UVOD
Sud je institucija kojoj je povereno vršenje sudske funkcije, tj. rešavanje spornih
slučajeva u oblasti građanskog, krivičnog, međunarodnog prava ili u nekoj drugoj
oblasti gde se mogu javiti sporovi. Najčešće se pod sudom podrazumeva državni
organ, koji se nalazi u sastavu sudstva kao jedne od tri grane vlasti, ali sud može
postojati i kao međunarodni, sud neke nedržavne organizacije (sudovi časti
profesionalnih organizacija npr.) ili privremeni, specijalni sud.
Sudovi u okviru državnog sistema imaju različito uređenje od države do države, ali
se generalno pravi razlika između prvostepenih i drugostepenih (apelacionih) sudova,
tj. sudova koji primarno rešavaju stvar i sudova koji rešavaju po pravnom leku, tj.
žalbi. Najčešće postoji i treći stepen u vidu vrhovnog suda države, koji je obično
kasacionog karaktera i ne ulazi u činjenično stanje.
Mogu postojati i izdvojeni vojni sudovi sa sopstvenom hijerarhijskom organizacijom.
Postoji tendencija specijalizacije sudskih organa (to kao tradicija postoji u
Ujedinjenom Kraljevstvu) prema vrsti spora, što ima za cilj efikasniji rad sudova.
Prema opšteprihvaćenim standardima, sudovi moraju biti nezavisni od spoljašnjih
uticaja i suditi isključivo po ustavu i zakonu
Međunarodni sudovi mogu se osnovati na različite načine i imaju različite zadatke. To
mogu biti sudovi ustanovljeni saglasnošću država i sa širokom nadležnošću (npr.
Međunarodni sud pravde), sudovi ustanovljeni za kontrolu sprovođenja određenih
međunarodnih dokumenata (npr. Evropski sud za ljudska prava), specijalizovani
sudovi za određenu oblast (npr. Međunarodni krivični sud) ili pak ad hok sudovi za
određenu svrhu (npr. Haški tribunal).
Sudnica Međunarodnog suda pravde
Nadležnost, uređenje i pravila postupka pred ovim sudovima obično se određuju u
osnivačkim aktima i razlikuju se od suda do suda. Često ovde dolazi do konvergencije
uticaja evropsko-kontinentalnog i anglosaksonskog prava.
1
1. ORGANIZACIJA DRZAVNIH SUDOVA
Prema Ustavu sudski sistem Republike Srbije čine sudovi opšte i sudovi posebne
nadležnosti.
Zakon propisuje da su
sudovi opšte nadležnosti
osnovni sudovi, viši ,apelacioni i
Vrhovni kasacioni sud.
-Osnovni sud se osniva za teritoriju jednog grada , odnosno jedne ili više opština.
Prema Zakonu o sedištima i područjima sudova i javnih tužilaštava na teritoriji
Republike Srbije postoje 34 osnovna suda. Izuzimajući Prvi osnovni sud i Osnovni
sud u Boru, svi sudovi imaju od dve do deset sudskih jedinica izvan svog sedišta u
kojima sude i preduzimaju druge sudske radnje ( član 3.ZSPSJT i član 19.stav 3.
ZUS-a).
-Viši sudovi se osnivaju za područje je jednog ili više osnovnih sudova. On je
neposredno viši za osnovi sud kada je to određeno zakonom ( član 14.stav 1.i član 15
stav 3. ZUS-a). U Republici Srbiji postoji 26 viših sudova.
-Apelacioni sud se osniva za područje više viših sudova i neposredno je viši za viši i
osnovi sud ( član 14.stav 3. i član stav 15.stav 2. ZUS-a). Postoje 4 apelaciona suda sa
sedištem u Beogradu, Kragujevcu, Nišu i Novom Sadu ( član 6.ZSPSJT-a).
-Vrhovni kasacioni sud je najviši republički sud, neposredno je viši za apelacioni sud .
Sudove
posebne nadležnosti
čine privredni sudovi , Privredni apelacioni sud,
prekršajni sudovi, Visi prekršajni sud i Upravni sud.
-Privredni sud se osniva za teritoriju jednog ili više gradova , odnosno više opština
( član 14.stav 2. ZUS-a).
Postoji 16 privrednih sudova, dva privredna suda izvan svog sedišta imaju po dve
sudske jedinice, od toga pet privredna suda imaju po jednu sudsku ili dve sudske
jedinice.
-Privredni apelacioni sud se osniva za teritoriju Republike Srbije . Neposredno je viši
za privredni sud ( član 13. stav 1. i član 15. stav 2. ZUS-a).
-Prekršajni sud se osniva za teritoriju grada , odnosno jedne ili više opština. Prekršajni
sud može imati odeljenja izvan sedišta. U Republici Srbiji postoji 45 prekršajnih
sudova.
-Viši prekršajni sud se osniva za teritoriju Republike Srbije sa sedištem u Beogradu i
odeljenjima u Kragujevcu, Nišu i Novom Sadu. Viši prekršajni sud je neposredno viši
za prekršajni sud ( član 13. i član 15. stav 2. ZUS-a i član 7. ZSPSJT-a).
-Upravni sud osniva za teritoriju Republike Srbije sa sedištem u Beogradu i
odeljenjima u Kragujevcu, Nišu i Novom Sadu. (član 13. stav 1. ZUS-a i član 8.
ZSPSJT-a)
1
.
1
Zoran Tomic,Organizaono procesno pravo, Beograd,2009
2
