1) Harun Bronja, Univerzitet u Novom Pazaru
OPTIMIZACIJA PROIZVODNJE U KONCEPTU LANCA SNABDEVANJA
OPTIMIZATION OF PRODUCTION IN THE CONCEPT OF SUPPLY CHAIN
Harun Bronja
1)
Rezime:
Globalizacija tržišta poslednjih godina dovodi do pojave roba raznih proizvo
đ
a
č
a sa istim ili sli
č
nim
karakteristikama, a razli
č
itom cenom koštanja. Pove
ć
ana ponuda na tržištu svakako zna
č
i smanjena mogu
ć
nost za
realizaciju (prodaju) proizvoda. Opstanak preduze
ć
a na ovakvom tržištu zahteva neprestanu borbu za poboljšanje
svih karakteristika sopstvenog proizvoda, a za smanjenje njegove cene. Istraživanje sprovedeno u ovom radu
usmereno je ka iznalaženju mogu
ć
nosti smanjenja troškova lanca snabdevanja, a radi pove
ć
anja generisane
vrednosti. Smanjenjem troškova lanca snabdevanja pove
ć
ava se njegova profitabilnost. Profitabilnost lanca
snabdevanja izražava se razlikom izme
đ
u prihoda ostvarenog prodajom gotovih proizvoda ili izvršenih usluga, i
ukupnih troškova u lancu snabdevanja. Istraživanje je izvedeno primenom metode dinami
č
kog programiranja.
Klju
č
ne re
č
i:
Lanac snabdevanja, dinami
č
ko programiranje, optimizacija, zalihe, troškovi.
Abstract: The globalization of markets in recent years leads to the appearance of goods of various manufacturers
with the same or similar characteristics, and different cost price. Increased supply in the market certainly means
diminished opportunity for realization (sale) of products. The survival of companies in this market requires a
constant struggle for improvement of the characteristics of their own products, and to reduce its prices. Research
conducted in this paper is directed toward finding opportunities to reduce supply chain costs and to increase the
value generated. By reducing the cost of the supply chain is increasing its profitability. Profitability of the supply
chain is expressed by the difference between revenue generated by selling ready-made products or services, and
total costs in the supply chain. The research was carried out using the method of dynamic programming.
Key words:
supply chain, dynamic programming, optimization, inventory, costs.
1.
UVOD
Pojam lanac snabdevanja pretstavlja složeni sistem
č
iji su sastavni delovi snabdeva
č
i materijala,
proizvodni subjekti, distributivne službe i korisnici,
povezani zajedno preko toka materijala i povratnog
toka informacija. Prakti
č
no svaki u
č
esnik u nizu
(lancu) pretstavlja jednu kariku, koja spaja izvor
sirovina sa kupcem. Na taj na
č
in je i nastao naziv
lanac snabdevanja. Povezivanje preduze
ć
a razli
č
itih
delatnosti u jedinstveni lanac snabdevanja vrši se radi
zadovoljavanja osnovnih potreba u
č
esnika, kao i radi
obezbe
đ
ivanja konkurentske nadmo
ć
i.
Poznato je, da je osnovni cilj svakog preduze
ć
a
sticanje što ve
ć
eg profita. Sticanje profita može se
ostvariti samo ako kupac kupi odgovaraju
ć
i proizvod.
Me
đ
utim da bi se kupac opredelio za proizvod jednog
preduze
ć
a, a ne njenog konkurentskog, potrebno je da
doti
č
ni proizvod zadovoljava njegove potrebe, da ima
odgovaraju
ć
i kvalitet, i da ima minimalnu cenu
koštanja.
Glavna ideja menadžmenta lanaca snabdevanja jeste
u primeni pristupa potpunog sistema u upravljanju
tokom informacija, materijala i usluga od dobavlja
č
a
sirovina, preko trgovaca i skladišta do krajnjeg
kupca. Razlozi su prepoznavanje njegove važnosti to
što u mnogim preduze
ć
ima nabavljeni materijali i
delovi pretstavljaju rastu
ć
i postotak proizvodne
troškovne stavke. U mnogim preduze
ć
ima trošak
sirovina i nabavljenih delova iznosi 60 – 70% od
ukupnog troška proizvoda. Trend u korištenju ve
ć
ih
dobavlja
č
a i logisti
č
ki troškovi prouzrokovali su da
menadžment koncentriše svoju pažnju na nabavnu
funkciju. Tradicionalno shvatanje nabavke, gde je
preduze
ć
e koncentrisano na jeftine dobavlja
č
e,
zamenjeno je strategijom koja se zasniva na kvalitet i
koja se koncentriše na razvijanje dugoro
č
nih odnosa
sa dobavlja
č
ima, na stvaranje partnerstva, na
neprekidno poboljšanje kvaliteta proizvoda i
snižavanje troškova.
