funkcija. U teoriji države reč organ označava dio državne organizacije, subjekta koji
obavlja određene državne poslove u ime i za račun države kao pravnog lica i za to je
organizaciono-tehnički, kadrovski i materijalno osposobljen.

Pravni poredak svake države

određuje funkcije državnim organima. Država dela jedino preko svojih organa.

Reč organ može se posmatrati u subjektivnom, objektivnom i normativnom smislu. U
subjektivnom smislu izraz organ se izjedančava sa licima koja izvršavaju jednu specifičnu
državnu funkciju koja predstavlja njegovo glavno i pravno isključivo zanimanje.

U tom

smislu organi države jesu sami službenici, odnosno organ se izjednačava sa kadrovima u
upravi. Međutim, organ postoji i nezavisno od kadrovskih promena. U objektivnom smislu
organ se posmatra kao organizacija pa se pored kadrova (personalnog sastava) uzimaju u
obzir i sredstva, ciljevi, poslovi i zadaci, oblik povezivanja, određeni stepen samostalnosti i
sl.

kao konstitutivni elementi organa.

U normativnom (pravnom) smislu organ je tačka vezivanja određenog kapaciteta

prava i obaveza (nadležnosti) koje pravni poredak uračunava

određenom nosiocu. Organ i

nadležnost postaju iste stvari.

Organi uprave su posebna vrsta državnih organa. Oni su dio organizacione

strukture državnih organa. Organ je "subjekt " koji nosi sva obelježja organizacije ali je i
njen dio. On ima zajednička obelježja koja imaju svi državni organi ali ima i posebna,
bitna obelježja koja ga razlikuju od drugih organa države. Bitno obelježje organa uprave
proizilazi iz njegove funkcije, posebne delatnosti koje mu daje pozitivno pravo. Ta
specifična delatnost je upravna delatnost, koju oni vrše kao osnovnu delatnost. Organ
(državne) uprave je posebna vrsta državnog organa koji na osnovu zakona obavlja upravnu
delatnost kao svoju osnovnu delatnost.

U tom smislu postoji razlika između organa (državne) uprave i nedržavne uprave

(preduzeća, ustanove i druge organizacije), koja obavlja upravnu delatnost kao sekundarnu
(dopunsku)   delatnost,   odnosno   samo   ako   su   upravna   (javna)   ovlašćenja   za   obavljanje
određenih upravnih poslova poverena na osnovu zakona. S druge strane, upravnu delatnost
mogu da obavljaju ne samo organi državne uprave već i drugi državni organi (sudovi,
Vlada, skupština pa i sam predsednik države ). Međutim, oni nisu organi uprave jer oni
obavljaju samo pojedine upravne poslove i zadatke na osnovu upravnih ovlašćenja koja su
zakonom   poverena   i   drugo,   upravna   delatnost   nije   njihova   osnovna   državno-pravna
funkcija već dopunska i sporedna. Najzad, činjenica da je upravna delatnost organa uprave
osnovna   delatnost   govori   da   organi   uprave   obavljaju   i   druge   poslove   i   zadatke

Pavle Dimitrijević, Javna uprava, Niš, 1964, str.51.

"Pojedinci čiji se postupci smatraju aktima države, čiji se postupci uračunavaju državi,

označavaju se kao državni organi", Hans Kelzen, Opšta teorija države i prava, Pravni
fakultet, Beograd, 1998, str.253.

Dragan Milkov, Upravno pravao, knjiga 1, Novi Sad, 2001, str. 68.

Hans Kelzen, navedeno delo, str. 252.

Dragan Milkov, Upravno pravao, knjiga 1, Novi Sad, 2001, str. 70.

(normativne, stručne i dr.), tzv. izvedene poslove, koji nisu upravni poslovi i nisu u
njihovoj izvornoj nadležnosti.

2. OBELEŽJA ORGANA UPRAVE

Organ uprave spada u kategoriju državnih organa pa otuda ima sva obelježja koja

su zajednička svim državnim organima. Pored toga ima obelježja koja su specifična samo
za organe uprave a proističu iz upravnog karaktera i prirode poslova koje obavljaju i koji
čine   njihove   osnovne   poslove.   Organizaciju   javne   uprave   čine   ne   samo   organi   i
organizacije   državne   uprave,   već   i   organizacije   van   državnog   upravnog   sistema   i   to:
preduzeća, ustanove i druge organizacije koje vrše javna ovlašćenja (javne službe) i organi
lokalne   uprave.  Organi   državne   uprave   i   upravne   (posebne)   organizacije   čine
organizacionu strukturu državne uprave.

Između njih ima mnogo više zajedničkog nego u odnosu na nedržavne organizacije

koje imaju javna ovlašćenja (javne službe). Međutim, svi ovi organi i organizacije imaju
izvesna zajednička obelježja, ali i razlike, koje ukazuju na osobenost pojedinih organa i
organizacija. Zajednička osobina im je obavljanje upravne delatnosti, ali postoji razlika u
poslovima te delatnosti koje obavljaju, načinu i sredstvima obavljanja poslova, organizaciji
itd. Osnovna zajednička obelježja organa državne uprave su: delokrug i nadležnost,
autoritativno istupanje, neposredna primena fizičke prinude, samostalnost, zaštita javnog
interesa, nepostojanje pravnog subjektiviteta (nisu pravna lica), sredstva za rad,
monokratsko načelo, kadrovi i cilj organizacije.

2.2. Autoritativno istupanje

Autoritativno istupanje je bitno obelježje organa uprave. Organi uprave su organi

vlasti. Organi uprave stupaju u upravne odnose sa pozicija vlasti, sa jačom voljom, što
znači   da   mogu   nametati   svoju   volju   (određeno   ponašanje)   određenim   pojedicima   i
organizacijama   i   protiv   njihove   volje.   To   se   ostvaruje   preduzimanjem   autoritativnih
upravnih radnji  (mera),  izdavanjem  upravnih  akata  ili  vršenjem  upravnog nadzora.  Na
primer, kada organi inspekcijskih službi vrše upravni nadzor ili kada rešavaju o pravima,
obavezama i pravnim interesima stranaka. Inspekcijske službe ulaze u odnose sa strankama
sa   pozicija   vlasti,   imaju   razna   prava,   pa   čak   i   pravo   kažnjavanja.   Pravo   rešavanja   o
pravima, dužnostima  i pravnim interesima stranka imaju i nedržavne organizacije  koje
imaju javna ovlašćenja (javna preduzeća i ustanove) pa se ova karakteristika pojavljuje i
van državne uprave. Međutim, jača volja ne javlja se i kod drugih, tzv. neautoritatoivnih
poslova uprave. Autoritativno istupanje je prisutno naročito kod određenih organa i pri
vršenju određenih tzv. autoritativnih poslova (npr. vojska i policija kao državne uprave u
slučaju upotrebe vatrenog oružja, vojnih manevara, hapšenja, rasturanja demonstranata,
oduzimanja predmeta i sl.). Međutim, autoritativno istupanje postoji i pri vršenju drugih
upravnih poslova kod kojih nije vidljiva neposredna prinuda. autoritativnost postoji i pri
donošenju   opštih   akata   uprave   (upravnih   propisa),   izdavanja   uverenja   i   drugih   javnih
isprava itd. S druge strane, autoritativnost postoji i pri vršenju vlasti od strane drugih
državnih organa: sudova, vlade, skupštine, predsednika republike. Razlika je u tome što
organi   uprave   (ne   svi)   imaju   zakonsko   ovlašćenje   da   tu   neposrednu   prinudu   mogu   i
primeniti.