. Da
bi broj nezgoda sa opasnim robama bio što manji kao i njihova težina, potrebno je utvrditi
određena pravila ponašanja svih lica koja sa njima dolaze u kontakt, ili mogu na njih da utiču
na bilo koji način.

Sa tim ciljem 1954 godine Ujedinjene Nacije su formirale ekspertski tim koji je dao

preporuke kako stvoriti jedinstvene kriterijume koji se odnose na obilježavanje, klasifikaciju,
vozila, uređaje na vozilima i dozvole. Na osnovu ovih preporuka, 1957 godine na UN je
napravio sporazume koji su postali obavezujući za sve potpisnike sporazuma. Prikaz
sporazuma dat je na slici 2. [1] .

Danas imamo [1]:

ADR – drumski saobraćaj,

RID – željeznički saobraćaj,

ICAO-TI – vazdušni saobraćaj,

IMDG-CODE – pomorski saobraćaj,

ADN – riječni saobraćaj.

Slika 1. Vrste sporazuma za prevoz opasnih roba po vidovima transporta[2]

Seminarski rad Opasne materije klasa 8 i 9

Transport opasnih materija u drumskom transportu regulisan je kroz ADR –

Međunarodni sporazum o prevozu opasnih roba u drumskom transportu. Ovaj sporazum je
1972 godine ratifikovala tadašnja SFRJ. Do sada 41 država je ratifikovala ADR sporazum.
Svi potpisnici ovog sporazuma dužni su da prilagode nacionalne propise tako da oni ne budu
u suprotnosti sa ADR-om. Iako su pravila propisana ADR-om ista za sve, moguća su izuzeća
ili posebna pravila koja će važiti na teritoriji pojedinih zemalja. Ova izuzeća su rijetka ali ako
se procijeni da su opravdana onda se ona unose u sporazum.

Utvrđivanje klase kojoj pripada opasna materije ili roba omogućava nam dodelu UN

broja toj materiji ili robi. Utvrđivanje UN broja je važno jer je njime opasna materija u
potpunosti definisana, a to znači da su za tu materiju poznati: zvanični naziv, klasa,
klasifikacioni kod, ambalažna grupa, broj listice opasnosti, posebni propisi, granične količine,
uputstva za ambalažu i pakovanje, uputstvo za mješovito pakovanje, kakvo se vozilo koristi,
itd. Poznavanje UN broja je važno jer ne dozvoljava slobodna tumačenja vezana za
manipulaciju opasnim materijama od strane bilo kog učesnika u transportnom lancu [1].

U zavisnosti od hemijskih osobina, agregatnog stanja i stepena opasnosti, a na osnovu

kriterijuma utvrđenih u ADR-u, sve opasne robe su raspodeljene na klase koje su označene do
broja devet, i to [1]:



KLASA 1 EKSPLOZIVNE MATERIJE I PREDMETI SA EKSPLOZIVNIM
MATERIJAMA:

eksplozivne materije

eksplozivni predmeti

materije i predmeti koji nisu gore navedeni, a izrađeni su radi nekog praktičnog
dejstva u vidu eksplozije ili pirotehničkih efekata − hemijske reakcije



KLASA 2 GASOVI:

− pritisak pare pri 50OC, veći od 3 bara ili
− materija je u cijelosti u gasovitom stanju pri 20OC i standardnom pritisku od 1,013

bar (atmosferski pritisak)



KLASA 3 ZAPALJIVE TEČNE MATERIJE:

se nalaze u tečnom stanju prema kriterijumima koji su dati u ADR-u,

na temperaturi od 50OC imaju pritisak pare do najviše 3 bara i koje na standardnom
pritisku od 1,013 bar (atmosferski pritisak) i temperaturi od 20OC nisu u potpunosti u
gasovitom stanju,

imaju temperaturu paljenja do najviše 60OC.

Pored gore navedenih uslova, u klasu 3 spadaju i:

zapaljive tečne materije i rastopljene čvrste materije sa tačkom paljenja iznad 60OC
koje se prevoze ili predaju na prevoz zagrejane do temperature koja je jednaka ili viša
od njihove temperature paljenja,

dizel gorivo, mješavine gasa i sirove nafte, lako ulje za grejanje i u slučaju kada je
temperatura paljenja iznad 60OC.



KLASA 4.1 ZAPALJIVE ČVRSTE MATERIJE, SAMOREAGUJUĆE MATERIJE I
ČVRSTI DESENZITIVISANI EKSPLOZIVI:

Lako zapaljive čvrste materije i predmeti koji mogu da se upale pomoću varnica ili
usljed trenja,

Samoreagujuće čvrste materije, ili tečnosti,

Čvrsti desenzitivisani (umanjene osetljivosti) eksplozivi,

Materije povezane sa samoreagujućim materijama.



KLASA 4.2 MATERIJE SKLONE SAMOZAPALJENJU:

Samozapaljive-piroforne materije su materije uključujući i smješe i rastvore (tečne ili
čvrste), koje se u dodiru sa vazduhom već u malim količinama pale u roku od pet
minuta.