Marketing je usmerenost na budu
ć
nost te kao svoj
krajni i primarni cilj ima prilago
đ
avanje ponude
krajnim korisnicima, osiguravaju
ć
i pri tom
dugoro
č
nu stabilnost poslovnog sistema. Opstanak i
povoljan položaj na tržištu, ekspanzija i razvoj,
temeljne su postavke savremenog marketinkškog
koncepta.
Pove
ć
anje efikasnosti proizvodnih sistema može se
ostvariti implementacijom savremenih znanja iz
oblasti organizacije i upravljanja proizvodnih
sistema. Implementacija organizacionih i
upravlja
č
kih znanja odnose se na:
‐
Primena višekriterijumske analize u procesu
odlu
č
ivanja,
‐
Usavršavanje sistema primene standardnih
vremena,
‐
Razvoj efikasnog i pouzdanog sistema
upravljanja proizvodnjom,
‐
Primena metode minimalnog transportnog
toka,
‐
Primena metode transportnih partija.
Problem postizanja odre
đ
enog kvaliteta, kao i
minimiziranje cene koštanja proizvoda su predmet
interesovanja lanca snabdevanja. Prema tome
osnovni cilj upravljanja lancima snabdevanja (
Supply Chain Management) jeste ulaganje
maksimum napora svih karika lanca radi dobijanja
što kvalitetnijeg proizvoda, za što manju cenu
koštanja.
‐
Ostvarivanje zadovoljavaju
ć
eg kvaliteta za
potencijalnog kupca zahteva stalno ulaganje u
proizvodnim kapacitetima, mašinama i opremi,
radi postizanja ta
č
nosti mera i kvaliteta
površina, kao i posebna pažnja izvršioca na
doti
č
nim mašinama. Sem toga potrebna je
stalna saradnja sa kupcima radi saznanja pravih
informacija o potrebi kvaliteta i
funkcionalnosti delova koji se proizvode. Kod
postizanja kvaliteta proizvoda i usluga treba
obratiti pažnju i na pojam „prošireni proizvod“.
Prošireni proizvod podrazumeva, pored
osnovnog proizvoda i neke dodatne
karakteristike koje idu uz proizvod.
‐
Kada se govori o ceni koštanja proizvoda i o
mogu
ć
nostima smanjenja cene, misli se na
mogu
ć
nost smanjenja troškova. Da bi proizvod
bio konkurentan na tržištu potrebno je
maksimalno sniziti troškove proizvodnje, a da
ne ugrozi kvalitet proizvodnje i samu
proizvodnju.
Jedan od na
č
ina smanjena proizvodnih troškova je
smanjenje troškova držanja zaliha. Smanjenje
troškova držanja zaliha u lancu snabdevanja može se
ostvariti pravilnim planiranjem nabavke sirovih
komada kao i pravilnim planiranjem proizvodnje sa
jedne strane, i preuzimanje držanja zaliha u lancu
snabdevanja od jedne firme iz lanca sa druge strane.
U ovom radu detaljnije
ć
e biti posmatran slu
č
aj
optimizacije držanja zaliha pravilnim planiranjem
koli
č
ine nabavljenih sirovih delova.
Postavlja se pitanje: Koju koli
č
inu sirovina treba
nabaviti, da bi proizvodnja normalno funkcionisala, a
da trošakovi držanja zaliha budu minimalni? Da li je
povoljnije vršiti
č
eš
ć
e nabavke, a u manjim
koli
č
inama ili jednom nabaviti sirovine za duži
vremenski period? Odgovor na postavljenim
pitanjima možemo dobiti izra
č
unavanjem optimalnih
vrednosti lanaca snabdevanja kao i potrebnih
troškova proizvodnje.
2.
TEORETSKE OSNOVE
PROBLEMA
U ovom nau
č
nom radu istražuje se mogu
ć
nost
optimizacije proizvodnje unutar lanca snabdevanja sa
primenom metode dinami
č
kog programiranja.
Neka su troškovi nabavke po jedinici proizvoda:
,
1,2, … … … … … . ,
, a troškovi proizvodnje:
,
1,2, … … … . . ,
.
Naka sa ozna
č
imo veli
č
inu proizvodnje lanaca
snabdevanja u t-tom vremenskom razdoblju
(t = 1,2,.....,T) koju treba odrediti, a sa prepoznatu
potražnju od globalnog logisti
č
kog operatera (
t = 1,2,.....,T).
