U N I V E R Z I T E T
DŢ E M A L B I J E D I Ć
MAŠINSKI FAKULTET
MOSTAR
MATERIJAL ZA VJEŢBE IZ PREDMETA :
ORGANIZACIJA I EKONOMIKA
PREDUZEĆA
Asistent:
mr. Senada Pobrić, dipl.inţ.maš
Mostar, 2010.godina
2
SADRŢAJ
1.
ORGANIZACIJA PROIZVODNE FUNKCIJE
1.1.
Izbor tipa proizvodnje ....................................................................4
1.1.1.Analitička metoda utvrđivanja tipa proizvodnje.......................... 4
1.2.
Razmještaj odjeljenja i radnih mjesta......................................... 7
1.2.1.Razmještaj odjeljenja................................................................... 8
1.2.2.Razmještaj radnih mjesta po metodi trougla.................................12
1.3.
Naĉini kretanja predmeta rada kroz proces proizvodnje.................21
1.3.1.Postepeni način kretanja...............................................................21
1.3.2.Paralelni način kretanja................................................................23
1.3.3.Kombinovani način kretanja.........................................................24
1.4.
Planiranje proizvodnje primjenom gantograma..............................30
1.5.
Tehnika mreţnog planiranja……………………………………....34
1.5.1. Analiza strukture...........................................................................35
1.5.2. Analiza vremena............................................................................42
1.5.3.Analiza troškova.............................................................................55
2. ORGANIZACIJA SREDSTAVA ZA RAD I PREDMETA RADA
2.1. Upravljanje zalihama (planiranje i optimiranje zaliha) ..................65
2.1.1.Planiranje zaliha – Metod signalnih (MIN – MAX) zaliha.......... 65
2.1.2. Optimiranje zaliha..................................................................... 67
2.2. ABC analiza...................................................................................73
2.3. Vrijednost i amortizacija sredstava za rad....................................76
4
1. ORGANIZACIJA PROIZVODNE FUNKCIJE
Proizvodnja je svrsishodna ljudska djelatnost u kojoj se odreĊeni skup
resursa- input transformiše u odreĊene proizvode –output koji sluţe
zadovoljenju ljudskih potreba. To je najvaţnija faza u procesu društvene
reprodukcije, jer je ona materijalna osnova za funkcionisanje ostalih
društvenih procesa i aktivnosti.
U organizacijskom smislu, a prema veliĉini i vrsti asortimana,
proizvodnja se dijeli na tri osnovna tipa:
1.
Pojedinaĉna proizvodnja
2.
Masovna proizvodnja
3.
Serijska proizvodnja:
a.
Maloserijska
b.
Srednjeserijska
c.
Velikoserijska proizvodnja
POJEDINAĈNA PROIZVODNJA
Pojedinaĉna proizvodnja se primjenjuje u proizvodnji krupne opreme
(brodogradnja, krupna mehanizacija poput velikih dizalica, mašina za
otvoreni kop i sl.) i u graditeljstvu. Svaki proizvod se u pravilu posebno
ugovara po posebnom projektu. Na realizaciji koja moţe trajati više
mjeseci ili godina sudjeluje puno radnika, kooperanata i dobavljaĉa. Za
uspješnost ovog tipa proizvodnje presudno je dobro i realno planiranje i
koordinacija brojnih sudionika. Posebnim tehnikama (mreţno planiranje
i sl.) precizno se definiraju zadaci i rokovi svih sudionika, tako da se
izbjegnu ĉekanja na isporuke i zastoji ugradnje ili montaţe proizvoda.
Karakteristike su slijedeće:
-
proizvodnja male koliĉine proizvoda
-
asortiman proizvoda neograniĉen
-
Proizvodnja za poznatog kupca
-
Nema zaliha gotovih proizvoda
-
Vrlo visoke zalihe materijala
-
Detaljna tehniĉka priprema za svaki proizvod
-
Univerzalne mašine
-
Preciznost planiranja istaknut kako bi se se vrijeme izrade sve više
skraćivalo, pošto je dugaĉak ciklus proizvodnje
5
-
Velika prisutnost ţivog rada (visoka kvalifikacija radnika)
-
Specijalizacija poslova vrlo široka
-
Grupni raspored mašina, tj.raspored prema vrsti (radioniĉki
princip)
-
Gruba razrada tehnološkog procesa
Pojedinaĉna proizvodnja je diskontinuirana
MASOVNA PROIZVODNJA
Masovna proizvodnja je proizvodnja u milijunskim koliĉinama. Kod
jednostavnih proizvoda poput vijĉane robe, elektroinstalacijskog
materijala, streljiva i sl. proizvodnja se temelji na automatizaciji. Osjetan
dio troškova ĉesto otpada na konfekcioniranje proizvoda (automatske
linije za brojenje, pakiranje, etiketiranje, paletiranje i dr.).
Kod sloţenih proizvoda (automobilska industrija, elektroniĉka oprema,
raĉunala i sl.) ogromna su ulaganja u robotizaciju, pa u tom sluĉaju
govorimo o automatskim tvornicama, u kojima se uloga ĉovjeka svodi na
pripremu linija za novi model ili proizvod, kontrolu i zamjenu istrošenog
alata.
Karakeristike su slijedeće:
-
Proizvodnja jednog ili sliĉnih proizvoda u vrlo velikim koliĉinama
-
Preteţno kontinuirana (neprekidna) proizvodnja
-
Specijalizovane mašine (visokoproduktivne, mehanizirine i
automatizirane linije)
-
Pouzdanost opreme visoka
-
Specijalizacija poslova uska
-
Proizvodi za nepoznatog kupca, iskljuĉivo za trţište
-
Postoje niske zalihe proizvoda i materijala
-
Malo prisustvo ţivog rada u odnosu na rad mašina, robota, …
-
Niska kvalifikacija radnika
-
Visoki troškovi proizvodnje (uska grla, prazni hodovi, zastoji,
kvarovi,..)
-
Vrlo detaljna razrada tehnološkog procesa (na operacije, zahvate i
pokrete)
Masovna proizvodnja je kontinuirana
7
U industrijskoj proizvodnji treba, gdje god je to moguće, raditi na što
većoj seriji istih proizvoda pošto su manje zalihe, kraće vrijeme trajanja
ciklusa proizvodnje, manji troškovi pripreme proizvodnje po jedinici
proizvoda, a time i niţe cijene koštanja proizvoda.
1.1.
Izbor tipa proizvodnje
Izbor tipa proizvodnje vrši se na osnovu ispitivanja odnosa izmeĊu
vremena trajanja svih operacija obrade jednog komada i ritma
proizvodnje. Navedeni odnos naziva se stepenom ili koeficijentom
serijnosti i raĉuna se po sljedećem obrascu:
R
t
K
ii
ser
gdje je:
t
ii
– vrijeme trajanja i-te operacije
R – ritam proizvodnje koji se utvrĊuje prema obrascu:
j
k
q
K
R
[h/kom]
gdje je:
K
k
– koristan kapacitet
q
j
– koliĉina (obim) proizvoda za dati vremenski period
Koristan kapacitet raĉuna se po obrascu:
k
k
k
k
k
S
n
m
K
[h/god]
gdje je:
m
k
– broj radnih dana u godini
S
k
– broj smjena na dan
n
k
– broj radnih sati u smjeni
k
– stepen iskorištenja radnog vremena
